پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان در شرایطی به کار خود پایان داد که بررسی ابعاد آن، نشان‌دهنده تلاقی سه زاویه دید متفاوت اما مکمل پیرامون وضعیت فرهنگی استان است، در ساحت نخست، شاخص‌های کمی و عملکردی از گردش مالی قابل توجه و فروش بیش از 22 هزار نسخه‌ای حکایت دارند؛ آماری رسمی که نشان می‌دهد کالای فرهنگی با وجود فشارهای اقتصادی، همچنان جایگاهی انکارناپذیر در سبد تقاضای شهروندان دارد و عطش عمومی برای مطالعه پابرجاست.

اما در لایه دوم، منظر جامعه‌شناختی و نخبگانی به کالبدشکافی عمیق‌تر این پدیده می‌پردازد؛ تحلیلی که از یک‌سو پیوند مستقیم توسعه فضاهای فکری و نمایشگاهی با کاهش آسیب‌ها، ناهنجاری‌های اجتماعی و تعارضات خانوادگی را اثبات می‌کند و برگزاری نشست‌های تخصصی نقد و گفتگو را دستاوردی حیاتی می‌شمارد، اما از سوی دیگر نسبت به افت کیفی رویداد هشدار می‌دهد.

از این دیدگاه، ایجاد فاصله میان تبلیغات پرحجم با غیبت ناشران شاخص و تراز اول کشور، در کنار غلبه عناوین سطحی، زرد و تجاری بر آثار مرجع و علمی، می‌تواند به اعتماد مخاطب و ارتقای ذائقه عمومی آسیب بزند و سرمایه نمادین رویداد را تقلیل دهد. در ضلع سوم این ترازوی فرهنگی، کارکرد زیسته و ملموس نمایشگاه در بدنه جامعه و خانواده‌ها قرار دارد؛ جایی که فراتر از نقدها و آمارها، نمایشگاه را به محملی مغتنم برای خروج از روزمرگی و آشتی با فضای کاغذی بدل ساخت. حضور پرشور خانواده‌ها و فرزندانشان در یک اتمسفر آرام‌بخش فرهنگی، بستری بود برای تعمیق دوباره پیوند نسل نوپای امروز با کتاب، آن‌هم در روزگاری که امواج فضای مجازی فاصله‌ای نگران‌کننده میان مخاطب و یار مهربان انداخته است.

 پیوند خانوادگی با کتاب در زنجان

یک شهروند زنجانی که به همراه خانواده در محل نمایشگاه حضور یافته بود، در گفت‌وگو با صدای زنجان با اشاره به انگیزه خود از این حضور اظهار کرد: در شرایط فعلی که مشغله‌های کاری و روزمرگی‌ها فرصت اندکی برای برنامه‌های جمعی و فرهنگی باقی می‌گذارد، شنیدن خبر برپایی نمایشگاه کتاب فرصتی بود که نباید از دست می‌رفت.

به همین دلیل تصمیم گرفتیم در مهلت چندروزه برگزاری نمایشگاه، وقت ویژه‌ای را اختصاص دهیم تا همراه با بچه‌ها در این فضای فرهنگی نفس بکشیم و از این امکان مهیاشده نهایت استفاده را ببریم.

وی با بیان اینکه چنین فضاهایی نقشی کلیدی در خاطره‌سازی فرهنگی برای نسل جدید دارد، افزود: حضور پرشور خانواده‌ها و رفت‌وآمد گرم پدران و مادران با کودکان و نوجوانان در راهروهای نمایشگاه، شور و نشاط خاصی به محیط بخشیده بود.

وقتی فرزند من می‌بیند که خرید کتاب مثل سایر امور روزمره اهمیت دارد و برای آن وقت و برنامه گذاشته می‌شود، ناخودآگاه ارزش کتابخوانی در ذهنش شکل می‌گیرد و این پیوند با کتاب در فضای ذهنی او تعمیق می‌شود.

این شهروند با مقایسه شرایط کنونی با دوران گذشته تصریح کرد: امروز غلبه فضای مجازی، ابزارهای دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی فاصله معناداری میان نسل نوپای ما و صفحات کاغذی کتاب ایجاد کرده است. در این میان، قرار گرفتن در میان خیل عظیم علاقه‌مندان به کتاب، تورق آثار در غرفه‌ها و انتخاب مستقل یک کتاب توسط خود بچه‌ها، اثری تربیتی و ماندگار دارد که هیچ برنامه مجازی نمی‌تواند جایگزین آن شود؛ این فضا به کودک می‌آموزد که کتاب هنوز بخش زنده و پویایی از زندگی است.

وی در ادامه با قدردانی از برپایی این رویداد در زنجان خاطرنشان کرد: ممکن است کارشناسان و اهل فن نقدهایی به کم‌وکیف عناوین یا غیبت برخی ناشران داشته باشند که حتماً شنیدن آن‌ها برای بهبود دوره‌های بعد مفید است، اما از نگاه ما شهروندان، نفسِ برگزاری یک برنامه منسجم فرهنگی در شهر، آن‌هم در روزهایی که فضای عمومی به شدت نیازمند نشاط و آرامش فکری است، ارزشی مضاعف دارد و یک نقطه قوت تلقی می‌شود.

این شهروند زنجانی  تأکید کرد: امیدواریم مسئولان فرهنگی استان برگزاری نمایشگاه کتاب را تنها به یک مقطع کوتاه در سال محدود نکنند و در طول سال نیز با برنامه‌ها و بسترهای مشابه، امکان هم‌نشینی مستمر خانواده‌ها در فضاهای غنی فرهنگی را فراهم آورند تا این موج شکل‌گرفته برای آشتی با کتاب ادامه‌دار باشد.

 فروش 7.2 میلیارد تومانی کتاب در نمایشگاه

محمدی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان امروز در گفت‌و‌گو با خبرنگار فارس در زنجان با اشاره به انتشار گزارش رسمی فروش و یارانه مصرفی در یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان (مهرماه 1405) اظهار داشت: در طول هشت روز برگزاری این نمایشگاه، مجموعاً 22 هزار و 286 نسخه کتاب با فروش پشت جلد بالغ بر 72 میلیارد و 648 میلیون ریال (بیش از 7.26 میلیارد تومان) خریداری شد.

وی با تفکیک آمار مالی این دوره افزود: از کل مبلغ فروش، 7 میلیارد و 343 میلیون ریال به عنوان تخفیف نمایشگاهی و بیش از 13 میلیارد و 17 میلیون ریال به عنوان یارانه مصرفی 20 درصدی لحاظ شده است که در نهایت فروش خالص ثبت‌شده در نمایشگاه را به رقم 65 میلیارد و 304 میلیون ریال رساند.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان روند استقبال مردمی از نمایشگاه را صعودی و رو به جلو توصیف کرد و گفت: آمار روزانه نشان می‌دهد که از روز نخست با فروش 935 نسخه کتاب، جریان بازدیدها شدت گرفته و روز هفتم (24 مهرماه) با فروش 4 هزار و 449 نسخه کتاب به ارزش بیش از 1.56 میلیارد تومان، به عنوان پرفروش‌ترین روز این دوره به ثبت رسیده است.

محمدی ضمن قدردانی از حضور پرشور شهروندان، ناشران و اهالی قلم، برگزاری چنین رویدادهایی را گامی مؤثر در راستای توسعه فرهنگ مطالعه و دسترسی آسان‌تر عموم جامعه به تازه‌های نشر دانست.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان در ادامه با اشاره به جزئیات آمار فروش یازدهمین دوره نمایشگاه کتاب استان، میزان نسخه‌های عرضه‌شده و رقم فروش پشت جلد را به تفکیک روزهای برگزاری به شرح زیر اعلام کرد، روز اول  18 مهر 935 نسخه به ارزش 297 میلیون تومان، روز دوم 19 مهر 2 هزار و 87 نسخه به ارزش 621 میلیون تومان، روز سوم 20 مهر 2 هزار و 413 نسخه به ارزش 731 میلیون تومان، روز چهارم 21 مهر 3 هزار و 95 نسخه به ارزش یک میلیارد و 26 میلیون تومان ، روز پنجم 22 مهر 3 هزار و 156 نسخه به ارزش 974 میلیون تومان، روز ششم 23 مهر 3 هزار و 468 نسخه به ارزش یک میلیارد و 200 میلیون تومان، روز هفتم 24 مهر 4 هزار و 449 نسخه به ارزش یک میلیارد و 568 میلیون تومان و روز هشتم 25 مهر  2 هزار و 683 نسخه به ارزش 844 میلیون تومان است.

محمدی در پایان یادآور شد: در مجموع این دوره هشت‌روزه، 22 هزار و 286 نسخه کتاب به ارزش کل 7 میلیارد و 264 میلیون تومان به فروش رسید.

 ضرورت ورود کتاب‌های تخصصی‌تر به نمایشگاه کتاب

یوسف بیانلو جامعه‌شناس زنجانی در گفت‌وگو با صدای زنجان با اشاره به کارکرد بی‌بدیل کتاب و فعالیت‌های ترویجی در نشاط و ارتقای سرمایه اجتماعی اظهار داشت: بدون تردید هر اندازه برنامه‌ها، نمایشگاه‌ها، نشست‌های نقد و بررسی و مجموعه‌های فرهنگی در یک جامعه گسترش یابد، آن جامعه گامی جدی به سوی رشد، بالندگی و ارتقای فهم و قدرت تحلیل عمومی برمی‌دارد.

 نتایج مطالعات و پژوهش‌های متعدد جامعه‌شناختی نیز به‌روشنی اثبات کرده است که پیوند عمیقی میان توسعه رویدادهای فکری و فرهنگی با کاهش محسوس ناهنجاری‌ها، جرایم، اختلافات خانوادگی، دعاوی، پدیده طلاق و آسیب‌های گوناگون اجتماعی وجود دارد؛ امری که برای جامعه امروز ما و جوامع در حال توسعه یک ضرورت انکارناپذیر است.

وی با قدردانی از اهتمام مسئولان و متولیان حوزه فرهنگ افزود: برپایی چنین رویدادی در این شرایط اقتصادی و وضعیت پرتنش موجود، تلاشی ارزشمند برای تزریق امید، دگرگونی روحیه شهروندان و حفظ نشاط فرهنگی است و منکر زحمات مجموعه اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان نیستیم؛ نفس برگزاری‌اش جای تقدیر دارد، اما نقد صریح و صادقانه لازمه اصلی ارتقای کیفیت در دوره‌های آینده است.

این استاد دانشگاه یکی از امتیازات برجسته این دوره در قیاس با سنوات گذشته را برگزاری نشست‌های هم‌اندیشی دانست و خاطرنشان کرد: برگزاری هرروزه نشست‌های تخصصی نقد کتاب، تحلیل مباحث فرهنگی و گفتگو با حضور اهالی دانشگاه، اصحاب فرهنگ و منتقدان، از نقاط قوت بسیار درخشان این نمایشگاه بود.

این بخش که در دوره‌های قبل با ضعف یا غفلت مواجه شده بود، در این دوره به یک بستر زنده فکری و تحلیلی بدل شد و ارزش افزوده بالایی برای رویداد ایجاد کرد.

بیانلو در ادامه با ورود به بحث آسیب‌شناسی یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان، فاصله میان تبلیغات و کیفیت نمایشگاه را یادآور شد و گفت: اطلاع‌رسانی و بازتاب رسانه‌ای این رویداد به‌ویژه از سوی خبرنگاران دلسوز و رسانه‌هایی چون صدای زنجان بسیار پرحجم، امیدبخش و گسترده بود و توانست موجی از استقبال اولیه را پدید آورد؛ اما مسأله بنیادین زمانی رخ داد که جامعه با واقعیت درون سالن‌ها مواجه شد.

 آن هیاهو، سر و صدا و تبلیغات سنگینی که از حضور ناشران بزرگ کشوری خبر می‌داد، با آنچه عملاً در غرفه‌ها چیده شده بود، فاصله چشمگیری داشت.

وی تصریح کرد: انتظار طبیعی جامعه دانشگاهی، نخبگان، آموزگاران و دوستداران جدی کتاب این بود که با پایوران و نمایندگان اصلی انتشاراتی‌های معتبر و صاحب‌نام کشور روبرو شوند؛ اما در عمل خود انتشاراتی‌های شاخص حضور فیزیکی نداشتند.

 آنچه شکل گرفت، غرفه‌هایی پر از کتاب‌های دست‌چین و متفرقه بود که توسط واسطه‌ها یا عوامل متفرقه اداره می‌شد و مهم‌ترین برندهای حوزه نشر که پاسخگوی نیاز علمی و تخصصی مخاطبان باشند، اساساً غایب بودند. 

این پژوهشگر مسائل اجتماعی غلبه کتاب‌های تجاری بر آثار مرجع و علمی را یکی دیگر از چالش‌ها برشمرد و بیان کرد: حجم کتاب‌های سطحی، اصطلاحاً عامه‌پسند، بازاری و زرد در فضای نمایشگاه به‌مراتب پررنگ‌تر از کتاب‌های معتبر، پژوهشی و آکادمیک بود. اگر خواهان آن هستیم که آگاهی و سرمایه اجتماعی را بر پایه‌های درست و اصیل بنا نهیم، رویداد نمایشگاه کتاب نباید به ویترینی برای کتاب‌های تجاری تقلیل پیدا کند.

بیانلو با اشاره به ارزیابی عددی خود از نمایشگاه تأکید کرد: شاید از نگاه مخاطب عام و خریدار رمان‌های بازاری نمره بالایی به نمایشگاه داده شود، اما اگر بخواهیم از منظر نخبگانی، دانشگاهی و واقع‌بینانه به کیفیت و بازدهی محتوایی نمره بدهیم، از نظر من این دوره نمره‌ای بالاتر از 30 از 100 کسب نمی‌کند.