پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه‌ محرمی: بهار برای همه مردم یادآور طبیعت و بازگشت حال خوب به آن است؛ موضوعی که فرصتی برای حضور مردم در دل طبیعت فراهم می‌کند. اما در این میان، در کنار حضور مردم در طبیعت و گاه برداشت‌های گیاهان دارویی، شاهد برداشت‌های بی‌رویه از برخی گیاهان دارویی، به‌ویژه توسط افرادی که به این موضوع به عنوان یک شغل فصلی نگاه می‌کنند، هستیم؛ موضوعی که به دغدغه طرفداران طبیعت تبدیل شده است. چرا که آنها معتقدند برداشت‌های بی‌رویه و غیرمتعارف از طبیعت می‌تواند مخاطرات فراوانی، از جمله انقراض و از بین رفتن گونه‌های گیاهی خاص، برای طبیعت به‌همراه داشته باشد؛ گونه‌هایی که خود فواید زیادی برای طبیعت داشته و حذف آنها می‌تواند به طبیعت آسیب بزند.

کشف محموله‌های قابل توجه گیاهان دارویی در استان زنجان که توسط محیط‌بانان و یگان حفاظت منابع طبیعی اتفاق می‌افتد، نشان‌دهنده آن است که پایین بودن سطح نظارت بر مراتع موجب شده است که گیاهان خودرویی که در دل طبیعت وجود دارد، به یک محل درآمد برای برخی از افراد تبدیل شده و این شرایط موجب شود که قاچاق این قبیل گیاهان از استان زنجان اتفاق بیفتد؛ موضوعی که موارد مشابه آن چندین بار در استان مشاهده شده و در برخی موارد منجر به دستگیری متخلفان شده است.

در این میان، گزارشات رسیده به صدای زنجان حکایت از آن دارد که علاوه بر برداشت گیاهان دارویی مورد نیاز شهروندان در استان زنجان، این گیاهان در حجم بالا از مراتع برداشت و به استان‌های مجاور و تهران قاچاق می‌شود؛ روندی که ادامه آن می‌تواند موجب شود در آینده نه‌چندان دور با چالش از بین رفتن و انقراض برخی گونه‌های گیاهان دارویی در مراتع استان زنجان مواجه باشیم که خود آغازی برای برخی مشکلات دیگر زیست‌محیطی در استان خواهد بود.

برداشت بی‌رویه گیاهان دارویی کنند، می‌تواند به از بین رفتن نسل این گیاهان منجر شود

در این زمینه آراد وزیریان رئیس اداره مراتع اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان در پاسخ به پرسشی درباره برداشت گیاهان دارویی توسط شهروندان و مخاطرات برداشت غیرمتعارف، با ارائه تعریفی از گیاهان دارویی گفت: گیاهان دارویی گیاهانی هستند که بخشی یا تمام اندام‌های آن شامل گل، میوه، بذر، ساقه، برگ و ریشه دارای خواص دارویی است.

وی افزود: ایران با حدود ۲۳۰۰ گونه گیاه دارویی یکی از بهترین مناطق جهان در زمینه رشد گیاهان دارویی به شمار می‌رود و در استان زنجان نیز ۲۱۲ گونه گیاه دارویی شناخته شده وجود دارد که از جمله می‌توان به بابونه، درمنه معطر، کاسنی، شکر تیغال، خاکشیر، آویشن، کاکوتی، ریواس، گلپر، باریجه، پنیرک وغیره اشاره کرد.

وزیریان با اشاره به رونق اقتصادی این حوزه اظهار کرد: متأسفانه همین موضوع سبب شده است سودجویان در برخی مراتع اقدام به برداشت بی‌رویه گیاهان دارویی کنند؛ برداشتی که اگر غیر اصولی باشد، می‌تواند به از بین رفتن نسل این گیاهان منجر شود.

به گفته وی، برداشت غیرمجاز و بی‌رویه علاوه بر کاهش جمعیت گونه‌های گیاهی، می‌تواند خطر انقراض برخی گونه‌های ارزشمند را نیز به همراه داشته باشد و از طرفی حفاظت، نگهداری و بهره‌برداری اصولی از گیاهان دارویی برای تداوم نسل این گونه‌ها و پایداری اکوسیستم‌ها ضروری است.

رئیس اداره مراتع منابع طبیعی زنجان تأکید کرد: به هیچ عنوان نباید بیش از ۵۰ درصد از گیاهان دارویی یک منطقه برداشت شود و همواره باید فرصت رشد کامل و بذردهی به گیاهان داده شود.

وی درباره برخورد با برداشت‌های غیرمجاز گفت: در سال گذشته دو محموله برداشت غیرمجاز توقیف و با متخلفین برخورد شد و امسال نیز با اقدام به‌موقع، از برداشت غیرمجاز در یکی از مراتع استان جلوگیری به عمل آمد.

وزیریان یادآور شد: برداشت گیاهان دارویی از عرصه‌های تحت مدیریت سازمان منابع طبیعی و همچنین مناطق حفاظت‌شده، بدون دریافت مجوز قانونی تخلف محسوب می‌شود و با متخلفان برابر ماده ۲۵ مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز برخورد قانونی خواهد شد.

وی همچنین از همشهریان خواست در صورت مشاهده هرگونه بهره‌برداری غیرمجاز و بی‌رویه، موضوع را از طریق شماره ۱۵۰۴ به یگان حفاظت منابع طبیعی گزارش کنند.

وزیریان در تشریح شیوه نظارت منابع طبیعی در این حوزه گفت: نظارت به دو شکل انجام می‌شود؛ نخست اجرای سیاست‌ها و ضوابط حفظ، احیا، اصلاح، توسعه، بهره‌برداری و صادرات محصولات (فرآورده‌ها) فرعی جنگل و مرتع که بر اساس مبانی قانونی و بالادستی تدوین شده است و دوم نظارت فیزیکی و گشت‌زنی در عرصه‌های منابع طبیعی توسط نیروهای یگان حفاظت.

وی اضافه کرد: هرگونه بهره‌برداری در این زمینه باید با اخذ مجوز از منابع طبیعی و در قالب طرح‌های مصوب مدیریت منابع طبیعی انجام شود و با اولویت دارندگان پروانه چرای دام و بهره‌برداران عرفی مرتعی باشد تا علاوه بر برداشت اصولی، سبب احیا و توسعه رویشگاه‌های طبیعی این گیاهان، توسعه اقتصادی جوامع محلی روستایی و حفظ منابع طبیعی شود.

رئیس اداره مراتع اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان تأکید کرد: منابع طبیعی نقش مهمی در ایجاد اشتغال و امرار معاش جوامع محلی و بهره‌برداران دارد و از این رو حفظ، توسعه، احیا و بهره‌برداری درست و اصولی حائز اهمیت است و توصیه کرد برای جلوگیری از برداشت بی‌رویه گیاهان دارویی از طبیعت، ترویج کشت گیاهان دارویی سازگار با هر منطقه در اولویت قرار گیرد.

هشدار محیط زیست زنجان نسبت به تخریب پوشش گیاهی؛ گیاهان فراتر از یک منبع غذایی ساده هستند

پرویز رستمی رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات وحش اداره کل محیط زیست استان زنجان  نیز در این زمینه با تأکید بر لزوم تغییر نگاه عمومی به نقش گیاهان در طبیعت، نسبت به پیامدهای جبران‌ناپذیر «پایکوبی» و «بوته‌کنی» در اراضی ملی هشدار داد و پوشش گیاهی را حیاتی‌ترین زیرساخت برای حفظ حیات وحش و منابع پایه کشور دانست.

رستمی اضافه کرد: متأسفانه در دیدگاه‌های عمومی، نقش گیاهان عمدتاً به تأمین منابع غذایی برای حیوانات گیاه‌خوار محدود می‌شود، گیاهان علاوه بر زنجیره غذایی، وظایف حیاتی دیگری بر عهده دارند که حذف آن‌ها توازن طبیعت را برهم می‌زند. ایجاد محل لانه‌گزینی، فراهم کردن اختفا و پناهگاه برای جانوران در برابر شکارچیان، تولید ریزاقلیم‌ها و تأمین آبشخورهای خرد، تنها بخشی از خدمات گیاهان به حیات وحش است.

 بوته‌کنی بی‌رویه یک تهدید انسانی

رستمی گفت: بوته‌کنی با هدف جمع‌آوری گیاهان خوراکی وحشی و دارویی، به یکی از جدی‌ترین عوامل تهدیدکننده ذخایر طبیعی تبدیل شده است که متأسفانه با گذشت زمان شاهد تشدید این روند هستیم.

وی با بیان اینکه پوشش گیاهی گران‌قیمت‌ترین زیرساخت توسعه و حفظ ذخایر ژنتیکی است، گفت: پرهیز از تخریب گیاهان، چه از نظر کیفی (مانند تنوع گونه‌ها و طول عمر) و چه از نظر کمی (تراکم و سطح پوشش)، یک انتخاب نیست، بلکه الزامی حیاتی است.