زهرا احمدی- اعتیاد یکی از معضلات جدی زندگی متمدن امروز محسوب می‌شود به طوریکه ابعاد وسيع عوارض ناشي از مصرف مواد، زندگي جسمي و رواني فرد و همچنين خـانواده، فرهنـگ، اقتصاد و اجتماع را به شدت متأثر مي‌كند. اين مصيبت كه مي‌تواند از فردي به فرد ديگر و از نسلي به نسل ديگر سرايت كند، در طول تاريخ و هم اكنون در سطح بين الملل آفتي جدي، ويران كننده، مسري و موذي شده و هم اکنون نیز مشاهده میشود این معضل خانمان سوز یک پنجم جمعیت کارگری کشور را درگیر خود کرده است.

دبیر کمیته فرهنگی و پیشگیری شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان اظهار می‌کند: طرح شیوع شناسی میزان مصرف مواد مخدر در محیط‌های کارگری که در سال 95 از همه استان‌ها انجام شد که درآن کارگرانی از سطح شهرها به طور تصادفی انتخاب شدند، به دو شیوه خود اظهارسنجی و آزمایش اعتیاد از این افراد مشخص شد که 19 تا 23 درصد این قشر اعتیاد به مواد مخدر دارند.

وی می‌افزاید: در پرسشنامه‌های استاندارد خوداظهاری این میزان کمتر بود چون افراد اعتیاد خود را پنهان می‌کردند ولی با نمونه‌گیری اعتیاد، افراد زیادی به جمعیت افراد معتاد در این طرح افزوده شدند.

یوسف بیانلو با تاکید بر اینکه این طرح توسط ستاد مبارزه با مواد مخدر کشور انجام شد، ادامه داد: در این طرح مشخص شد که 19 درصد محیط‌های صنعتی و کارگری سطح استان اعتیاد دارند و این در حالی بود که در برخی از استانها این نرخ تا 23 درصد نیز می‌رسید.

علت چیست؟

وی علت افزایش این آمار را، ساعات کاری بالا و فعالیت سنگین، وجود شیفت‌های کاری در محیط‌های کارگری استان می‌داند و خاطرنشان می‌کند: اغلب این کارگران در محیط‌هایی فعالیت دارند که راندمان کار برای کارفرما مهم بوده و کارگر برای اینکه کار خود را از دست ندهد و از عهده فعالیتهای سنگین برآید اقدام به مصرف مواد مخدر می‌کند.

این مسئول در ادامه با بیان اینکه باورهای اشتباه در این گروه نسبت به سایر اقشار جامعه بیشتر است، می‌گوید: در این گروه سطح آگاهی از عوارض اعتیاد نسبت به سایر گروههای اجتماعی کمتر بوده و علاوه بر آن، باورهای اشتباه در محیط‌های کارگری بیشتر مشاهده می‌شود و همچنین مراکز کنترل کننده و نظارت در این اقشار کمتر از سایر اماکن است.

به گفته بیانلو؛ توجه به سلامتی، تندرستی و تفریحات سالم در این اقشار کمتر مشاهده می‌شود که این عوامل نیز می‌تواند سبب گرایش افراد به مواد مخدر گردد.

وی به اصطلاح قله عقب افتادگی در جامعه شناسی اشاره می‌کند و می‎گوید: در علم روان‌شناسی و جامعه‌شناسی فردی که دچار مشکلات و مسائل مختلف می‌شود برای رهایی از این مشکلات دست به دامن اعتیاد می‌شود که خود معضل بزرگی محسوب میشود و در محیط‌های کارگری که بیشتر افراد با مسائل مالی و اقنتصادی روبرو هستند برای خلاصی از این مشکلات و بر آمدن از عهده سنگینی کار به مواد مخدر پناه می‌برند که این یکی از خانمان سوزترین معضلات است.

برنامه دولت برای مقابله با این معضل

در همین مورد رئیس اداره امور بیمه‌ای و آسیب‌های اجتماعی اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان می‌گوید: شیوع‌شناسی اعتیاد در جامعه کار و تولید در سال 93 نشان داد که از 13 هزار نمونه از محیط کارگری در سراسر کشور 21 درصد افراد اعتیاد به مواد مخدر دارند که همزمان در استان زنجان نیز از 400 نمونه کارگری 19 درصد اعتیاد داشتند.

ندا طارمی می‎افزاید: ستاد مبارزه با مواد مخدر به پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برنامه «طرح ملی کاج» را در شورای پژوهش و مطالعات ستاد به تصویب رساند که در نتیجه آن، طرح کاج با همکاری معاونت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور و مشاوره فنی موسسه ملی تحقیقات سلامت جمهوری اسلامی ایران اجرا می‌شود.

طرح ملی کاج چیست؟

با توجه به اینکه سوءمصرف موادمخدر در محیط‌های کاری، هزینه‌های جبران ‌ناپذیری مانند خسارات حوادث کار، افزایش حق ‌بیمه غرامت کارگران، پایین ‌آمدن سرعت و کیفیت کار، افزایش غیبت‌های ناشی از بیماری و حتی سرقت و آسیب را در پی دارد؛ مستلزم اجرای برنامه‌های آموزشی و پیشگیرانه در فضای کار و تولید است. که طرح ملی کاج یکی از این برنامه¬ها بوده که دولت در دستور کار خود دارد.

این مسئول با بیان اینکه «کاج» مخفف کاربست مطالعه شیوع شناسی اعتیاد در جامعه کار و تولید است، ادامه داد: از سال 93 تا ابتدای امسال فاز نخست این طرح اجرا شد و از ابتدای سال 98 نیز فاز دوم طرح ملی کاج آغاز شده که شامل محیطهای کارگری 50 تا 500 نفر است.

لازم به توضیح است؛ این طرح، شامل سه بسته خدمتی با عنوان مجموعه آموزش و ترویج سبک زندگی سالم، استقرار تسهیلات مراقبت جسمی، روانی و اجتماعی با الگوی برنامه همیار کارکنان در خانه‌های بهداشت کارگری و اعتباربخشی و  رتبه‌بندی کارفرمایان سلامت ‌محور است.

اهداف برنامه کاج

ندا طارمی با اشاره به اهداف این طرح در استان ابراز می‌کند: به ‌منظور افزایش بهره‌وری نیروی کار، کمک به افزایش مهارت و دانش عمومی کارگران در اصول و فنون پیشگیری از اعتیاد در محیط کار، جلوگیری از ایجاد درگیری و برخوردهای مخرب با افزایش مهارت‌های مدیریت هیجان، جلوگیری از افزایش و کنترل حوادث ناشی از کار، تقویت روحیه همدلی و نیز جلوگیری از هدررفت منابع، این طرح اجرا می‌شود.

وی در ادامه با اعتقاد بر اینکه با اجرای طرح ملی کاج، تعداد افراد در معرض خطر با مواد مخدر در بهره‌گیری از خدمات مشاورین افزایش می‌یابند، خاطر نشان می‌کند: آموزش کارگران و خانواده‌های آنها برای پیشگیری از اعتیاد و همچنین افزایش و ارتقای بهره وری در جامعه کار تولید از اهداف این طرح است.