پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: نشست خبری مدیر آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک استان زنجان به‌مناسبت روز ملی با حضور اسحاب رسانه 17 آبان‌ماه 1405 با حضور اصحاب رسانه استان برگزار شد.

فیروز شاهی، مدیر آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک استان زنجان، در نشست خبری به‌مناسبت روز ملی کیفیت، با تأکید بر اینکه کیفیت در اجرای طرح‌های عمرانی صرفاً یک مشخصه مهندسی یا فرآیند روتین کارگاهی به شمار نمی‌رود، بلکه خط مقدم صیانت از سرمایه‌های تجدیدناپذیر کشور و پاسداری از حقوق مسلم نسل‌های بعدی است. هر سازه یا شریان ارتباطی که احداث می‌شود، متناسب با استانداردهای تعریف‌شده، دوره بهره‌برداری و عمر مفید معینی دارد و در تمام طول این بازه زمانی موظف به ارائه بالاترین سطح خدمات ایمن به جامعه است. با این حال، چنانچه در انتخاب مصالح، فرآوری بتن یا نحوه اجرای لایه‌ها قصوری رخ دهد، سازه پیش از موعد مقرر مستهلک می‌شود و هزینه‌های گزاف مرمت، بهسازی و نوسازی را به بودجه‌های عمومی و مدیریت شهری تحمیل می‌کند.

مدیر آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک استان زنجان اظهار کرد: نمونه بارز این موضوع را می‌توان در پروژه‌های بهسازی و روکش آسفالت مشاهده کرد. زمانی که آسفالت با دانه‌بندی نامناسب یا قیر بی‌کیفیت اجرا شود یا در مرحله کوبش و تراکم الزامات مهندسی نادیده گرفته شود، سطح معبر ظرف مدت کوتاهی دچار نشست و ترک‌خوردگی می‌شود؛ وضعیتی که مدیریت شهری را ناگزیر به تکرار عملیات و صرف مجدد اعتبارات می‌کند. به همین دلیل، تسریع در روند تحویل پروژه‌ها هرگز نباید الزامات کیفی را به حاشیه براند؛ چراکه طرحی که با سرعت شتاب‌زده اما بدون استانداردهای پایه‌ای به اتمام برسد، در عمل نیمه‌کاره رها شده و در سال‌های آتی هزینه‌های هنگفتی بر دوش جامعه خواهد گذاشت.

ثبت ۵۸ هزار آزمایش فنی و حضور میدانی در کارگاه‌ها

شاهی با مرور عملکرد هفت‌ماهه سال‌جاری تشریح کرد: از ابتدای سال تا پایان مهرماه، قریب به ۵۸ هزار مورد آزمون تخصصی در شاخه‌های خاک‌شناسی، تکنولوژی بتن، آسفالت و سنجش مقاومت مصالح در سطح استان به ثبت رسیده است. این پایش‌ها هم پروژه‌های کلان ملی و استانی و هم عملیات‌های خرد عمرانی را در بر می‌گیرد. گستره فعالیت این مجموعه هرگز محدود به ساختمان مرکزی نیست؛ علاوه بر اداره کل در مرکز استان، سه شعبه شهرستانی و ۱۸ پایگاه محلی و میدانی با بهره‌گیری از تجهیزات تخصصی و حضور کارشناسان مجرب، وظیفه کنترل کیفی را مستقیماً در بستر کارگاه‌ها بر عهده دارند.

وی خاطر نشان کرد: واحدهای مستقر در طرح‌هایی همچون آزادراه‌ها، پروژه‌های نهضت ملی مسکن و محورهای ارتباطی شریانی فعال‌اند. در هر یک از این ایستگاه‌ها کارشناسان با تجهیزات کامل اندازه‌گیری حضور دارند و به‌واسطه راه‌اندازی سامانه داده‌های یکپارچه، خروجی آزمون‌ها بلافاصله به مرکز استان ارسال و پس از صحت‌سنجی در اختیار کارفرمایان قرار می‌گیرد. در پروژه روکش و بهسازی آزادراه ترانزیتی زنجان ـ تبریز نیز بالغ بر ۹۵۰ مورد آزمایش بر روی نمونه‌های آسفالت گرم، سرد و روش‌های نوین حفاظتی صورت پذیرفته است؛ محوری استراتژیک که بار ترافیکی سنگین مرکز و شمال‌غرب کشور را به دوش می‌کشد و ارتقای کیفیت رویه آن تأثیر مستقیمی بر کاهش حوادث و رضایت عمومی دارد.

ارکان کنترل کیفی و ماهیت اقتصادی شرکت

مدیر آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک استان، سلامت عملکرد آزمایشگاهی را بر سه ضلع تجهیزات پیشرفته، استانداردهای مدون و منابع انسانی ماهر متکی دانست و تأکید کرد: به‌روزترین دستگاه‌ها نیز بدون حضور تکنسین‌های کارآزموده و متعهد نمی‌توانند ضامن نتایج واقعی باشند. این شرکت با سابقه‌ای نزدیک به هفت دهه، آموزش‌های مستمر را اولویت خود قرار داده و در همین راستا، از ابتدای سال تاکنون ۷۵۰ نفرساعت کارگاه تخصصی را به‌صورت حضوری و مجازی در زمینه‌های گوناگون برگزار کرده است. افزون بر این، با پیاده‌سازی الزامات استاندارد بین‌المللی ISO/IEC 17025، سیستم‌های مدیریت کیفیت و اصول ایمنی و بهداشت حرفه‌ای در تمامی فرآیندهای آزمایشگاهی مستقر شده‌اند.

وی پیرامون ساختار مالی شرکت توضیح داد: این مجموعه صددرصد دولتی است اما سازوکاری کاملاً خودگردان دارد؛ بدین معنا که برای هزینه‌های جاری، حقوق پرسنل، خرید ادوات و نگهداری ناوگان، هیچ بودجه‌ای از ردیف‌های دولتی دریافت نمی‌کند و تمامی مبالغ از محل درآمدهای ناشی از ارائه خدمات تأمین می‌شود. این ویژگی ایجاب می‌کند توجیه اقتصادی در ایجاد پایگاه‌ها لحاظ شود. با وجود این، برای جلوگیری از تعلیق پروژه‌ها در مناطق کم‌برخوردار یا شهرستان‌هایی که حجم کار آزمایشگاهی در آن‌ها هزینه‌ها را پوشش نمی‌دهد، خدمات‌رسانی از طریق شعبه‌های همجوار برقرار مانده تا مانعی بر سر راه پروژه‌های محرومیت‌زدایی ایجاد نشود.

استقلال حرفه‌ای و تعرفه‌های مصوب

شاهی استقلال آزمایشگاه در صدور گواهی‌های کیفی را خط قرمز این سازمان دانست و عنوان کرد: در کارگاه‌های عمرانی ممکن است میان تعجیل مجریان و قواعد سخت‌گیرانه آزمایشگاهی تعارض پدید آید. رسالت ما تعامل فنی با پیمانکاران است، اما این تعامل هرگز به معنای چشم‌پوشی بر خطاهای اجرایی نیست. اگر داده‌های آزمایشگاهی تحت تأثیر فشارهای محیطی یا چانه‌زنی‌های پیمانکاری تغییر کند، بزرگ‌ترین دارایی یک واحد آزمایشگاهی که اعتبار و وثاقت نتایج آن است تباه خواهد شد.

وی با اشاره به تفاوت نرخ‌ها گفت: مبنای قیمت‌گذاری ما دقیقاً بر اساس تعرفه‌های مصوب سازمان برنامه و بودجه کشور تعیین می‌شود و تنها در موارد خاص مانند خیریه‌ها یا ابنیه مذهبی تخفیف‌های ضابطه‌مند اعمال می‌گردد. برخی مجموعه‌های غیردولتی مبالغ پایین‌تری را اعلام می‌کنند، اما آنچه در مراجع قضایی و اجرایی سندیت دارد، اعتبار علمی گزارش است. در چرخه ساخت، آزمایشگاه عیارسنج کیفیت است و اتخاذ تصمیمات نهایی در پذیرش یا رد کارگاه بر عهده کارفرما و دستگاه نظارت قرار دارد.

بازنگری در نظارت بر آزمایشگاه‌های بخش خصوصی

مدیر آزمایشگاه مکانیک خاک استان زنجان با اشاره به نحوه فعالیت مراکز خصوصی تصریح کرد: این مراکز مجوزهای خود را از مراجعی همچون نظام مهندسی یا سازمان مدیریت دریافت می‌کنند، اما سازوکار ارزیابی آن‌ها نباید تنها به رویت ظاهری چند دستگاه محدود شود. در گذشته گزارش‌هایی وجود داشت که برخی مجموعه‌ها ادوات آزمایشی را موقتاً میان خود جابه‌جا می‌کردند تا صرفاً فرم‌های بازرسی را پاس کنند. پیشنهاد اساسی ما برای حل این معضل، ثبت دقیق شماره اموال تجهیزات، راستی‌آزمایی کالیبراسیون و سنجش مداوم مهارت اپراتورهاست.

وی افزود: نتایج عملیات‌های خاکی، بتنی و آسفالتی به‌دلیل قابلیت نمونه‌برداری ثانویه و مغزه‌گیری در هر مرحله قابل ارزیابی مجدد و راستی‌آزمایی است. شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک با مکاتبات متعدد به‌دنبال تثبیت جایگاه حاکمیتی خود در حیطه نظارت است تا چارچوب پایش‌ها دقیق‌تر شود؛ به‌ویژه در پروژه‌های راه‌سازی روستایی که به دور از انظار عمومی اجرا می‌شوند و حفظ حقوق ساکنان این مناطق حساسیت مضاعفی می‌طلبد.

مطالعات ژئوتکنیک در پروژه‌های مسکن ملی

شاهی به ارزیابی‌های مکانیک خاک در طرح‌های نهضت ملی مسکن اشاره کرد و گفت: شناخت بستر ساختمانی، ظرفیت باربری خاک و رفتار لایه‌ها در مواجهه با زمین‌لرزه، پیش‌نیاز هر اقدام عمرانی است. در پروژه کوی زیتون زنجان، بر پایه قراردادهای منعقده، افزون بر ۲۵۰۰ متر حفاری ژئوتکنیکی با گمانه‌هایی در عمق ۱۰ تا ۳۰ متر حفر شد. داده‌های به‌دست‌آمده منجر به پهنه‌بندی زمین به زون‌های مختلف و تدوین ضوابط بارگذاری سازه متناسب با تیپ خاک شد.

وی توضیح داد: بر پایه آیین‌نامه‌ها، خاک‌ها از نوع یک با مقاومت بالا تا نوع چهار با لایه‌های رسی و سست طبقه‌بندی می‌شوند. استقرار پروژه در خاک رده چهار هرگز به معنای بن‌بست مهندسی نیست، بلکه طراحان باید محاسبات شالوده و اسکلت را متناسب با ظرفیت بستر بازنگری کنند. علاوه بر فاز مطالعاتی، نظارت بر بتن‌ریزی، کوبش لایه‌ها و آسفالت کوی زیتون نیز به‌طور مستمر اجرا می‌شود. در پروژه کوی لیل‌باد نیز در آغاز ۳۰۰۰ متر حفاری در نظر گرفته شده بود که پس از تغییر مهندس مشاور و بررسی‌های تکمیلی، با هدف تسریع امور، این میزان به ۱۲۰۰ متر تقلیل یافت و بدون وقفه اجرایی شد.

کنترل فرآورده‌های بتنی، میلگرد و تعامل با شهرداری

وی با تأکید بر لزوم ارزیابی کیفی مقاطع فولادی و سیمان اظهار داشت: آزمایشگاه استان به تجهیزات سنگین کشش و خمش میلگرد مجهز است؛ امکانی که در بسیاری از مراکز وجود ندارد و باید با توجه به حجم مصرف در طرح‌های مسکن، ارزیابی این مصالح سخت‌گیرانه‌تر انجام شود. همچنین آزمایش‌های شیمیایی و فیزیکی سیمان و شکست نمونه‌های بتن در دوره‌های مصوب ۷، ۲۸ و حتی ۴۲ روزه باید بی‌کم‌وکاست رعایت شود و شتاب در کارگاه نباید تقویم استاندارد آزمایش‌ها را به هم بریزد؛ چراکه تغییرات دمایی و محیطی مستقیماً مقاومت نهایی سازه را دگرگون می‌کند.

شاهی در خصوص همکاری با شهرداری زنجان نیز خاطرنشان کرد: این مجموعه در چارچوب قراردادهای نظارتی با شهرداری همکاری مستمری دارد و در طرح‌های متعددی پس از کشف عیوب، نشست‌های تخصصی متعددی تا حصول نتیجه و رفع قطعی نقص فنی برگزار شده است. نباید پیش از انجام آزمون‌های استاندارد میدانی، درباره پروژه‌ها قضاوت کرد؛ چراکه دستیابی به کیفیت، برآیند هم‌افزایی هم‌زمان عوامل اجرایی، دستگاه نظارت، کارفرما و داده‌های متقن آزمایشگاهی است.