پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ ثمین شکوری: در سال‌های اخیر، تغییرات آب‌وهوایی و بالا رفتن غیرعادی دما، مدیریت منابع طبیعی و بخش‌های وابسته به آن را با چالش‌های جدی و نوظهوری روبه‌رو کرده است. واقعیت‌های جدید اقلیمی نشان می‌دهند که حتی در دوره‌هایی که میزان بارندگی‌ها مناسب یا در حد نرمال است، افزایش میانگین دما و موج‌های گرمایی زودهنگام می‌توانند به سرعت رطوبت خاک را تبخیر کرده و اثرات مثبت بارش‌ها را خنثی کنند. این روند، پوشش گیاهی را در حساس‌ترین مراحل رشد با تنش حرارتی مواجه می‌سازد و عرصه‌های طبیعی را به سمت خشکی پیش می‌برد؛ مسئله‌ای که نشان می‌دهد پدیده خشکسالی دیگر تنها به معنای بی‌بارانی نیست، بلکه رفتار دما نیز نقشی تعیین‌کننده در آن دارد.

این نوسانات دمایی و محیطی، فراتر از یک بحث ساده زیست‌محیطی، به طور مستقیم با معیشت، اقتصاد محلی و زندگی روزمره هزاران خانواده روستایی و دامدار گره خورده است. مراتع به عنوان یکی از حیاتی‌ترین سرمایه‌های ملی، نه تنها منبع اصلی تامین غذای دام‌ها به شمار می‌روند، بلکه نقشی اساسی در حفظ ساختار خاک، جلوگیری از فرسایش و سیلاب‌ها و همچنین حفظ تنوع زیستی دارند. از این رو، هرگونه آسیب به این عرصه‌ها، بلافاصله خود را در قالب کاهش درآمدهای روستاییان، افزایش هزینه‌های تولید دامی و در نهایت تهدید پایداری زندگی در روستاها نشان می‌دهد.کارشناسان و متولیان امر تأکید دارند که در شرایط فعلی، ادامه روش‌های سنتی و بهره‌برداری بی‌رویه و فراتر از ظرفیت عرصه‌های طبیعی، می‌تواند خسارات جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.

امروز بیش از هر زمان دیگری به یک مدیریت هوشمند، منسجم و مبتنی بر توان واقعی طبیعت نیاز داریم؛ مدیریتی که بتواند میان نیاز معیشتی جوامع محلی و ظرفیت بازسازی طبیعت تعادل ایجاد کند. در این میان، اجرای طرح‌های حمایتی، نظارت دقیق بر نحوه بهره‌برداری، بیمه کردن فعالیت‌ها و آموزش روش‌های نوین به بهره‌برداران، از جمله اقداماتی است که می‌تواند تاب‌آوری جامعه روستایی را در برابر این تغییرات اقلیمی بالا ببرد.

فشار روی مراتع و دامدار بالا است

در این زمینه علی یک دامدار زنجانی در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به شرایط سخت تامین خوراک برای دام، اظهار کرد: امسال شرایط برای ما دامداران نسبت به سال‌های قبل خیلی سخت‌تر شده است، مهم‌ترین مشکل هم گرانی شدید علوفه و خوراک دام است.

وی ادامه داد: قیمت یونجه، کاه و سایر نهاده‌های دامی در مدت کوتاهی تقریبا چند برابر شده و تأمین آن برای بسیاری از دامداران تقریباً غیرممکن شده است. ما که سال‌هاست از این راه امرار معاش می‌کنیم، حالا برای تهیه خوراک دام‌هایمان با مشکلات جدی روبه‌رو شده‌ایم.

این دامدار با اشاره به چرای دام خود در مراتع، عنوان کرد: در گذشته معمولاً بخشی از علوفه مورد نیاز دام‌ها را برای فصل‌های مختلف ذخیره می‌کردیم، اما امسال به دلیل افزایش شدید قیمت‌ها توان خرید و ذخیره علوفه را نداشتیم. همین موضوع باعث شده بسیاری از دامداران منطقه تصمیم بگیرند دام‌های خود را زودتر از موعد به مراتع ببرند تا از پوشش طبیعی مرتع استفاده کنند و هزینه‌ها کمی کمتر شود.

وی با اشاره به تضعیف پوشش گیاهی مراتع گفت: وضعیت مراتع هم چندان مناسب نیست؛ با وجود اینکه امسال بارش خوبی داشتیم به دلیل کمبود بارندگی در سال‌های اخیر، پوشش گیاهی مراتع نسبت به گذشته کمتر شده و فشار دام بر مرتع بیشتر است.

دامدار زنجانی با اشاره به خطر فروش دام‌های دامداران با توجه به گرانی‌ها گفت: اگر روند افزایش قیمت علوفه و نهاده‌های دامی به همین شکل ادامه پیدا کند، ادامه کار برای بسیاری از دامداران بسیار دشوار خواهد شد. دامداری تنها منبع درآمد بسیاری از خانواده‌های روستایی است و اگر حمایت و توجهی در این زمینه صورت نگیرد، ممکن است تعداد زیادی از دامداران ناچار به فروش دام‌های خود و کنار گذاشتن این شغل شوند.

پیامد‌های تغییرات اقلیمی، مراتع ایران را تحت تاثیر قرار داده است

در این زمینه آراد وزیریان، رئیس اداره امور مراتع اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به تاثیرات خشک‌سالی بر جامعه، اظهار کرد: خشک‌سالی به‌عنوان یكی از موضوع‌های مهم در مطالعه بلایای طبیعی و تأثیرگذار در كشاورزی، دامداری، مهاجرت روستایی و غیره مطرح می‌باشد.  وی ادامه داد: با توجه به تأثیرات مستقیم وغیرمستقیم خشک‌سالی بر جامعه، به‌عنوان چالشی مهم در فرایند توسعه مطرح بوده و خشک‌سالی‌های مستمر همواره روستاییان و کشاورزان را با آسیب‌ها و چالش‌های متنوعی روبه‌رو می‌کند.

رئیس اداره امور مراتع اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان  با بیان اینکه خشک‌سالی، به‌مثابه یکی از پیامدهای تغییرات اقلیمی در سطح جهان، بسیاری از کشورها ازجمله ایران را همواره تحت تأثیر قرار داده، افزود: این تغییرات به‌خصوص در غرب و شمال‌غرب ایران، و به‌ویژه در بین کشاورزان و جوامع آسیب‌پذیر روستایی به دلیل آثار مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی آن چشمگیرتر است.

این مسئول با اشاره به نقش مراتع استان زنجان در تامین فرآورده‌ها، گفت: مراتع استان زنجان علاوه بر اینکه یکی از مهم‌ترین منابع تأمین علوفه روستا نشینان و دامداران است، در تأمین فرآورده‌های دارویی، صنعتی و خوراکی نیز نقش مهمی دارند.

وابستگی اقتصادی 29 هزار و 245 خانواردر استان زنجان به مراتع

وی با بیان اینکه مراتع استان زنجان 51 درصد از مساحت استان را در بر گرفته‌اند، افزود: مساحت مراتع استان زنجان یک میلیون و 137 هزار هکتار است که 51 درصد از مساحت استان را در برگرفته است که ازلحاظ اقتصادی 29 هزار و 245 خانوار وابسته به آن است.

رئیس اداره امور مراتع اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان  با اشاره به مقدار تولید علوفه خشک در استان، عنوان کرد: این سطح از مراتع قادر به تولید 183 هزار تن علوفه خشک می‌باشد. علوفه قابل بهره‌برداری از سطح مراتع استان زنجان در شرایط اقلیمی نرمال سالیانه جواب گوی نیاز علوفه‌ای تعداد 642 هزار و 190  واحد دامی است، ولی در حال حاضر تعداد یک میلیون و 367 هزار و 907  واحد دامی به‌صورت مستقیم از علوفه مراتع استفاده می‌کنند که 725 هزار و 717 واحد دامی مازاد بر ظرفیت تولیدی مراتع است و این امر باعث تخریب مراتع، تضعیف پوشش گیاهی و فرسایش خاک می‌گردد.

این مسئول ادامه داد: از آنجایی‌ که عملکرد اکوسیستم‌های مرتعی تحت تأثیر عوامل مختلفی می‌باشد که از میان آن‌ها عوامل اقلیمی به ویژه بارندگی بیشترین تأثیر را دارد، عدم رخداد بارندگی به‌اندازه كافی و در زمان مناسب و معمول به مراتع صدمات زیادی وارد می‌کند.

برآورد خسارت حدود 327 میلیارد ریال به مراتع استان زنجان در سال‌جاری

وی با بیان اینکه پیش‌بینی می‌شود مراتع استان زنجان در سال جاری تحت تاثیر پدیده خشک‌سالی قرار گیرند، گفت: با توجه به عدم بارش مناسب، کاهش میزان آن و افزایش دما در سال جاری پیش‌بینی می‌شود مراتع استان زنجان که نقش اساسی در تولید علوفه و چرای دام را بر عهده‌دارند، تحت تأثیر پدیده خشک‌سالی قرار گیرند.

وزیریان ادامه داد: پیش‌بینی می‌شود در سال آتی مراتع استان زنجان، متحمل خسارات بسیار شدیدی شوند که بالطبع آن به بخش دام و دامداری هم خسارات زیادی وارد شوند.

رئیس اداره امور مراتع اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان با اشاره به میزان کاهش علوفه مرتعی در یک میلیون و 137 هزار و 60 هکتار، بیان کرد: در سطح مراتع ذکر شده، 30 درصد مواجهه با تولید علوفه به ثبت رسیده که پیش‌بینی کاهش 54 هزار و 900 تنی و خسارت حدود 327 میلیارد ریال برآورد شده است.

این مسئول با اشاره به شرایط بحرانی منطقه راهکارهای ذیل را از جمله عوامل به‌منظور کاهش فشار به مرتع‌داران و روستائیان پیشنهاد کرد و گفت: افزایش کنترل، نظارت و پایش پروانه‌های چرای صادره در راستای بهره‌برداری متناسب با توان اكولوژی مراتع، جلوگیری از چرای زودرس در مناطق ییلاقی، اختصاص بودجه به‌منظور تأمین علوفه، بیمه کردن طرح‌های مرتع‌داری واگذارشده جهت دریافت خسارت خشک‌سالی، متنوع سازی منابع معیشتی و درآمدی روستائیان به‌منظور کاهش آثار اقتصادی خشک‌سالی بر خانوارهای روستاییان، پیگیری استفاده بهره برداران از اعتبارات فنی و اعتباری و اجرای پروژه تبدیل دیمزارهای کم بازده به منظور تامین بخشی از علوفه دام به منظور کاهش فشار دام بر مراتع از جمله عوامل کاهش فشار به مرتع‌داران و روستائیان است.