پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: با آغاز فصل بهار و گرم‌تر شدن هوا، حضور مردم در طبیعت و مناطق بکر برای گردش و طبیعت‌گردی افزایش می‌یابد. دشت‌ها، مراتع و زیستگاه‌های طبیعی در این ایام بیش از هر زمان دیگری پذیرای گردشگران هستند؛ حضوری که در کنار جنبه‌های مثبت آن، در صورت بی‌توجهی به اصول محیط‌زیستی می‌تواند پیامدهایی برای طبیعت به همراه داشته باشد. از تخریب و پایکوب شدن پوشش گیاهی گرفته تا برداشت بی‌رویه گیاهان و ایجاد ناامنی در زیستگاه‌ها، همگی می‌توانند تعادل شکننده اکوسیستم‌ها را تحت تأثیر قرار دهند. این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بخش زیادی از حیات‌وحش نیز در همین ایام در فصل زادآوری قرار دارد و هرگونه اختلال در زیستگاه‌ها می‌تواند روند طبیعی زندگی آن‌ها را با چالش مواجه کند. از این رو رعایت اصول مسئولانه در طبیعت‌گردی و توجه به حفاظت از منابع طبیعی، بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می‌رسد.

وجود طبیعت بکر و مناطق حفاظت‌شده این موضوع را در استان حائز اهمیت می‌کند. در همین راستا بنا به گفته مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان زنجان، هفت منطقه تحت مدیریت زیست‌محیطی در استان وجود دارد که شامل پناهگاه حیات‌وحش انگوران، مناطق حفاظت‌شده سرخ‌آباد، فیله‌خاصه و انگوران و نیز مناطق شکارممنوع خرمنه‌سر، فیله‌خاصه و خراسانلو است.

وسعت این مناطق در مجموع ۴۹۲ هزار هکتار اعلام شده که حدود ۲۲ درصد از مساحت استان را در بر می‌گیرد. این زیستگاه‌ها محل زندگی گونه‌های متنوعی از حیات‌وحش از جمله پلنگ، آهو، کل و بز، قوچ و میش، سیاه‌گوش، خرس قهوه‌ای، کفتار، گراز، گرگ و انواع پرندگان هستند. بر اساس آخرین سرشماری انجام‌شده در دی‌ماه سال گذشته، یک هزار و ۶۲۷ رأس قوچ و میش ارمنی در این مناطق شناسایی شده است.

همچنین در بازدیدهای میدانی اخیر از مناطق سرخ‌آباد، فیله‌خاصه، انگوران و پناهگاه حیات‌وحش انگوران، وضعیت پوشش گیاهی، جمعیت حیات‌وحش و چالش‌های حفاظتی مورد بررسی قرار گرفت.

پناهگاه حیات‌وحش انگوران با وسعت ۲۹ هزار و ۸۰۰ هکتار و منطقه حفاظت‌شده انگوران با ۹۲ هزار و ۲۹۷ هکتار از قدیمی‌ترین مناطق تحت مدیریت محیط‌زیست کشور هستند که از سال ۱۳۴۹ تحت حفاظت قرار دارند.

پوشش گیاهی؛ ستون اصلی پایداری حیات‌وحش و شاخص‌های محیط‌زیستی

پرویز رستمی، رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان زنجان در این زمینه در گفت‌وگو با صدای زنجان، با اشاره به اهمیت پوشش گیاهی در اکوسیستم‌های طبیعی اظهار کرد: در دیدگاه عمومی، نقش گیاهان عمدتاً در تأمین منابع غذایی حیوانات گیاه‌خوار خلاصه می‌شود. این دیدگاه اگرچه صحیح است، اما کامل نیست، چرا که گیاهان علاوه بر تأمین غذا، نیازهای گسترده دیگری را نیز برآورده می‌کنند. وی افزود: پوشش گیاهی محل لانه‌گزینی، اختفا و پناه جانوران را فراهم می‌کند، بخش عمده‌ای از ریزاقلیم‌ها را شکل می‌دهد، آبشخورهای خرد را تأمین کرده و نقش مهمی در چرخه طبیعی آب ایفا می‌کند. همچنین پوشش گیاهی در حفظ پایداری خاک، کنترل فرسایش، کاهش گرد و غبار و تنظیم ترکیب گازهای جوی نقش اساسی دارد. رستمی با تأکید بر ضرورت بازنگری در نحوه مواجهه با پوشش گیاهی تصریح کرد: با توجه به نقش‌های متنوع و حیاتی پوشش گیاهی، ضروری است رفتار و نحوه بهره‌برداری از آن با دقت بیشتری مورد توجه قرار گیرد. ورود جمعیت کثیری از افراد به اراضی ملی با اهداف مختلف، سبب له‌شدگی و در اصطلاح پایکوب شدن پوشش گیاهی و در نتیجه تضعیف شدید آن می‌شود.

رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان زنجان ادامه داد: بوته‌کنی با هدف تأمین گیاهان وحشی خوراکی و گیاهان دارویی نیز از عوامل مهم تهدیدکننده ذخایر طبیعی و سطح و کیفیت پوشش گیاهی به شمار می‌رود که متأسفانه آثار آن در حال تشدید است.

وی خاطرنشان کرد: پرهیز از تخریب و تضعیف پوشش گیاهی، چه از نظر کیفی مانند ترکیب گونه‌ها، میزان آسیب‌دیدگی اندام‌های گیاهی و طول عمر آن‌ها و چه از نظر کمی مانند سطح پوشش و میزان تراکم، نه‌تنها از الزامات حفظ ذخایر ژنتیکی به عنوان گران‌قیمت‌ترین زیرساخت‌های توسعه محسوب می‌شود، بلکه یکی از عوامل مهم و غیرقابل جایگزین در مدیریت حیات‌وحش جانوری است. افزون بر این، پوشش گیاهی از مؤلفه‌های بسیار حائز اهمیت در حفظ کمیت و کیفیت شاخص‌های غیرزیستی محیط‌زیست از جمله آب، خاک و هوا به شمار می‌رود.

حضور بی‌رویه گردشگران در طبیعت می‌تواند امنیت زیستگاه‌های حیات‌وحش را تهدید کند

علی قرچه‌لو، رئیس اداره حفاظت و مدیریت زیستگاه‌ها و امور مناطق اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان زنجان، هم در گفت‌وگو با صدای زنجان با اشاره به افزایش حضور مردم در طبیعت در فصل‌های بهار و تابستان اظهار کرد: در این ایام شاهد ورود گسترده مردم به مراتع، دشت‌ها و حتی برخی مناطق حفاظت‌شده برای طبیعت‌گردی هستیم و این موضوع در صورت مدیریت نشدن می‌تواند پیامدهایی برای زیستگاه‌های طبیعی داشته باشد. وی افزود: ورود افراد به این مناطق با اهداف مختلفی انجام می‌شود؛ بخشی برای بازدید و گردش در طبیعت و بخشی نیز برای برداشت گیاهان مرتعی و دارویی. برداشت بی‌رویه این گیاهان یکی از مشکلات مهم به شمار می‌رود، چرا که برخی افراد بدون توجه به اصول حفاظتی، گیاهان دارویی را از ریشه خارج می‌کنند که این امر در نهایت می‌تواند به نابودی گونه‌های گیاهی منجر شود.

قرچه‌لو ادامه داد: یکی دیگر از پیامدهای حضور بی‌ضابطه در طبیعت، تخریب مراتع و پایکوب شدن زمین است. این موضوع باعث سفت شدن خاک، افزایش فرسایش‌پذیری و در نهایت نابودی بخشی از پوشش گیاهی منطقه می‌شود. از بین رفتن پوشش گیاهی نیز به طور مستقیم بر حیات جانوری همان منطقه تأثیر می‌گذارد. رئیس اداره حفاظت و مدیریت زیستگاه‌ها و امور مناطق اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان زنجان همچنین خاطرنشان کرد: ورود گسترده افراد به زیستگاه‌های طبیعی می‌تواند امنیت زیستگاه‌ها را کاهش دهد. زمانی که امنیت زیستگاه‌ها کاهش پیدا کند، گونه‌های جانوری که در آن مناطق زندگی می‌کنند ناچار به ترک زیستگاه خود می‌شوند و این مسئله در نهایت می‌تواند بقای آن‌ها را با تهدید مواجه کند.

وی تأکید کرد: رعایت اصول طبیعت‌گردی، پرهیز از برداشت بی‌رویه گیاهان و احترام به زیستگاه‌های طبیعی از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند به حفظ تنوع زیستی و جلوگیری از آسیب به حیات‌وحش کمک کند.

لزوم خودداری از تماس با نوزادان حیات‌وحش در فصل زادآوری

فریبا عسگری، کارشناس حیات‌وحش اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان زنجان، نیز در گفت‌وگو با صدای زنجان اظهار کرد: با توجه به ارزشمند بودن گونه‌های جانوری شامل پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان موجود در منطقه و هم‌زمانی حضور مردم در طبیعت با فصل زادآوری این گونه‌ها، ضروری است شهروندان نکات حفاظتی را به طور جدی رعایت کنند. وی افزود: در این ایام باید از هرگونه تماس نزدیک با حیوانات، جدا کردن جوجه‌ها و نوزادان از والدین و دست زدن به آن‌ها خودداری شود. بسیاری از نوزادان حیات‌وحش ممکن است در ظاهر تنها به نظر برسند، اما والدین آن‌ها در نزدیکی حضور دارند و دخالت انسانی می‌تواند روند طبیعی نگهداری و تغذیه آن‌ها را مختل کند. عسگری تأکید کرد: همچنین از هرگونه تغذیه دستی حیوانات باید جلوگیری شود، چرا که این اقدام می‌تواند وابستگی ایجاد کرده و حتی در برخی موارد باعث شود مادر از پذیرش نوزاد خودداری کند یا رفتار طبیعی حیوان تغییر یابد. کارشناس حیات‌وحش اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان زنجان خاطرنشان کرد: بهترین کمک به حیات‌وحش در فصل زادآوری، حفظ فاصله، پرهیز از دخالت و احترام به زیستگاه‌های طبیعی است تا چرخه طبیعی زندگی گونه‌های جانوری بدون اختلال ادامه یابد. به نظر می‌رسد با توجه به اهمیت موضوع و ناآگاهی مردم نسبت به آن باید بیش از پیش موضوع فرهنگ‌سازی در این زمینه مورد توجه و تأکید اداره کل محیط‌زیست استان زنجان قرار گیرد تا از ظرفیت جوامع محلی و مردم برای مدیریت این شرایط و حفاظت از طبیعت با آگاهی نسبت به اهمیت آن استفاده شود.