کد خبر: 325
381
1396/09/13 - 19:46


تحليلی پيرامون علل گسترش جامعه‌شناختی كشيدن سيگار د‌ر ميان زنان، كداميک در جامعه ايران پاسخ می‌دهد؟

مدگرايی يا آسيب‌زايی رفتاری

طبق آمارها ميزان سيگاركشيدن دختران 5 برابر افزايش پيدا كرده است

پایگاه خبری صدای زنجان

عاليه شكربيگی، جامعه‌شناس- در شرايط كنونی تنوع آسيب‌های اجتماعی در كشور بسيار بالاست، و يكی ازانواع آسيب‌های اجتماعی گرايش زنان و دختران به سيگاركشيدن است، جمعیت جوان کشور ما در سال‌های اخیر در معرض برخی آسیب‌ها قرار گرفته ‌است. آسیب‌هایی که ناشی از عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و... است. یکی از این آسیب‌ها، گرایش فزاینده به مصرف سیگار است. مصرف سیگار معضل جدیدی است که به ویژه زنان جوان را به خود مبتلا کرده است و بیم آن می‌رود رواج گسترده این ماده دخانی این قشر از جامعه را با مشکلات جدی مواجه سازد.

در چند سال قبل سيگار كشيدن زنان ودختران يک تابو در اجتماع بود و اگر بود در محلی خلوت و دور از چشم اغيار بود، اما امروز اگر شما در مكان‌های عمومی دقت كنيد، بعضاً شاهد دختران سيگاركشی هستيد كه با جسارت تمام در مكان‌های عمومی مشغول كشيدن سيگار هستند! و اصلاً شرمی در نگاهشان و حركاتشان به چشم نمی‌خورد! چه اتفاقی افتاده؟ چرا اين‌گونه سيگار كشيدن يک ژست اجتماعی شده است؟ چرا امروز بسياری از رفتارهای نابهنجار بهنجار شده است؟ اين‌ها و دهها سوال ديگر گاهی سوالاتی است كه ممكن است از ذهن هر كدام از ما می‌گذرد؟ و در اصل به نظر می‌رسد طبق آمارها ميزان سيگاركشيدن دختران 5 برابر افزايش پيدا كرده است؟

 به نظر می‌رسد، در شرايط كنونی، یکی از معضلات امروز جامعه ما، گسترش روز افزون استفاده از دخانیات به ویژه سیگار در میان عامه مردم و بخصوص دختران و زنان جوان است. مصرف فراوان این ماده در جامعه از مصائبی است که کشور ما با آن دست و پنجه نرم می‌کند. افزایش مصرف سیگار و دخانیات در میان دختران و زنان و همچنین عادی شدن این موضوع در جامعه جدید، زنگ خطری جدی به شمار می‌رود و رفتاری آسيب‌زا تلقی می‌شود، به طوری که برخی از این جوانان به عضو ثابت قلیان سراها، سفره‌خانه‌ها و کافه‌ها تبدیل شده‌اند. اما آنچه بیش از این حائز اهمیت و توجه صد چندان است، رشد مصرف سیگار در میان زنان و دختران جوان است و "سیگار کشیدن" يكی از اشكال استفاده از مواد دخانی محسوب می‌شود كه امروزه در جامعه به‌ويژه در ميان جوانان با سرعت بالايی در حال گسترش است.

 سیگار كشيدن هم به دليل مضرات ذاتی كه دارد و هم به دليل اين‌كه موجب تسهيل افراد به‌روی آوردن به ساير مواد دخانی نظير مواد مخدر و افيونی می‌شود، موضوعی بسيار چالش‌برانگيز برای سلامت جامعه است و اين در حالی است كه هزاره سوم میلادی در شرایطی آغاز می‌شود که جوامع انسانی با مشکلات عدیده‌ای در بخش‌های مختلف رو به رو هستند. از جمله این مشکلات؛ موضوع تغییرات اجتماعی و پیامد‌های آن در ابعاد روانی-اجتماعی انسان است. پیشرفت و توسعه اجتماعی برخلاف آن‌که تسهیلات بسیار و نقاط مثبت فراوانی به همراه دارد، با این حال سبب تغییرات در نظام ارزش‌ها، هنجارها، سنت‌ها و سایر عناصر اجتماعی و فرهنگی است، هر چند که سرعت تغییر هنجارهای اجتماعی و فرهنگی در آن کم و چنین تغییری نامحسوس باشد.

در ربع قرن اخیر نیز حضور زنان در عرصه‌های علمی و آموزشی، مجامع دولتی، نهاد‌های مدنی و مشاغل آزاد (فروشندگی، رانندگی و حتی معاملات اقتصادی و جز آن) باعث پررنگ‌تر شدن حضور زنان در اجتماع شده است. در کشور ایران در عین وجود موانع ساختاری، وضعیت تحصیلی زنان و حضور آنان در مشاغل تغییر یافته، زنان تا حد قابل توجهی به استقلال مالی و پایگاه اجتماعی دست یافته‌اند، به گونه‌ای که بخشی از آن‌ها دیگر نیازی به تخصیص نفقه مرد نداشته باشند. لذا این حضور و تحولات چه بسا موجب تغییراتی در گرایش‌های اجتماعی زنان بشود. پدیده استعمال دخانیات در میان زنان جوان شهر تهران یکی از معضلات اجتماعی است که در این يادداشت  به نقد و بررسی آن پرداخته می‌شود.

در پاسخ به سوالات فوق كه در سطرهای بالا مطرح شد و بررسی افزايش پنج برابری به نظر می‌رسد، سیگار کشیدن زنان جوان، تحت تأثیر عواملی اجتماعی و نیز به مدد تبلیغات هوشمندانه شرکت‌های دخانیاتی و البته در غیاب اقدامات فرهنگی و جهت گرايانه مسئولان امر، کم کم به سمتی می‌رود که نه تنها زشتی خود را از دست داده، بلکه به نوعی ژست روشنفکری، مد اجتماعی و کلاس اجتماعی بدل شده و بیم آن می‌رود که در آینده‌ای نه چندان دور این نابهنجاری به عنوان یک هنجار در جامعه پذیرفته شود.

طبق گفته رئیس اداره کل سلامت شهرداری تهران، براساس تحقیقات انجام شده در مناطق شمالی تهران درصد گرایش خانم‌ها به سیگار چند برابر مناطق پایین شهر است که این یک تهدید در این مناطق محسوب می‌شود. براساس آمارها نسبت سالمندان در مناطق 3 و 6 چند برابر مناطق جنوبی است که براساس تحقیقات انجام شده سیگار یکی از عوامل مهم در پیری زودرس در زنان است. زندگی بانوان در کلان شهر تهران به دلایل مختلف با مخاطرات بسیاری همراه است. بانوان به دلایل زیست‌شناختی، روانشناختی و اجتماعی همواره بیشتر از مردان در معرض آسیب‌های اجتماعی قرار دارند. شرایط خاص اجتماعی و فرهنگی جامعه این موضوع را تشدید می‌کند.)

گفتنی است، نتايج پژوهش‌های مختلف حاكی از آن است: مصرف سیگار در بین زنان و دختران در سطح شهر تهران دارای عللی اجتماعی است که متغیرهایی مانند هنجارشکنی، رهایی از فشار عصبی، تبعیت از مد و سیگاری بودن همسر بر مصرف سیگار مؤثرند. از آنجا كه استعمال دخانيات همچون سيگار و قليان زمينه را برای روی آوردن افراد به ويژه نسل جوان به مواد مخدر فراهم می‌آورد، مصرف قليان و سيگار را می‌توان زنگ خطری برای گرايش زنان به مواد افيونی قلمداد كرد. همچنین این تحقیقات نشان می‌دهند که عواملی همچون افزایش میزان اعتقادات دینی، وضعیت تأهل و نگرش منفی نسبت به مصرف سیگار کاهش گرایش به مصرف سیگار را به دنبال دارد. در بررسی رويكرد‌های جامعه‌شناختی در تحليل عوامل نظری، به شرح چند نظريه برای تحليل بيشتر می‌پردازيم.

در نظریه انحرافات، مرتون بین اهداف و راه‌های رسیدن به اهداف تفاوت قائل می‌شود. به نظر می‌رسد بخشی از زنانی كه به سیگار گرايش پيدا می‌كنند، برای تفريح و يا تأمين لذت و كسب آرامش به راه‌های نامتعارف و كج‌روانه كه همان استعمال سیگار است، متوسل می‌شوند و ميان اين هدف‌ها و وسايل رسيدن به آن‌ها ارتباط به‌هنجار برقرار نمی‌كنند و برای رسيدن به اهدافشان كه بخشی از آن‌ها نام برده ‌شد، ابزار مواد دخانی را انتخاب می‌كنند. در نظریه اختلال هنجاری (آنومی) دورکیم، بی‌هنجاری معرف وضعيتی است كه چارچوب هنجاری موجود برای نسل يا نسل‌هايی در جامعه اعتبار خود را برای سازماندهی رفتار آن‌ها از دست می‌دهد. به نظر می‌رسد دختران و زنان مبتلا به سیگار و دخانیات در جامعه با شرايطی روبه رو می‌شوند كه دچار چندگانگی شده و هنجارهای پیشین جامعه پاسخگوی نيازهای آن‌ها نیست. بنابراين آن‌ها استعمال سیگار را كه عموماً پيش از اين نزد جامعه و جوانان نامتعارف و نابهنجار بوده به عنوان رفتاری بهنجار می‌پذيرند و آن را عملی قبيح تصور نمی‌كنند.

این دو نظریه به نظریه فشار ساختاری مرتون وصل می‌شوند که چنین مطرح می‌کند که هرگونه فشاری بر اعضای جامعه می‌تواند باعث زیر پا گذاشتن هنجارهای اجتماعی – فرهنگی توسط آن‌ها شود.

در تحليل بيشتر علل سيگار كشيدن در ميان دختران:

1-     به نظر می‌رسد مُد اجتماعی یکی از عوامل مؤثر در گرایش زنان جوان به مصرف سیگار است.

این بدین معنی است که بخش قابل توجهی از زنان جوان به خاطر دنباله‌روی از مد اجتماعی به کشیدن سیگار روی می‌آورند. این امر گویای این واقعیت است که هرگاه رفتاری در پهنه جامعه به مد تبدیل شود، اعضای جامعه به مضر بودن آن توجهی نمی‌کنند. برای آن‌ها پیروی از مد مسلط در جامعه از اهمیتی بیشتر از حفظ سلامت آن‌ها برخوردار است.

طبق نظر زیمل، مد، امکان همنوایی را برای افرادی که خواهان پذیرفته شدن در میان سایر گروه‌های مردم است، فراهم می‌آورد. زنان جوان از سیگار کشیدن که در جامعه به مدی اجتماعی تبدیل شده، پیروی می‌کنند تا در میان اعضای مورد نظر جامعه بهتر پذیرفته شوند و بر حس انزوای اجتماعی خود غلبه کنند و احساس به روز بودن و همنوایی با دیگران را در خود زنده نگه دارند. "یکی مانند دیگران بودن" برای پيشینه ی مردم مدگرا حس خوشایندی است که آنان تصور می کنند از آن طریق از منزوی بودن و عقب‌مانده بودن از جامعه نجات پیدا می‌کنند. تأیید این فرضیه در واقع تأیید نظر زیمل در باره مد اجتماعی است.

2- به نظر می‌رسد وضعیت بی‌هنجاری یکی از عوامل مؤثر در گرایش زنان جوان به مصرف سیگار باشد.

در وضعیت بی‌هنجاری نوعی خلاء هنجاری بر جامعه حکم‌ فرماست که در آن افراد برای تشخیص رفتار درست از غلط دچار تردید و سردرگمی هستند. هنجارهای پیشین اعتبار خود را برای سازماندهی رفتار و پایبندی افراد به آن هنجارها از دست داه‌اند. اما از آنجا که نظام هنجاری جدید به یکباره خلق نمی‌شود، لذا فرد در این خلاء هنجاری ممکن است دست به اعمالی بزند که برای سلامتی‌اش مضر باشد. کشیدن سیگار یکی از این اعمال است. دورکیم در بحث خودکشی‌اش عنوان نموده که حتی در چنین وضعیتی امکان گرایش فرد به انواع رفتار آسیب‌زا وجود دارد. تأیید این فرضیه در واقع تأیید دیدگاه دورکیم در مورد آسیب‌زا بودن وضعیت بی‌هنجاری است که این وضعیت می‌تواند سبب سردرگمی هنجاری و زیر پا گذاشتن نظام هنجارهایی باشد که پیش از این در جامعه دارای اعتبار بودند.

3- به نظر می‌رسد انحراف (کج‌رفتاری) اجتماعی در گرایش زنان جوان به مصرف سیگار تأثیر دارد.

کسانی که از هر راهی برای رسیدن به اهداف خود استفاده می‌کنند، ممکن است برای کسب لذت به کشیدن سیگار روی بیاورند. آن‌ها ممکن است برای استفاده از سیگار بهانه‌ها یا دلایلی مطرح نمایند، بدون آن‌که به مضر بودن و آسیب‌زا بودن این عمل توجهی داشته باشند. در واقع آن‌ها از انجام این کار هدفی دارند، اما وسیله‌ای که برای حصول به هدف خود برگزیده‌اند، آسیب‌زا و مضر است. این رفتار بر‌اساس نظریه مرتون نوعی انحراف اجتماعی است.

4- به نظر می‌رسد فشار ساختاری یکی از عوامل مؤثر در گرایش زنان جوان به مصرف سیگار است.

این یعنی این‌که فشار ساختاری یکی از عوامل مؤثر در گرایش زنان به مصرف سیگار است.

 اعضای جامعه در جریان زندگی روزمره خود دچار تنش و فشارهای مختلفی می‌شوند. این فشارها ممکن است از سوی نظام اجتماعی حاکم بر جامعه به افراد وارد شود. مشکلاتی مانند بیکاری، فقر و انواع محرومیت‌ها که از سوی جامعه به فرد وارد می‌آید یا هر آن وضعیت نامطلوبی که در جامعه برای افراد به مثابه یک فشار عمل می‌کند می‌تواند باعث شود که فرد برای رهایی از آن‌ها به کشیدن سیگار روی آورد، به این امید که سیگار بتواند این فشارها را کاهش دهد.

 در تحليل نهايی،استعمال سیگار پدیده‌ای است که در سال‌های اخیر در رده‌های سنی در ميان دختران و نوجوانان و در مناطق مختلف و متعدد کشور گسترش یافته ‌است. در بررسی دلايل گسترش سيگار در ميان دختران، علاوه بر دلايل فوق، شايد بتوان به ستيزه اجتماعی زنان عليه ساختارهای متصلب اجتماعی هم اشاره كرد، زمانی كه دختران جوان از طرق سالم نتوانند به اوقات فراغت سالم و مفيد بپردازند، در فضاهای بسته و زيرزمينی و امروز هم در فضاهای عمومی شاهد گسترش رفتارهای آسيب‌زای زنان و دختران جوان در اجتماع هستيم.

 

# سیگار؛ زنان؛ دختران؛ جامعه‌شناختی

 

اقدام کننده: روزنامه صدای زنجان

sedayezanjannews.ir/nx325
نام
ایمیل
نظر*


درباره ما تماس با ما آرشیو اخبار آرشیو روزنامه گزارش تصویری تبلیغات در سایت

«من برنامه نویس هستم» «بهار 1398»