نبود گواهینامه می‌تواند نشانه‌ای از مجموعه‌ای از موانع باشد؛ از فاصله روستاها با مراکز آموزش و آزمون گرفته تا هزینه و دشواری رفت‌وآمد، کمبود آگاهی از مقررات یا عادی‌شدن رانندگی بدون مجوز در گذر زمان. اما عادی‌شدن این وضعیت، خطر آن را کم نمی‌کند. بی‌تجربگی در رانندگی، آشنایی‌نداشتن با قواعد تردد و ایمنی، استفاده از وسیله نامتناسب با مسیر و بی‌توجهی به تجهیزات حفاظتی، احتمال بروز حادثه را افزایش می‌دهد؛ به‌ویژه در راه‌هایی که ممکن است روشنایی کافی، علائم هشداردهنده یا شرایط مناسب برای تردد هم‌زمان خودروها، موتورسیکلت‌ها و ماشین‌آلات کشاورزی را نداشته باشند.

پیامدهای چنین حوادثی نیز به همان لحظه تصادف محدود نمی‌ماند. آسیب‌دیدگی، نقص عضو یا مرگ راننده می‌تواند درآمد خانواده را کاهش دهد یا از میان ببرد و هزینه‌های درمان، دیه و مسائل بیمه‌ای را بر دوش خانواده‌ای بگذارد که شاید از پیش با دشواری‌های اقتصادی روبه‌رو بوده است. از این منظر، رانندگی بدون گواهینامه تنها مسئله‌ای فردی یا انتظامی نیست؛ ابعاد اجتماعی و اقتصادی دارد و می‌تواند زندگی چندین نفر را تحت تأثیر قرار دهد.

بررسی این موضوع، در عین حال، نباید به سرزنش اهالی روستا یا نادیده‌گرفتن ضرورت کار و رفت‌وآمد آنان محدود شود. پرسش اصلی این است که چه عواملی دریافت گواهینامه را دشوار می‌کند، چه میزان از ترددهای بدون مجوز ناشی از کمبود دسترسی و آموزش است و نهادهای مسئول چه راهکارهایی برای آسان‌ترکردن فرایند آموزش و آزمون، افزایش آگاهی و ایمن‌سازی راه‌های روستایی در نظر گرفته‌اند.

 از معیشت وابسته به تراکتور و موتور تا سختی‌های دریافت گواهینامه

تردد ادوات کشاورزی و موتورسیکلت‌ها در محورهای روستایی استان زنجان، هم‌زمان با فصل کشاورزی افزایش می‌یابد؛ موضوعی که در صورت فقدان مهارت رانندگی و گواهینامه معتبر، بسترساز سوانح مرگ‌بار و داغدار شدن خانواده‌ها در جاده‌های فرعی و اصلی استان می‌شود.

کشاورز زنجانی در این زمینه در گفت‌وگو با صدای زنجان با بیان اینکه ادوات کشاورزی و وسایل نقلیه پایه اصلی اقتصاد روستا را تشکیل می‌دهند، اظهار کرد: برای اهالی روستا، تراکتور و موتورسیکلت نه وسیله‌ای برای تفریح و گشت‌وگذار، بلکه ابزار مستقیم تأمین معاش روزانه است. اگر این وسایل نباشد، دسترسی کشاورز به مزارع، باغات، مراکز بهداشتی و حتی پیگیری امور معیشتی روزمره مختل می‌شود. نباید در تحلیل سوانح، همه ابعاد را صرفاً به خطای فردی راننده محدود دانست، زیرا ریشه این مسئله بسیار عمیق‌تر از یک تخلف ساده است.

وی با اشاره به سوانح تلخی نظیر واژگونی تراکتور در محورهای مواصلاتی استان تصریح کرد: از دست رفتن جان یک انسان و سرپرست خانواده در جاده‌ها همه ما را داغدار می‌کند؛ اما سازوکارها و روال‌های اداری موجود، شرایط و مقتضیات زندگی روستایی را در نظر نگرفته است. کشاورز در فصول حساس کاشت و برداشت چطور می‌تواند کار و دام خود را رها کرده و هفته‌ای چند بار برای شرکت در دوره‌ها و آزمون‌های رانندگی به مرکز شهرستان سفر کند؟.

محمد با تأکید بر اینکه اهالی به خطرات رانندگی بدون گواهینامه و تردد شبانه ادوات بدون چراغ استاندارد واقف هستند، گفت: همه می‌دانیم که نبود علائم ایمنی یا رانندگی بدون مهارت چه تبعات سنگین جانی و حقوقی از جمله عدم پوشش بیمه و بدهی‌های سنگین دیه به دنبال دارد؛ اما باید دستگاه‌های متولی باید پیش از وقوع سوانح و توسل به راهکارهای سلبی مانند جریمه و توقیف وسیله کار مردم، بستر آموزش و اخذ قانونی مجوز را فراهم کنند.

این روستانشین زنجانی با اشاره به راهکارهای رفع این چالش خاطرنشان کرد: طرح‌هایی نظیر گواهینامه آسان زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که به شکل میدانی در دل بخش‌ها و روستاها پیاده‌سازی شود. اگر با هماهنگی دهیاری‌ها و شوراهای اسلامی، تیم‌های سیار راهور و آموزشگاه‌ها در دهستان‌های پرجمعیت مستقر شوند و ضمن برگزاری دوره‌های متناسب با کار با ماشین‌آلات کشاورزی اقدام به اخذ آزمون کنند، بخش اعظمی از تخلفات کاهش می‌یابد و دیگر شاهد تردد غیرمجاز و سوانح تلخ در جاده‌ها نخواهیم بود.

  از تشدید برخورد با سرعت‌های بحرانی تا هشدار درباره تردد خطرناک ادوات کشاورزی

سرهنگ محمدحسن خلجی رئیس پلیس راه فرماندهی انتظامی استان زنجان نیز در این زمینه در گفت‌وگو با صدای زنجان از جان باختن 139 نفر در تصادفات جاده‌ای استان طی 6 ماهه نخست سال جاری خبر داد و گفت: این آمار در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته (148 نفر) کاهش 9 نفری متوفیان را نشان می‌دهد، اما به طور متوسط ماهانه 25 نفر در جاده‌های استان زنجان جان خود را از دست می‌دهند که اکثر قریب به اتفاق کشته‌شدگان نیز از اهالی و ساکنان بومی استان هستند.

رئیس پلیس راه استان زنجان با اشاره به روند تصادفات 6 ماهه اظهار کرد: آمار تصادفات در پنج ماهه ابتدایی سال (از فروردین تا مردادماه) با روند افزایشی روبه‌رو بود، اما در شهریورماه تلفات به شکل معناداری کاهش یافت که در مجموع موجب افت آمار تلفات 6 ماهه نسبت به مدت مشابه سال قبل شد.

وی با اشاره به اقدامات بازدارنده پلیس راه برای مهار سوانح عنوان کرد: روند توقیف موتورسیکلت‌ها و خودروهای متخلف شدت یافته و خودروهایی که هم‌زمان مرتکب دو تخلف حادثه‌ساز شوند، به مدت 72 ساعت روانه پارکینگ می‌شوند. همچنین برای نخستین بار برخورد با سرعت‌های بحرانی به‌ویژه در محورهای آزادراهی با بهره‌گیری از تجهیزات پایش هوشمند در دستور کار قرار دارد؛ به‌طوری‌که اگر خودرویی 30 کیلومتر بر ساعت بیش از سرعت مجاز تردد کند (مثلاً سرعت 150 کیلومتر بر ساعت در آزادراه با سقف مجاز 120)، به‌عنوان سرعت بحرانی شناسایی و بلافاصله متوقف و اعمال قانون می‌شود.

خلجی درباره فراوانی تصادفات در محورهای حادثه‌خیز استان تصریح کرد: برخی محورها همچنان سهم بالایی در وقوع حوادث دارند. همچنین تحلیل‌ها نشان می‌دهد بیش از 70 درصد متوفیان تصادفات را بومیان استان تشکیل می‌دهند. این امر لزوم رعایت مداوم احتیاط را نشان می‌دهد؛ چه در سفرهای کوتاه درون‌استانی و چه در سفرهای برون‌استانی، رانندگان باید از لحظه خروج از منزل احتیاط کنند و حتی در مناسبت‌هایی نظیر عید قربان که تردد در آزادراه‌ها افزایش می‌یابد، هشدارهای ایمنی را جدی بگیرند.

رئیس پلیس راه استان زنجان با هشدار جدی درباره خطرات تردد ادوات کشاورزی در جاده‌ها بیان کرد: ماشین‌آلات کشاورزی اساساً نباید وارد چرخه ترافیک جاده‌ای شوند. با توجه به آغاز فصل کار و تردد تراکتورها، کشاورزان باید حتماً پیش از تاریک شدن هوا فعالیت خود را متوقف کرده و از تردد شبانه در راه‌ها خودداری کنند؛ چراکه نبود سیستم روشنایی استاندارد، خرابی چراغ‌های خطر یا استفاده از چراغ‌های با نور سفید غیراستاندارد در این ادوات، خطری مرگ‌بار برای سایر خودروها ایجاد می‌کند و خودروی مقابل احساس می‌کند چراغ عقب قرمز است یا دچار خطای دید می‌شود.

وی با اشاره به چالش رانندگی بدون گواهینامه در مناطق روستایی تأکید کرد: نبود گواهینامه در میان راکبان موتورسیکلت و رانندگان ادوات کشاورزی (به‌ویژه در مناطق روستایی و محورهایی مانند سلطانیه) از معضلات اصلی است و در صورت بروز تصادف عواقب حقوقی، مالی و کیفری سنگینی به دنبال دارد.

رئیس پلیس راه استان زنجان افزود: با راه‌اندازی طرح «گواهینامه آسان» شرایط دریافت گواهینامه برای روستاییان تسهیل شده است و خانواده‌ها و والدین باید با احساس مسئولیت بیشتر و نظارت بر رفت‌وآمد فرزندان، مانع رانندگی افراد فاقد گواهینامه با ادوات کشاورزی و موتورسیکلت شوند.