پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: در دهه‌های اخیر، ساختار سازمان‌های امدادی و خدماتی در سراسر جهان دچار تغییرات بنیادین شده است. یکی از چشمگیرترین این تحولات، ورود بانوان به عرصه‌هایی است که پیش‌تر به‌طور سنتی «مردانه» تلقی می‌شدند؛ آتش‌نشانی یکی از برجسته‌ترین این حوزه‌هاست. حضور فعالانه بانوان در ایستگاه‌های آتش‌نشانی، دیگر یک انتخاب تشریفاتی نیست، بلکه ضرورتی برای ارتقای کارآمدی و پاسخگویی سریع‌تر به نیازهای شهروندان است. در بسیاری از حوادث (به‌ویژه در اماکن زنانه، حوادث خانگی یا مواجهه با بانوان و کودکان آسیب‌دیده)، حضور یک آتش‌نشان زن می‌تواند به آرام‌سازی فضای روانی محیط و تسریع در روند امداد کمک شایانی کند. البته این حضور هنوز با چالش‌هایی نیز مواجه است، تجهیز ایستگاه‌ها و تأمین ملزومات و لباس‌های ایمنی متناسب با فیزیک بانوان، گام مهمی در جهت استانداردسازی است و تغییر فرهنگ سازمانی و باورهای عمومی در جامعه نسبت به توانمندی‌های بانوان در کارهای سخت عملیاتی نیز از  دیگر چالش‌های این بخش است، در کنار همه این اما و اگرها شهرداری زنجان در سال‌جاری اقدام به جذب 6 آتش‌نشان خانم کرده تا جزو 10 استان کشور در این زمینه باشد.

فعالیت بانوان در حرفه عملیاتی آتش‌نشانی طی سال‌های اخیر به یکی از مباحث مهم در مدیریت بحران تبدیل شده است. در همین راستا، زهرا مهاجری از آتش‌نشانان جدید سازمان آتش‌نشانی زنجان که سابقه فعالیت در حوزه‌های امدادی را در کارنامه خود دارد به تشریح انگیزه‌ها، چالش‌ها و ضرورت‌های حضور بانوان در این لباس مقدس پرداخت.

مهاجری در تشریح دلایل ورود خود به این عرصه گفت: من متولد سال ۷۳ هستم و حدود ۱۰ سال است که در حوزه‌های امدادی فعالیت می‌کنم. وقتی افراد از من می‌پرسند چرا آتش‌نشانی را انتخاب کردی، در پاسخ می‌گویم که من در این شغل به دنبال یک منبع درآمد ساده نبودم؛ بلکه به دنبال حرفه‌ای بودم که تأثیرگذاری‌اش به‌طور ملموس در جامعه حس شود.

وی افزود: به نظر من قهرمان کسی نیست که تنها به قدرت بازو تکیه کند؛ بلکه قهرمان واقعی آتش‌نشانی است که وقتی همه در حال فرار از حادثه هستند، او با غلبه بر ترس خود، به دل خطر می‌زند تا جان و سرمایه مردم را نجات دهد. برای من لذت‌بخش‌ترین بخش این شغل، ایجاد حس امنیت برای کسی است که در لحظه حادثه به کمک نیاز دارد.

مدیریت ترس؛ شاخصه تمایز آتش‌نشان از مردم عادی

این بانوی آتش‌نشان در پاسخ به سئوالی پیرامون نگرانی از آسیب‌های احتمالی این حرفه و ترس از حوادث اظهار داشت: این یک واقعیت است که هر فردی، چه زن و چه مرد، وقتی وارد این شغل می‌شود با ترس مواجه است؛ اگر کسی بگوید نمی‌ترسم، قطعاً صادق نیست. اما هنر ما در آتش‌نشانی، مدیریت این ترس است. آنچه آتش‌نشان را از مردم عادی متمایز می‌کند، قدرت کنترل استرس و نگرانی‌ها در صحنه عملیات است. اگر کسی بتواند بر این ترس غلبه کند، بی‌شک می‌تواند بهترینِ خودش باشد و بهترین عملکرد را در سخت‌ترین شرایط ارائه دهد.

نگاه جامعه به آتش‌نشان زن؛ از تعجب تا آرامش

مهاجری در خصوص بازخورد جامعه نسبت به حضور بانوان در لباس آتش‌نشانی گفت: وقتی در مکان‌های مختلف شغلم را اعلام می‌کنم، اولین چیزی که در نگاه خانم‌ها می‌بینم، یک ذوق و خوشحالی خاص است. آن‌ها وقتی یک خانم را در این جایگاه می‌بینند، احساس بسیار مثبتی دارند. تجربه عملیاتی نشان داده است که در حوادثی که برای بانوان یا کودکان رخ می‌دهد، حضور یک آتش‌نشان زن به شدت حس آرامش و امنیت بیشتری را به فرد حادثه‌دیده منتقل می‌کند.

وی ادامه داد: این موضوع نشان می‌دهد که حضور خانم‌ها در این شغل نه تنها نمایشی نیست، بلکه یک ضرورت است. خانم‌ها در مدیریت استرس مهارت بالایی دارند و در برقراری ارتباط کلامی با حادثه‌دیدگانِ زن یا کودکان، بسیار موفق‌تر عمل می‌کنند. همین که جامعه در شرایط سخت، حضور یک خانم را در کنار آقایان می‌بیند، به این درک می‌رسد که این شغل ورای جنسیت، یک وظیفه انسانی است.

ردِ فرضیه «نمایشی بودن» حضور بانوان

این آتش‌نشان عملیاتی با نقد نگاه‌های سنتی که حضور بانوان را تزئینی می‌دانند، تأکید کرد: برخی نگاه‌های سنتی تصور می‌کنند حضور در آتش‌نشانی صرفاً برای نمایش برابری است، اما تجربه امدادگری به من ثابت کرده که حضور یک خانم در کنار آقایان در صحنه‌های خطر، اثر آرام‌بخشی بر محیط حادثه دارد.

بانوان آتش‌نشان در سازمان زنجان، برخلاف تصورات، کاملاً عملیاتی هستند و برای شرایط سخت آموزش دیده‌اند.

وی خطاب به تمام دختران و بانوان علاقه‌مند به این حرفه که شاید به دلیل محدودیت‌های ذهنی یا اجتماعی تردید دارند، گفت: به تمام خانم‌هایی که عاشق این کار هستند و دوست دارند این لباس مقدس را بپوشند می‌گویم که محدودیت‌ها برای شکستن ساخته شده‌اند، نه برای باور کردن. من خواستم و شد؛ شما هم اگر بخواهید، قطعاً خواهد شد.

ضرورت به‌کارگیری بانوان آتش‌نشان

کامران محمدی، معاون عملیات سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری زنجان نیز در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به پیشگامی زنجان در جذب آتش‌نشانان زن اظهار کرد: زنجان جزو ۱۰ استان اول کشور که به سمت تشکیل ایستگاه دارای آتش‌نشان بانو حرکت کرده چرا که معتقدیم حضور بانوان نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت عملیاتی است.

وی ادامه داد: در بسیاری از تصادفات، مصدومان خانم به دلیل معذب بودن یا مسائل شخصی، با حضور امدادگر مرد دچار چالش می‌شوند که حضور بانوان آتش‌نشان این گره را باز می‌کند. همچنین در بحث‌های اقناعی، به‌ویژه در موارد اقدام به خودکشی، نفوذ کلام بانوان در مذاکره با افراد تأثیر بسیار بیشتری دارد و ما این را در عملیات‌های واقعی تجربه کرده‌ایم.

وی با تأکید بر اینکه هیچ نگاه جنسیتی در سازمان وجود ندارد، تصریح کرد: این 6 آتش نشان خانم، اولین‌های زنجان در این حرفه هستند و کاملاً تحت حمایت سازمان قرار دارند. ما درخواست استخدام ۱۲ آتش‌نشان دیگر خانم را داده‌ایم تا مجموعاً ۱۸ نفر (۶ نفر در هر شیفت) در ایستگاه شماره ۲ مستقر شوند. این افراد در حال حاضر مشغول گذراندن دوره‌های فشرده تئوری و عملی هستند که تا ۱۵ تیرماه ادامه خواهد داشت.

محمدی در بخش دیگری از صحبت‌های خود پیرامون کمبودهای تجهیزاتی در آتش‌نشانی زنجان اظهار داشت: نباید تصور کرد که ما به نقطه مطلوب رسیده‌ایم. در هیچ دستگاه و سازمانی نمی‌توان گفت که از نظر نیروی انسانی و تجهیزات فول هستیم. در حال حاضر پیگیر تأمین نردبان ۶۴ متری هستیم و معتقدم تجهیزات ما باید ارتقا پیدا کند تا در حوادث کلان، پاسخگوی نیازها باشد.

 ناترازی نیروی انسانی و فشارهای عملیاتی

محمدی درباره وضعیت نیروی انسانی سازمان گفت: طبق استانداردهای جمعیتی، زنجان باید ۲۰۰ آتش‌نشان داشته باشد. با استخدام‌های اخیر (۸۱ آقا و ۶ خانم)، ما همچنان ۲۵ تا ۳۰ نفر با استانداردها فاصله داریم ولی همین جذب نیرو فرصتی برای نزدیک شدن به استانداردها است

وی با بیان اینکه کمبود نیرو باعث می‌شود فشار عملیاتی بر دوش آتش‌نشانان چند برابر شود؛ به‌طوری‌که در حریق راشا کاسپین در سال ۱۴۰۱، نیروهای ما از ساعت ۲ بعدازظهر تا ۶ صبح روز بعد، یعنی حدود ۱۶ ساعت مداوم عملیات داشتند، تصریح کرد: این حجم از کار، آسیب‌های جسمی و روانی سنگینی به همراه دارد.

وی خاطرنشان کرد: در مجموع، سازمان آتش‌نشانی زنجان در ۱۳ عملیات سنگین مرتبط با حوادث اخیر حمله تروریستی رژیم صهیونیستی مشارکت مستقیم داشته و در ۹ نقطه شهر، مدیریت عملیات اطفا و آواربرداری را به صورت شبانه‌روزی تا زمان ایمن‌سازی کامل به عهده داشت.

چالش «کوریِ حریق» در عملیات‌های پیچیده

معاون عملیات آتش‌نشانی زنجان با تمجید از همکاری بین‌بخشی در شهرداری گفت: در دوران جنگ رمضان، نیروهای خدمات شهری واقعاً مجاهدانه عمل کردند. در تمام نقاطی که هدف پرتابه‌ها قرار گرفته بود، از منطقه آزادگان تا جاده شهرک و کوچه مشکی، شاهد بودیم که نیروهای شهرداری تا صبح، عملیات پاکسازی را به پایان می‌رساندند. آواربرداری سنگین در آن مقطع با همکاری مؤثر حوزه خدمات شهری انجام شد، چرا که ما و حتی سایر ارگان‌های امدادی، به‌تنهایی ظرفیت انجام این حجم از عملیات سنگین را نداشتیم.

وی با اشاره به رعایت اصول ایمنی برای نیروهای آتش‌نشان افزود: روز حادثه در حسینیه اعظم زنجان مانع از نفوذ نیروها به نقاط خاص و خطرناک شدیم چرا که خطر ریزش آوار بسیار بالا بود و نیازمند آواربرداری سنگین بود به نحوی که حتی ۱۰ روز بعد از حادثه و پس از بارش‌های شدید باران، همچنان شاهد تداوم آتش‌سوزی در بخش‌هایی از آوار بودیم. نیروهای ما طی دو هفته به‌صورت مستمر در نوبت‌های طولانی اعزام می‌شدند تا با آب‌دهی مداوم، کانون‌های پنهان را خاموش کنند. محمدی در خصوص دشواری عملیات در حوادث با آوار سنگین گفت: در برخی حوادث مانند حسینیه اعظم زنجان، نوع مواد سوختی به گونه‌ای بود که یک حالت کوری در عملیات ایجاد می‌کرد. وقتی نیروها برای خاموش کردن آتش اقدام می‌کردند، دسترسی به کانون اصلی در لایه‌های زیرین آوار غیرممکن بود. از سوی دیگر، آواربرداری کامل در آن مقطع ریسک بالایی داشت و عملاً یک خطای انسانی محسوب می‌شد؛ چرا که پایداری سازه تضمین شده نبود و احتمال سقوط ستون‌های ۲۰ تا ۳۰ تنی وجود داشت.