پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ ثمین شکوری: یکی از محوری‌ترین و استراتژیک‌ترین اولویت‌های سیاست‌گذاری حوزه کشاورزی در استان زنجان همواره عبور از کشت‌های سنتی و پرمصرف به سمت معرفی کشت‌های جایگزین بوده است. در این چارچوب، پسته به دلیل سازگاری اقلیمی و نیاز آبی بسیار کمتر در مقایسه با سایر محصولات، به‌عنوان یک انتخاب راهبردی و کم‌آب‌بر شناسایی شده تا به‌طور هدفمند، جایگزین کشت‌های پرمصرف شود.

طبق آخرین اظهارات مسئولان استانی، بیش از 90 درصد مصرف آب در استان زنجان مربوط به بخش کشاورزی است؛ مسئله‌ای که نیازمند در نظرگیری تدابیر لازم برای جلوگیری از هدر رفت آب و نهایت بهره‌وری است. همچنین به گفته مسئولان سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان مسئله کمبود آب یکی از جدی‌ترین چالش‌های بخش کشاورزی در استان است؛ در شرایطی که بیش از ۹۰ درصد منابع آبی استان در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، هر میزان صرفه‌جویی می‌تواند نقش حیاتی در تداوم تولید و پایداری منابع ایفا کند.

در این زمینه منوچهر کریمی، مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان در گفت‌وگو با صدای زنجان با تأکید بر ضرورت اصلاح الگوی کشت در استان، اظهار کرد: سیاست‌های محوری ما در 10 سال اخیر، کاهش اتلاف آب در زیربخش زراعت و باغبانی بوده است. بر همین اساس، هدایت توسعه باغات از گونه‌های متداول سردسیری نظیر سیب، گلابی، گردو و غیره که نیازمند منابع آبی قابل‌توجهی هستند، به سمت ارقام و گونه‌های کم‌آب‌بر تغییر یافته است. این اقدام نه یک انتخاب سلیقه‌ای، بلکه ضرورتی برای استمرار کشاورزی در شرایط کم‌آبی است.

وی با بیان اینکه یکی از ارقام و کم آب‌بر معرفی شده در سطح استان زنجان پسته بوده است با اشاره به سطح زیرکشت پسته در استان، عنوان کرد: هم‌اکنون 445 هکتار از اراضی استان به کشت پسته اختصاص‌یافته که 325 هکتار آن در مرحله باروری است و پیش‌بینی می‌شود امسال 425 تن محصول از این باغات برداشت شود و توسعه باغات پسته به‌عنوان یک راهبرد نوین برای بهره‌وری حداکثری از اراضی کشاورزی و ارتقای ارزش‌افزوده اقتصادی در دستور کار قرار گرفته است.

تغییر الگوی کشت در کشاورزی استان

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با اشاره به اقدامات صورت گرفته در خصوص جایگزینی پسته در استان به جای محصولاتی که نیازمند مصرف آب قابل توجهی هستند، افزود: در دهه‌ اخیر در روستاهایی مانند رجعین، الگوی کشت بر مبنای محصولات جالیزی و سبزی‌جات چون خربزه و هندوانه استوار بود که با توجه به فشاری که این محصولات بر منابع آب زیرزمینی وارد می‌کردند، با مشارکت مرکز تحقیقات کشاورزی و انجام مطالعات جامع خاک‌شناسی و اقلیمی، پسته به‌عنوان کشت جایگزین به کشاورزان معرفی شد.

این مسئول ادامه داد: اکنون بخش عمده تولید پسته استان زنجان در منطقه رجعین و شعاع یک تا دو کیلومتری اطراف آن متمرکز شده که باغات پسته خوبی نیز در آنجا وجود دارد.

وی با اشاره به تبیین اثرات اقتصادی این تغییر الگو، بیان کرد: توسعه باغات پسته، ضمن کاهش مصرف آب، موتور پیشران اشتغال نیز محسوب می‌شود چرا که به‌طور متوسط در هر هکتار باغ پسته، زمینه اشتغال دائم برای 3 نفر(بسته به حجم باغ و میزان کار) فراهم شده که این شاخص، در مقایسه با باغات معمولی بسیار قابل‌توجه است.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با اشاره به مزیت‌های کشت پسته در باغات استان افزود: درخت پسته اگرچه نیازمند مراقبت‌های خاص است، اما از منظر مصرف آب در مقایسه با الگوی سنتی، بسیار بهره‌ور است. برای نمونه، نیاز آبی یک هکتار باغ سیب تقریباً دو برابر یک هکتار باغ پسته است. به‌طور کلی، استقرار کشت پسته توانسته است در برخی مناطق تا ۵۰ درصد در منابع آب صرفه‌جویی ایجاد کند.

کریمی ادامه داد: پسته در باغات استان زنجان که خود دارای منابع آبی بودند جایگزین برخی محصول دیگر که نیاز به آب زیادی داشتند شده است و نیازی به تامین منابع آب یا صدور مجدد مجوز آب از روی مراجع مربوطه، نیست.

کیفیت پسته استان، بالاتر از برخی استان‌های پسته‌خیز

این مسئول با اشاره به کیفیت پسته‌های تولید شده در استان زنجان، بیان کرد: کیفیت پسته تولیدی استان زنجان در روستای رجعین و شهرستان ماهنشان نه‌تنها با استانداردهای ملی برابری می‌کند، بلکه در بسیاری از مؤلفه‌ها با تولیدات استان‌های پسته‌خیز کشور همچون کرمان رقابت کرده و در مواردی برتری دارد.

کریمی با اشاره به ارقام محبوب پسته در استان زنجان، گفت: ارقام «احمدآقایی» و «کله‌قوچی» بیشترین استقبال را میان کشاورزان داشته و بخش عمده تولید نیز با هدف صادرات و حضور در بازارهای جهانی آماده‌سازی می‌شود.

وی با تأکید بر رعایت الزامات علمی در توسعه باغات پسته در استان زنجان مطرح کرد: ما به هیچ‌عنوان به دنبال توسعه بی‌ضابطه و شتاب‌زده نیستیم؛ توسعه باغات پسته منوط به تأیید شرایط اقلیمی توسط مرکز تحقیقات است و تنها در مناطقی دنبال می‌شود که مطالعات فنی آن انجام شده باشد. این مسیر در حال حاضر با پیشتازی کشاورزان نوآور در حال طی شدن است و ما نیز با تداوم حمایت‌های مشاوره‌ای، تلاش داریم صادرات این محصول ارزشمند را به‌عنوان یکی از ارکان اقتصاد کشاورزی استان تقویت کنیم.

این مسئول عنوان کرد: برخی از کشاورزان در منطقه رجعین در تولیدات و صادرات پیشرو هستند و محصولات خود را صادر می‌کنند؛ هچنین برخی کشاورزان خرده‌کار نیز که باغاتی کمتر از یک هکتار دارند اقدام به فروش محصولات در منطقه خود می‌کنند.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با بیان اینکه برخلاف تصورات عمومی، پسته نیازمند مدیریت دقیق آبی و شرایط اقلیمی خاص است، تصریح کرد: شرایط خاص دمایی بالای ۲۷ درجه برای پرشدن مغز پسته و لزوم کنترل رطوبت زیر ۴۸ درصد برای پیشگیری از آلودگی‌های قارچی، باعث شده تا توسعه این محصول صرفاً در مناطق مستعد و پس از مطالعات دقیق خاک و اقلیم صورت گیرد.