پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: با ادامه تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع ایران دومین نامه را در تاریخ 16 اسفندماه 1404 برای یونسکو فرستاد و ثبت فوری تمامی آثار و محوطه‌های میراث‌جهانی ایران در فهرست «اموال فرهنگی تحت حفاظت تقویت‌شده» خواستار شد.

با آغاز تجاوزهای نظامی به ایران، کاخ گلستان در حمله هوایی آمریکا و اسرائیل به منطقه بازار و میدان ارگ تهران در شامگاه 10 اسفند 1404، خسارت‌های جدی دید؛ بخش‌هایی از ارسی‌ها، درها و پنجره‌های چوبی و آینه‌کاری‌ها بر اثر موج آن انفجار، تخریب شد. در پی آن، سیدرضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی و گردشگری در مکاتبه‌ای رسمی به مدیرکل یونسکو، اعزام هیأت کارشناسی برای ارزیابی فوری و اقدامات اضطراری تثبیت و حفاظت این مجموعه جهانی را درخواست کرد.

وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی پس از تخریب بخش‌هایی از کاخ گلستان که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، در نامه‌ای به این سازمان بین‌المللی فرهنگی درخواست کرده ضمن هشدار به طرف‌ متخاصم، با حمایت اضطراری، هیأت کارشناسی را برای بررسی وضعیت و کمک احتمالی اعزام کند.

در واکنش به آن نامه و تخریب بخش‌هایی از میراث جهانی یونسکو، این سازمان علمی فرهنگی در پیامی که در شبکه ایکس قرار داد با هشدار به آنچه رخ داده است، اعلام کرد: «همچنان وضعیت میراث فرهنگی در ایران و سراسر منطقه را از نزدیک رصد می‌کند تا از حفاظت آن‌ها اطمینان حاصل شود.

در همین راستا، این سازمان مختصات جغرافیایی تمامی سایت‌های ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی و همچنین آثار دارای اهمیت ملی را در اختیار طرف‌های درگیر قرار داده است تا از هرگونه آسیب احتمالی جلوگیری شود.»

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری نیز چندی پیش در نامه‌ دیگری به مدیرکل یونسکو درخصوص نقض حقوق بشر در حملات رژیم صهیونی‌ و آمریکایی تاکید کرده بود: «یونسکو در شرایطی که نهادها و مکان‌هایی که برای حفاظت از آن‌ها ایجاد شده‌ است، مورد تخریب قرار می‌گیرند، نمی‌تواند صرفاً نظاره‌گر خاموش باقی بماند. از شما می‌خواهیم این حملات را با شدیدترین عبارات ممکن محکوم کنید.»

علی دارابی، قائم‌مقام وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و معاون میراث‌ فرهنگی کشور در نامه‌ای رسمی خطاب به خالد العنانی، مدیرکل سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، درخواست کرد: تمامی آثار و محوطه‌های میراث‌ جهانی ایران در فهرست اموال فرهنگی تحت «حفاظت تقویت‌شده» قرار گیرند.

در این نامه با عنوان «درخواست فوری برای اعطای وضعیت حفاظت تقویت‌شده به کلیه محوطه‌های میراث جهانی جمهوری اسلامی ایران در فهرست یونسکو» تاکید شده است که «با توجه به اوضاع متشنج کنونی منطقه و افزایش خطر درگیری‌های مسلحانه، میراث‌ فرهنگی بی‌بدیل جمهوری اسلامی ایران که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌اند، در معرض تهدیدی جدی و قریب‌الوقوع قرار دارند.»

این نامه علاوه بر مدیرکل یونسکو، برای نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران نزد یونسکو، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران نیز ارسال شده است.

سپهر آبی برای حفاظت از بناهای تاریخی

میراث فرهنگی امانتی است که در زمان صلح باید پاسبانش و در بحران «سپر بلای آن» باشیم، جنگ هرچند پدیده‌ای ویرانگر و ناخواسته است، اما ما موظفیم برای حفاظت از حافظه یک ملت که در سنگ و خاک بناهای تاریخی تجلی یافته، در اوج آمادگی باشیم.

بر این اساس، مطابق با کنوانسیون 1954 لاهه، دستورالعمل‌های اضطراری برای مقابله با مخاطرات فزاینده علیه بناهای تاریخی در دستور کار قرار گرفت.

نقش حیاتی «کمیته بین‌المللی سپر آبی» (Blue Shield) به عنوان نهاد مشورتی یونسکو موثر است، این سازمان که از ائتلاف نهادهای معتبری چون ایکوم (ICOM) و ایکوموس (ICOMOS) شکل گرفته، همان نقشی را برای فرهنگ ایفا می‌کند که صلیب سرخ برای جان انسان‌ها بر عهده دارد. در همین راستا، نصب نمادهای سپر آبی در ورودی‌ها و پشت‌بام اماکن برجسته و موزه‌های شاخص استان به عنوان نخستین گام حفاظتی انجام شد.

در فاز نخست، مجموعه‌های جهانی و موزه‌های اصلی استان تحت پوشش قرار گرفتند و در گام دوم، بناهای ثبت ملی با جمعیت پذیری بالا و آثاری که در معرض خطر بیشتری هستند، ایمن‌سازی می‌شوند.

این اقدامات تحت نظارت مستقیم ستاد مدیریت بحران اداره‌کل و با هماهنگی کامل فرماندهی یگان حفاظت، رؤسای ادارات شهرستان‌ها و مدیران موزه‌ها در حال انجام است.

جهت پیشگیری از هرگونه آسیب احتمالی، اشیاء و آثار ارزشمند تاریخی از تالارهای نمایش موزه‌ها تخلیه و به مخازن امن منتقل شده‌اند.

 همچنین فرآیند مستندنگاری دقیق و ثبت وضعیت فعلی بناها تکمیل شده تا در صورت بروز هرگونه خسارت ناخواسته، اسناد لازم برای بازسازی و پیگیری‌های حقوقی در سطح بین‌الملل انجام شود.

اگرچه خواهان صلح پایدار برای ایران و جهان هستیم، اما نگهبانان میراث فرهنگی با تکیه بر اصول پیشگیری، آمادگی و همکاری بین‌نهادی، اجازه نخواهند داد شعله‌های جنگ، شناسنامه هویتی این مرز و بوم را خدشه‌دار کند، از تمامی هم‌استانی‌های عزیز، حافظان اصالت و مسئولان اجرایی شهرستان‌ها تقاضا دارم در این مأموریت خطیر یاری‌گر ما باشند.

فرزندان ایران در هر نقطه از این خاکِ کهن می‌توانند با هماهنگی کامل رؤسای ادارات میراث فرهنگی در شهرستان‌ها، در پایش مستمر بناها و همچنین نصب نشان‌های «سپر آبی» مشارکت کنند.

این اتحاد و همدلی میان مردم و حاکمیت، محکم‌ترین سد در برابر تهدیدات است. هدف ما این است که با یاری خداوند و مشارکت مردم، پس از پایان بحران، شاهد کوچک‌ترین گزند و تخریبی بر پیکره آثار ارزشمند کشور عزیزمان ایران نباشیم و این امانت را به سلامت به نسل‌های آینده بسپاریم، اگرچه یگان حفاظت و مجموعه‌های اجرایی در آماده‌باش کامل هستند، اما صیانت از میراثی که متعلق به تک‌تک ایرانیان است، نیازمند یک هم‌افزایی همگانی است.

نصب سپر آبی در 7 نقطه زنجان

سید مکائیل موسوی مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به نصب سپر آبی در برخی بناهای تاریخی اظهار کرد: بر روی سقف بناهای تاریخی سلطانیه، ملاحسن کاشی، چلبی اوغلی، ساختمان دارایی، موزه ذوالفقاری، رختشویخانه و بازار تاریخی زنجان سپر آبی نصب شده است.

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان عنوان کرد: با نصب این سپرها این مراکز به عنوان تاریخی و موزه بمباران شناخته شده و نباید مورد بمباران قرار گیرد.

وی افزود: ساختمان موزه‌ها و مراکز گردشگری به عنوان مراکز تاریخی ثبت شده است و نباید در جنگ و صلح مورد آسیب قرار گیرد.

موسوی تاکید کرد: برای نوروز آغاز کرده بودیم که به دلایل شرایط جنگی منحل شده است اما تردد بالا است بحث نظارت بر مراکز گردشگری بین‌المللی آغاز شده و نظارت است.

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان با بیان اینکه 90 اقامتگاه بوم‌گردی استان زنجان آمادگی میزبانی از گردشگران با شرایط کاملاً ویژه از هم‌وطنانی که در این جنگ تحمیلی دچار آسیب شده‌اند یا قصد خروج از شهر خود دارند را اعلام می‌دارد و افزود: در حال حاضر این مراکز با ارائه تخفیفات ویژه در حال ارائه خدمات به مسافران هستند.

وی گفت: اکیپ‌های نظارتی اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان به‌صورت مستمر از مراکز اقامتی و تأسیسات گردشگری استان بازدید می‌کنند و کیفیت ارائه خدمات در این مراکز رصد می‌شود.

موسوی اضافه کرد: پیش‌تر هم با هماهنگی‌های به‌عمل‌آمده با رؤسای انجمن هتلداران، مجتمع داران گردشگری، مهمان‌پذیرها و انجمن حرفه‌ای اقامتگاه‌های بوم‌گردی، مقرر شد تمامی تأسیسات گردشگری اقامتی استان زنجان خدمات خود را با تخفیف 30 درصدی به هم‌وطنان ارائه کنند.

در کنار مراکز تاریخی به نظر می‌رسد نصب بنرهایی برای مراکز درمانی و ساختمان‌های آموزشی نیز باید اتفاق می‌افتاد که بنا بر  اظهارات یک منبع آگاه تاکنون اقدامی در این خصوص صورت نگرفته و برنامه‌ای نیز برای آن وجود ندارد.