پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: در حالی که تکنولوژی و پلتفرم‌های دیجیتال به سرعت در حال بلعیدن بازارهای سنتی هستند، حوزه سلامت نیز با چالشی بزرگ به نام «فروش آنلاین دارو» دست‌وپنجه نرم می‌کند. اخیراً سازمان غذا و دارو با انتشار بیانیه‌ای، آب پاکی را روی دست پلتفرم‌های اینترنتی ریخت و اعلام کرد که زنجیره عرضه دارو، تنها و تنها از مسیر حضوری داروخانه‌ها می‌گذرد.

سعید مهرزادی، سرپرست دفتر بازرسی سازمان غذا و دارو،تأکید کرد: تاکنون به هیچ وب‌سایت یا پلتفرم عمومی مجوز فروش آنلاین دارو داده نشده است. وی همچنین هشدار داد: عرضه هرگونه محصول سلامت‌محور خارج از شبکه رسمی، نه‌تنها تخلف صنفی، بلکه مصداق بارز «قاچاق کالا» است. این موضع‌گیری نشان می‌دهد که نهادهای نظارتی، فروش اینترنتی دارو را نه یک فرصت برای تسهیل دسترسی، بلکه تهدیدی بالقوه برای امنیت جانی شهروندان تلقی می‌کنند.

چرا سازمان غذا و دارو مجوز نمی‌دهد؟

ریشه اصلی این مخالفت‌ها در مفهوم «زنجیره سرد» و «اصالت کالا» نهفته است. دارو برخلاف کالاهای مصرفی دیگر، نیازمند شرایط نگهداری خاص و نظارت مستقیم مسئول فنی است. اظهارنظرهای کارشناسی حاکی از آن است که وقتی دارو وارد چرخه فروش غیررسمی در فضای مجازی می‌شود، نظارت بر تاریخ انقضا، شرایط انبارداری و اصالت آن عملاً از دست می‌رود. در واقع، آنچه در صفحات اینستاگرام یا برخی اپلیکیشن‌ها به عنوان داروی کمیاب عرضه می‌شود، اغلب یا تقلبی است، یا از مسیرهای قاچاق و بدون رعایت استانداردهای سلامت وارد کشور شده است.

یکی از نکات کلیدی در اظهارات اخیر مقامات، تفکیک میان دارو و محصولات آرایشی-بهداشتی است. برخی داروخانه‌ها مجوز فروش آنلاین مکمل‌های تولید داخل و محصولات بهداشتی را دریافت کرده‌اند، اما این مجوز به هیچ عنوان به معنای سبز شدن چراغ برای فروش دارو نیست. مسئولان تأکید دارند که پایش مستمر فضای مجازی نشان می‌دهد برخی پلتفرم‌ها با سوءاستفاده از این شکاف قانونی، اقدام به عرضه داروهای نسخه‌ای و حساس می‌کنند که با برخورد قاطع قضایی مواجه خواهند شد.

اگرچه سازمان غذا و دارو اعلام کرده است که در حال تدوین ضوابط دقیق برای فروش اینترنتی (صرفاً از طریق داروخانه‌ها) است، اما تا آن زمان، هرگونه فعالیت در این حوزه «غیرقانونی» است. کارشناسان معتقدند تا زمانی که زیرساخت‌های نظارتی و سامانه‌های رهگیری مانند «تی‌تک» (TTAC) به‌طور کامل در بستر فروش آنلاین پیاده‌سازی نشود، باز کردن این مسیر می‌تواند ناصرخسروی مجازی بزرگی ایجاد کند که کنترل آن غیرممکن خواهد بود.

از فروش دارو تا مشاوره پزشکی در فضای مجازی

یک شهروند زنجانی در گفت‌وگو با صدای زنجان با اشاره به وضعیت عرضه دارو در فضای مجازی اظهار کرد: کافی است یک جست‌وجوی ساده در اینترنت انجام دهید تا با انواع داروها در برخی پلتفرم‌ها و صفحات مجازی روبه‌رو شوید. وقتی پلتفرم‌های شناخته‌شده‌ای که دارای مجوز هستند نیز به‌نوعی وارد این حوزه می‌شوند، طبیعی است که مردم به آنها اعتماد کرده و تصور کنند فعالیتشان قانونی است.

وی با بیان اینکه فروش دارو در فضای مجازی تنها به برخی سایت‌ها یا پلتفرم‌ها محدود نمی‌شود، افزود: با گشتی کوتاه در شبکه‌های اجتماعی می‌توان صفحات زیادی را مشاهده کرد که در آنها انواع دارو معرفی می‌شود و حتی درباره کاربرد و نحوه مصرف آن توضیح داده می‌شود. در بسیاری از این صفحات نیز امکان ثبت سفارش و تهیه دارو فراهم شده است.

این شهروند زنجانی ادامه داد: نکته نگران‌کننده این است که برخی از این داروها از جمله داروهایی هستند که باید صرفاً با تجویز پزشک و پس از معاینه بیمار مصرف شوند، اما در فضای مجازی بدون نظارت کافی و با نگاهی ساده‌انگارانه در اختیار افراد قرار می‌گیرند.

وی با طرح این پرسش که آیا خلأ قانونی در این زمینه وجود دارد یا نظارت‌ها به اندازه کافی جدی نیست؟، گفت: در هر صورت نتیجه این وضعیت آن است که دارو با وجود حساسیت‌ها و ویژگی‌های خاصی که دارد، گاهی مانند یک کالای معمولی در فضای مجازی عرضه می‌شود.

وی عنوان کرد: در برخی موارد حتی افرادی که تخصص پزشکی ندارند یا ادمین‌های صفحات و برخی داروخانه‌ها به نوعی اقدام به راهنمایی، نسخه‌پیچی یا پیشنهاد دارو به کاربران می‌کنند؛ موضوعی که می‌تواند عوارض و پیامدهای جدی برای سلامت افراد به همراه داشته باشد.

این شهروند زنجانی تأکید کرد: دارو موضوعی مرتبط با سلامت و جان مردم است و لازم است نظارت‌ها بر فعالیت‌های فضای مجازی در این حوزه جدی‌تر شود تا از بروز مشکلات و سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری شود.

فروش اینترنتی دارو غیرقانونی است و با متخلفان برخورد می‌شود

مهدی بیگدلی، معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی استان زنجان نیز در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با تأکید بر غیرقانونی بودن فروش اینترنتی دارو گفت: در حال حاضر هیچ‌یک از سکوها و پلتفرم‌های اینترنتی مانند اسنپ، دیجی‌کالا و سایر فروشگاه‌های آنلاین، مجوز عرضه دارو ندارند و هرگونه فعالیت در این حوزه خارج از زنجیره رسمی داروخانه‌ها، تخلف محسوب می‌شود.

بیگدلی با بیان اینکه مخالفت وزارت بهداشت با فروش آنلاین دارو، صرفاً یک موضوع صنفی نیست، بلکه به‌طور مستقیم با سلامت مردم ارتباط دارد، افزود: دارو کالایی حساس است و عرضه آن نیازمند حضور مسئول فنی، نظارت دقیق و پاسخگویی قانونی است؛ موضوعی که در بستر فضای مجازی عملاً قابل تضمین نیست.

معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی زنجان با اشاره به مخاطرات جدی فروش اینترنتی دارو تصریح کرد: نبود کنترل کافی می‌تواند زمینه سوءاستفاده‌هایی مانند عرضه داروهای بدون نسخه، داروهای مخدر، داروهای سقط جنین، ترامادول و سایر اقلام حساس را فراهم کند. همچنین امکان فروش داروهای قاچاق، تقلبی یا فاقد اصالت در فضای مجازی به‌مراتب بیشتر از شبکه رسمی توزیع است.

بیگدلی ادامه داد: در حال حاضر فقط فروش اینترنتی اقلام آرایشی، بهداشتی و برخی مکمل‌ها آن هم صرفاً توسط داروخانه‌هایی که مجوز رسمی فعالیت مجازی دارند، مجاز است و این مجوز به هیچ عنوان شامل دارو نمی‌شود. حتی در مورد مکمل‌ها نیز نظارت مستمر انجام می‌شود و در صورت مشاهده تخلف، برخورد قانونی صورت می‌گیرد.

وی با اشاره به دشواری نظارت بر فضای مجازی گفت: کنترل فیزیکی داروخانه‌ها با نیروی انسانی ممکن است، اما رصد کامل فضای مجازی با توجه به گستردگی آن بسیار پیچیده است و همین موضوع، ریسک قاچاق و توزیع غیرمجاز دارو را افزایش می‌دهد؛ به‌ویژه در مورد داروهای کمیاب یا داروهایی که مصرف غیرقانونی دارند.

 حدود ۹۰ درصد داروها و تقریباً تمام مکمل‌ها در داخل کشور تولید می‌شوند

معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی زنجان همچنین به برنامه‌های آینده وزارت بهداشت اشاره کرد و گفت: سازمان غذا و دارو در حال تدوین سازوکارهایی است تا در آینده، نسخه‌پیچی و دارورسانی صرفاً از طریق شرکت‌ها و سکوهای مورد تأیید وزارت بهداشت و با حفظ کامل محرمانگی اطلاعات بیماران انجام شود. در این مدل، رقابت ناسالم، فروش زیر قیمت مصوب و عرضه داروهای غیرمجاز به‌طور کامل ممنوع خواهد بود.

بیگدلی با بیان اینکه وضعیت دارویی استان زنجان در مقایسه با بسیاری از استان‌ها مطلوب است، خاطرنشان کرد: خوشبختانه استان زنجان از نظر داروهای قاچاق جزو استان‌های کم‌چالش محسوب می‌شود. امروز حدود ۹۰ درصد داروها و تقریباً تمام مکمل‌ها در داخل کشور تولید می‌شوند و از نظر کیفیت نیز در سطح قابل قبولی قرار دارند. وی از شهروندان خواست در صورت مشاهده هرگونه فروش غیرقانونی دارو در فضای مجازی، موضوع را از طریق مراجع قانونی و پلیس فتا گزارش دهند و تأکید کرد: تنها مسیر امن و قانونی تهیه دارو، مراجعه به داروخانه‌های مجاز است و اعتماد به کانال‌ها و صفحات غیررسمی می‌تواند سلامت مردم را به‌طور جدی به خطر بیندازد.