پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ ثمین شکوری: شطرنج به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین و عمیق‌ترین ورزش‌های فکری جهان، همواره نماد اندیشه، تمرکز، برنامه‌ریزی و آینده‌نگری بوده است؛ ورزشی که نه بر پایه توان جسمی، بلکه بر محور قدرت تحلیل، صبر، محاسبه و تصمیم‌گیری شکل می‌گیرد. در بسیاری از کشورها، شطرنج نه‌تنها یک رقابت ورزشی، بلکه بخشی از نظام آموزشی و ابزار پرورش مهارت‌های شناختی نسل جوان محسوب می‌شود و سرمایه‌گذاری هدفمند در آن، به‌عنوان سرمایه‌گذاری بر سرمایه انسانی تلقی می‌گردد. با این حال، در فضای ورزش کشور، جایگاه این رشته فکری آن‌گونه که شایسته است تعریف نشده است. شطرنج به دلیل نداشتن هیجان‌های بصری متداول در برخی رشته‌های پرتماشاگر، کمتر در کانون توجه رسانه‌ها و حامیان مالی قرار می‌گیرد. همین مسئله موجب شده است که این رشته، علی‌رغم ظرفیت بالای تربیت استعدادهای نخبه، اغلب در حاشیه نظام حمایتی ورزش باقی بماند.

در این زمینه مهدی حسینعلی، رئیس هیئت شطرنج استان زنجان در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به وضعیت فعالیت‌های شطرنج‌بازان در استان، اظهار کرد: با وجود شرایط اقتصادی و محدودیت‌هایی که در سطح کشور وجود دارد، خوشبختانه در حوزه نتایج ورزش شطرنج، عملکرد قابل قبولی داشته‌ایم. در مسابقات مختلف کشوری، از جمله رقابت‌های قهرمانی کشور و همچنین رویدادهای آماتورهای ایران، ورزشکاران استان زنجان موفق به کسب چندین عنوان ارزشمند از جمله نایب‌قهرمانی و مقام‌های سوم شده‌اند. در بخش بانوان نیز نتایج قابل توجهی به ثبت رسیده و ورزشکاران این بخش توانسته‌اند مدال‌های ارزشمندی کسب کنند.

وی با اشاره به محبوبیت رشته ورزشی شطرنج در میان رده‌های پایه استان زنجان، بیان کرد: عمده مخاطبان این رشته استان زنجان، در رده‌های سنی پایه فعالیت دارند که در میان آن‌ها بازیکنان بسیار توانمندی وجود دارد؛ در این زمینه استعدادیابی‌های خوبی در سطح مدارس ومهدکودک‌ها انجام شده است.

رئیس هیئت شطرنج استان زنجان با اشاره به چهره‌های شاخص رشته شطرنج در استان زنجان گفت: در میان ورزشکاران فعال استان، افرادی حضور دارند که در سطح ملی و حتی بین‌المللی دارای سوابق قابل توجهی هستند؛ از جمله می‌توان به خانم مهسا علوی اشاره کرد که از ورزشکاران مطرح استان محسوب می‌شود و در کارنامه خود عناوینی همچون قهرمانی آسیا، نایب‌قهرمانی و سومی جهان را دارد. در بخش آقایان نیز ورزشکارانی همچون حسین رستمی و محسن رستمی توانسته‌اند در رقابت‌های قهرمانی کشور به مقام سوم دست پیدا کنند؛ این دستاوردها نشان می‌دهد که استان از ظرفیت‌های انسانی و استعدادهای قابل توجهی در این رشته برخوردار است.

چالش شاخص‌های ورزشی در ارزیابی‌ها

حسینعلی با اشاره به نحوه ارزیابی عملکرد استان‌ها در سطح ملی، به برخی چالش‌ها در نظام سنجش شاخص‌های ورزشی اشاره کرد و افزود: در بسیاری از موارد، رتبه‌بندی استان‌ها صرفاً بر اساس تعداد مدال‌ها یا آمار ورزشکاران سازمان‌یافته انجام می‌شود، در حالی که عواملی مانند جمعیت استان‌ها نیز باید در این ارزیابی‌ها مورد توجه قرار گیرد.

این مسئول ادامه داد: زنجان با جمعیتی در حدود ۵۰۰ هزار نفر فعالیت می‌کند و طبیعتاً نمی‌توان آن را با کلان‌شهرهایی که چندین میلیون نفر جمعیت دارند به شکل مستقیم مقایسه کرد؛ اگر شاخص‌ها بر اساس نسبت جمعیت محاسبه شود، جایگاه زنجان در بسیاری از رشته‌ها و از جمله شطرنج در میان استان‌های برتر کشور قرار خواهد گرفت، استان زنجان در کسب عناوین کشوری نسبت به جمعیت خود عملکرد بسیار خوبی داشته و حتی می‌توان گفت در برخی شاخص‌ها جزو ده رتبه برتر کشور قرار می‌گیرد.

خانواده‌ها، حامیان اول ورزشکاران هستند

وی همچنین با اشاره به نقش مهم و موثر خانواده‌ها در موفقیت ورزشکاران این رشته، تاکید کرد: برخلاف تصور عمومی که شطرنج را صرفاً یک فعالیت فکری کم‌هزینه می‌دانند، حضور در مسابقات و رویدادهای رسمی این رشته هزینه‌های قابل توجهی به همراه دارد. شرکت در رقابت‌ها، حضور در دوره‌های آموزشی، سفرهای مسابقاتی و سایر فعالیت‌های مرتبط، نیازمند صرف زمان و هزینه است و در این میان نقش خانواده‌ها و اولیای ورزشکاران بسیار پررنگ و تعیین‌کننده است.

رئیس هیئت شطرنج استان زنجان ادامه داد: در برخی رشته‌های ورزشی ممکن است مسابقات قهرمانی کشور طی یک یا دو روز به پایان برسد، اما در شطرنج یک رقابت رسمی گاهی بین هفت تا ده روز به طول می‌انجامد. این موضوع به معنای افزایش هزینه‌های اقامت، رفت‌وآمد و سایر مخارج است و طبیعی است که بخش قابل توجهی از این هزینه‌ها توسط خانواده‌ها تأمین می‌شود.

این مسئول با اشاره به وضعیت زیرساخت‌ها و امکانات موجود برای فعالیت شطرنج در استان زنجان، گفت: در حال حاضر تنها فضای قابل استفاده برای برگزاری مسابقات، سالن هیئت شطرنج است که در مجموعه ورزشی 6 هزارنفری انقلاب واقع شده است. این فضا اگرچه تا حدی امکان برگزاری برنامه‌ها را فراهم کرده، اما برای پاسخ‌گویی کامل به نیازهای این رشته کافی نیست.

حسینعلی با اشاره به امکانات موجود برای رشته شطرنج استان زنجان، افزود: بخشی از امکانات موجود با همکاری اداره کل ورزش و جوانان استان در اختیار هیئت قرار گرفته و در این زمینه باید از حمایت‌های انجام‌شده قدردانی کرد، اما واقعیت این است که توسعه این رشته نیازمند امکانات و حمایت‌های بیشتری است. در شرایط فعلی، بسیاری از فعالیت‌ها با اتکا به منابع محدود هیئت و همچنین کمک‌های جزئی از سوی نهادهای مرتبط انجام می‌شود.

وی همچنین به تغییر شرایط حمایت‌های مالی در سال‌های اخیر اشاره کرد و گفت: در گذشته، فدراسیون‌های ورزشی بخش قابل توجهی از هزینه‌های حضور در مسابقات قهرمانی کشور را تقبل می‌کردند، اما در سال‌های اخیر این روند تغییر کرده و بخش زیادی از هزینه‌ها بر عهده هیئت‌ها و حتی خود ورزشکاران قرار گرفته است. به همین دلیل امروز شاهد آن هستیم که بسیاری از شرکت‌کنندگان بخش قابل توجهی از هزینه‌های حضور در مسابقات را شخصاً پرداخت می‌کنند و هیئت‌ها نیز تنها در حد توان و از محل منابع محدود خود می‌توانند کمک‌هایی ارائه دهند.

غیرفعال بودن 2 هیئت شطرنج شهرستان‌ها

رئیس هیئت شطرنج استان زنجان در ادامه با اشاره به وضعیت فعالیت شطرنج در شهرستان‌های استان زنجان، عنوان کرد: در برخی شهرستان‌ها سالن‌های کوچکی برای برگزاری مسابقات وجود دارد، اما برای میزبانی رقابت‌های بزرگ‌تر همچنان با محدودیت‌هایی مواجه هستیم.

وی ادامه داد: از مجموع 8 شهرستان در استان زنجان، 6 هیئت شهرستانی به‌صورت فعال یا نیمه‌فعال هستند و 2 هیئت شطرنج در ایجرود و ماهنشان در حال حاضر فعالیت قابل توجهی ندارند.

این مسئول ادامه داد: در حال حاضر زیرساخت اصلی رشته شطرنج در استان به یک سالن در مرکز استان محدود می‌شود. در کنار این سالن، در برخی شهرستان‌ها نیز فضاهایی در قالب سالن‌های کوچک‌تر ا عنوان خانه شطرنج برای انجام فعالیت‌ها در نظر گرفته شده است.

خارج شدن ورزش از الویت خانواده‌ها

حسینعلی با اشاره به چالش نبود حامیان مالی در رشته‌های ورزشی به ویژه در رشته شطرنج، بیان کرد: استان زنجان مجموعه اسپانسرپذیری نیست؛ رشته ورزشی شطرنج نیز در استان زنجان از نظر جذب حامیان مالی با دشواری‌های جدی روبه‌رو است. برخلاف برخی رشته‌های پرمخاطب که به دلیل پوشش رسانه‌ای گسترده و استقبال عمومی، برای شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران جذابیت بیشتری دارند، این حوزه کمتر مورد توجه اسپانسرها قرار گرفته است. همین مسئله موجب شده امکان اتکا به حمایت‌های بخش خصوصی برای گسترش فعالیت‌ها، برگزاری برنامه‌ها و حتی تقویت ساختار مربیگری و استعدادیابی محدود باشد.

حسینعلی ادامه داد: همین محدودیت موجب شده بسیاری از افراد حتی در صورت توانمند و مستعد بودن به دلیل کم بودن بضاعت مالی خود از حمایت‌های کافی برخوردار نباشند.

وی با اشاره به پیامد‌های کمبود منابع مالی، افزود: در شرایطی که هزینه‌های جاری افزایش یافته و تورم فشار بیشتری بر خانواده‌ها وارد کرده، شرکت در کلاس‌ها و برنامه‌های آموزشی برای برخی از علاقه‌مندان دشوارتر شده است. رئیس هیئت شطرنج استان زنجان ادامه داد: بسیاری از خانواده‌ها در اولویت‌بندی هزینه‌های خود، ناچارند مخارج مرتبط با فعالیت‌های ورزشی را در رده‌های پایین‌تر قرار دهند؛ موضوعی که به طور طبیعی بر میزان مشارکت و توسعه این رشته نیز تأثیر گذاشته است.

وی با اشاره به آخرین آمار مربیان و داوران رشته ورزشی شطرنج استان زنجان، عنوان کرد: بیش از ۲۰۰ نفر در استان زنجان موفق به دریافت کارت مربیگری یا داوری شده‌اند؛ اما تعداد افرادی که به‌صورت مستمر و روزانه در این حوزه فعالیت دارند بسیار کمتر است و شاید به کمتر از 10 نفر به طور فعال در این رشته برسد.