پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: در عصر حکمرانی داده‌ها، انفجار اطلاعات و پیچیدگی‌های روزافزون ارتباطی، قدرت رسانه نه‌تنها هم‌پای ابزارهای سنتی حاکمیت نظیر توان اقتصادی و نظامی پیش می‌رود، بلکه در بسیاری از عرصه‌ها دست برتر را در شکل‌دهی به افکار عمومی، جهت‌دهی به ساختارهای فرهنگی و حفظ یا تضعیف ثبات سیاسی و اجتماعی در اختیار دارد. رسانه در دنیای معاصر، فراتر از یک ابزار ساده اطلاع‌رسانی، به‌عنوان بستری برای بازتولید فرهنگ، مدیریت بحران و ارتقای سرمایه اجتماعی شناخته می‌شود. با این حال، بررسی وضعیت حاکم بر فضای رسانه‌ای کشورو استان حکایت از یک پارادوکس عمیق میان ظرفیت‌های بی‌بدیل این حوزه و میزان توجه واقعی به آن در ساختارهای مدیریتی و سیاست‌گذاری کلان دارد.

نگاهی به اسناد بالادستی توسعه کشور، از جمله قانون برنامه هفتم توسعه، نشان می‌دهد که جایگاه راهبردی رسانه و ابعاد نوین ارتباطی عمدتاً به حاشیه رانده شده و احکام فرهنگی در این اسناد غالباً بر برنامه‌های تکراری، کلیشه‌ای و اقدامات سخت‌افزاری متمرکز مانده است. گویی پدیده فراگیر و اثرگذار رسانه در معادلات کلان توسعه‌ای کشور نادیده گرفته شده و این انحراف ساختاری موجب گسست میان سیاست‌گذاران و واقعیت‌های عینی جامعه شده است. از سوی دیگر، در غیاب یک راهبرد بلندمدت و ملی، رسانه‌های رسمی و جریان اصلی کشور درگیر نگاه‌های جزیره‌ای، رقابت‌های مقطعی و تسویه‌حساب‌های سیاسی شده‌اند. با تغییر دولت‌ها و مدیران، دسته‌بندی رسانه‌های موافق و مخالف پررنگ‌تر شده و به‌جای پیگیری منافع عمومی و انسجام ملی، انرژی فعالان این عرصه صرف رفتارهای تخریبی و تخفیف جایگاه یکدیگر می‌شود. در این میان، نشریات و رسانه‌های بخش خصوصی زیر فشارهای شدید اقتصادی، تبعیض‌های ساختاری و چالش‌های زیست حرفه‌ای به‌سوی نابودی پیش می‌روند، در حالی که برخی جریان‌های رسانه‌ای خاص با پشتوانه‌های تضمین‌شده دولتی بدون نظارت کافی به فعالیت خود ادامه می‌دهند.

یکی دیگر از آسیب‌های جدی این حوزه، اختلال در نظام کیفیت‌بخشی، آموزش و اعطای مجوزها است. صدور مجوزهای بدون ضابطه سبب شده تا افرادی بدون اشراف بر بدیهیات خبرنویسی، اصول روزنامه‌نگاری تحقیقی و اخلاق حرفه‌ای، در قامت مدیرمسئول سکان هدایت رسانه‌ها را به دست بگیرند و در مقابل، مجموعه‌هایی که اهلیت و دانش رسانه‌ای دارند از چرخه‌های حمایتی محروم بمانند. استمرار این روند فرسایشی باعث شده تا رسانه‌های رسمی به مرور زمان مرجعیت خبری و اثربخشی فرهنگی خود را در میان مخاطبان از دست بدهند. پیامد طبیعی این انقطاع و مسدود شدن مجاری معمول گفتگو، اقناع و مطالبه‌گری در رسانه‌های رسمی، ظهور پدیده‌های نگران‌کننده‌ای همچون رسانه خیابان است؛ وضعیتی که در آن نیروهای سیاسی و اجتماعی تلاش می‌کنند مطالبات و مواضع خود را از کف خیابان به نمایش بگذارند که این امر علاوه بر آسیب به وحدت و انسجام ملی، بستر مناسبی برای موج‌سواری فرصت‌طلبان و شکل‌گیری رفتارهای رادیکال و تنش‌زا فراهم می‌سازد.

خروج از این بن‌بست ساختاری و بازگرداندن رسانه به جایگاه واقعی‌اش به‌عنوان رکن چهارم دموکراسی و دیده‌بان منافع ملی، نیازمند یک اراده جدی علمی، اجرایی و قانونی است. در همین راستا و با هدف واکاوی عمیق چالش‌های حکمرانی ارتباطی، نخستین همایش ملی «رسانه و حکمرانی ارتباطی در شرایط جنگ» با تمرکز بر سه محور کلیدی «شفافیت، نظارت و پاسخگویی»، به همت انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات و با میزبانی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان برنامه‌ریزی شده است. این رویداد علمی فرصتی مغتنّم فراهم می‌آورد تا اساتید، پژوهشگران، دانشجویان و فعالان رسانه‌ای با ارائه مقالات و راهکارهای تخصصی در هشت محور تخصصی، ابعاد گوناگون مدیریت ارتباطی در بحران، مقابله با شایعه و اخبار جعلی، خودتنظیمی رسانه‌ای، مقابله با آسیب‌های اقتصاد سیاسی خبر و راهبردهای بازسازی اعتماد عمومی را مورد نقد و بررسی قرار داده و گامی عملی در جهت اصلاح و ارتقای نظام رسانه‌ای کشور بردارند.

یک فعال حوزه رسانه در زنجان که نامش نزد صدای زنجان محفوظ است در گفت‌وگوبا این رسانه با اشاره به جایگاه راهبردی ابزارهای نوین آگاهی‌بخشی اظهار کرد: قدرت رسانه در جهان معاصر از توان نظامی و اقتصادی فراتر رفته و این ظرفیت را دارد که حقیقتی را برجسته کرده یا به‌طور کلی وارونه جلوه دهد. رسانه ابزار جابه‌جایی و بازتولید فرهنگ است؛ اما متأسفانه در کشور ما به این ابزار مهم و اثرگذار بها داده نمی‌شود.

وی افزود: به‌جای اینکه رسانه‌ها در مسیر چشم‌انداز توسعه و منافع ملی حرکت کنند، بیشتر به ابزاری برای رقابت‌های مقطعی و تسویه‌حساب‌های سیاسی تبدیل شده‌اند. با تغییر هر دولت، دسته‌بندی رسانه‌های موافق و مخالف پررنگ‌تر می‌شود و به‌جای پیگیری منافع عمومی، شاهد خالی کردن زیر پای یکدیگر و رفتارهای تخریبی هستیم. در این میان، نشریات و رسانه‌های بخش خصوصی زیر فشارهای شدید مالی و تبعیض‌های ساختاری رو به نابودی می‌روند، در حالی که برخی رسانه‌های دولتی و خاص با پشتوانه‌های مالی تضمین‌شده بدون دغدغه و نظارت کافی فعالیت می‌کنند.

این کارشناس با انتقاد از کیفیت‌بخشی و روند اعطای مجوز به فعالان رسانه‌ای گفت: سیاست‌های حمایتی و نظارتی دچار اختلال است؛ مجموعه‌هایی که اهلیت رسانه‌ای ندارند از حمایت‌ها و بودجه‌ها بهره‌مند می‌شوند و مجوزهای بدون ضابطه سبب شده افرادی بدون اشراف بر بدیهیات خبرنویسی و اصول اولیه کار رسانه‌ای در قامت مدیرمسئول ظاهر شوند. برای ارتقای کیفی این فضا نیازمند تحول جدی در حوزه آموزش، ورود واقعی بخش خصوصی به آموزش‌های آکادمیک و ایجاد دانشگاه‌های تخصصی رسانه هستیم تا خروجی این حوزه منجر به تغییر رفتارهای سازنده اجتماعی شود.

وی عملکرد رسانه‌های جریان اصلی و نهادهای رسمی را در حوزه فرهنگ‌سازی فاقد راهبرد بلندمدت دانست و تأکید کرد: فرهنگ در درازمدت شکل می‌گیرد و با پخش یک فیلم یا اقدام نمادین نمی‌توان به نتیجه مطلوب رسید؛ در مقاطعی از تاریخ رسانه‌ای کشور شاهد اثرگذاری‌های عمیق اجتماعی بودیم، اما در سال‌های اخیر سیاست‌گذاری‌ها میان افراط و تفریط یا رهاشدگی معلق مانده است. نگاه جزیره‌ای و بی‌توجهی به اصول قانون اساسی در حوزه زیست اجتماعی سبب شده رسانه‌ها نتوانند به‌موقع نقش هشداردهنده و اصلاح‌گر خود را ایفا کنند.

این فعال رسانه‌ای همچنین با اشاره به ضعف چشم‌گیر در سیاست‌گذاری‌های کلان و اسناد بالادستی خاطرنشان کرد: در اسنادی همچون قانون برنامه هفتم توسعه، جایگاه واقعی رسانه و ابعاد نوین ارتباطی به حاشیه رانده شده و احکام فرهنگی عمدتاً بر برنامه‌های تکراری و اقدامات سخت‌افزاری متمرکز شده است؛ گویی پدیده فراگیر رسانه در معادلات توسعه‌ای کشور دیده نشده و این انحراف ساختاری چالش‌های فرهنگی را عمیق‌تر می‌کند.

وی با هشدار نسبت به پیامدهای ناکارآمدی رسانه‌های رسمی در مدیریت پیام افزود: وقتی رسانه‌های رسمی نتوانند مرجعیت خود را حفظ کنند و مجاری معمول گفتگو و اقناع در رسانه مسدود شود، جامعه با پدیده رسانه خیابان مواجه می‌شود. در این وضعیت، نیروهای سیاسی تلاش می‌کنند مواضع خود را از کف خیابان به نمایش بگذارند که این امر علاوه بر آسیب به وحدت و انسجام ملی، بستر مناسبی برای موج‌سواری و شکل‌گیری رفتارهای رادیکال و تنش‌زا ایجاد می‌کند.

 حاکمیت به دلسوزان بها دهد، عرصه را بر سوءاستفاده‌کنندگان تنگ کند

یوسف ناصری، پیشکسوت و فعال رسانه‌ای استان زنجان نیز در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان، با اشاره به وضعیت فعلی حاکم بر فضای رسانه‌ای کشور، اظهار کرد: وضعیت فعلی این فضا، امیدوارکننده نیست. هرچند تعدد صدور مجوز به رسانه‌ها طی سال‌های اخیر نسبت به سال‌های قبل بیشتر شده، اما اثرگذاری این تعداد کثیر در مقایسه با سال‌های قبل کمتر است. وی با اشاره به بی‌مهری‌های گذشته نسبت به فعالان عرصه رسانه، گفت: بی‌مهری به فعالان این عرصه در سال‌های قبل باعث کناره‌گیری و گوشه‌نشینی افراد متخصص و دلسوز شده و ورود برخی افراد منفعت‌طلب به این حوزه، رسانه‌های کشور را با چالش جدی روبه‌رو کرده است. ناصری با انتقاد از نگاه برخی مدیران به رسانه‌ها، تصریح کرد: متأسفانه نگاه برخی مدیران به رسانه‌ها در حد انتشار اخبار و عملکرد خودشان است و افرادی را که تنها دور میز نشست‌های خبری می‌نشینند، «فعال رسانه» می‌نامند!وی با اشاره به پیامدهای انسداد فضای نقد، خاطرنشان کرد: در چنین فضایی «پول بده، خبر چاپ کن» رونق می‌گیرد و فضای نقد مسئولان بسته می‌شود؛ در این انسداد فضا، فساد جوانه می‌زند و باج‌نیوزها رشد می‌کنند. این فعال رسانه‌ای با اشاره به دوگانگی رفتاری برخی افراد این حوزه، گفت: متأسفانه فضایی در رسانه‌ها ایجاد شده که برخی افراد این حوزه از رانت و سوءاستفاده مسئولان می‌نالند، در حالی که خودشان همین رفتارها را برای خود مباح می‌دانند.

ناصری با تأکید بر ظرفیت فعالان رسانه‌ای دلسوز، اظهار کرد: مشاوره گرفتن از توان فعالان رسانه‌ای دلسوز توسط مسئولان، حل‌کننده بسیاری از معضلات و مشکلات حاکم بر جامعه است؛ حاکمیت باید با دعوت و بها دادن به دلسوزان، عرصه را بر سوءاستفاده‌کنندگان تنگ و مرجعیت رسانه را به داخل کشور بازگرداند و دلسوزان و متخصصان این حوزه را قدر دانسته و بر صدر نشاند.

وی با اشاره به راهکارهای ارتقای سطح رسانه‌ها، افزود: برگزاری کارگاه‌های آموزشی در حوزه رسانه و دعوت از صاحب‌نظران برای بیان آسیب‌های رسانه‌ای می‌تواند رشد و تعالی رسانه‌ها را به دنبال داشته باشد؛ احیای خانه مطبوعات استان و حمایت از این تشکل صنفی رسانه‌ای نیز می‌تواند در استفاده مؤثر از ظرفیت فعالان رسانه‌ای استان تأثیرگذار باشد.

پیشکسوت رسانه استان زنجان بیان مشکلات و دردهای مردم در رسانه‌ها و پاسخگویی مسئولان به خواسته‌های مردم را عامل تکرار فضای موفق رسانه‌ای دهه‌های گذشته دانست و گفت: در شرایط فعلی حاکم بر کشور، حاکمیت باید همه اقشار و دلسوزان را دور محور ایران جمع کند و به رسانه‌ها ارزش و بهای بیشتری بدهد.

 همایش ملی رسانه و حکمرانی ارتباطی در شرایط جنگ در زنجان برگزار می‌شود

جعفر محمدی مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان با اشاره به اینکه نخستین همایش ملی «رسانه و حکمرانی ارتباطی در شرایط جنگ» با محوریت شفافیت، نظارت و پاسخگویی، به همت انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات و با میزبانی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان برگزار می‌شود، اظهار کرد: در شرایط حساس کنونی و با توجه به ضرورت بازتعریف نقش رسانه‌ها در مدیریت بحران و جنگ، این همایش با هدف بررسی ابعاد مختلف حکمرانی ارتباطی، تقویت مسئولیت اجتماعی رسانه‌ها و واکاوی چالش‌های پیش‌روی فعالان این حوزه برنامه‌ریزی شده است.

جعفر محمدی با اشاره به محورهای متنوع این همایش ملی افزود: پژوهشگران، اساتید، دانشجویان و فعالان حوزه رسانه می‌توانند مقالات خود را در هشت محور تخصصی شامل: «رسانه و مدیریت ارتباطی جنگ و بحران»، «شفافیت، پاسخ‌گویی و حق دسترسی به اطلاعات»، «نظارت رسانه‌ای و مسئولیت اجتماعی»، «قطبی‌سازی رسانه‌ای و شکاف‌های اجتماعی»، «باج‌نیوزها و اقتصاد سیاسی خبر»، «شایعه، اخبار جعلی و عملیات روانی»، «رسانه‌های اجتماعی، پلتفرم‌ها و حکمرانی اطلاعات» و همچنین «اعتماد عمومی و بازسازی سرمایه اجتماعی» به دبیرخانه همایش ارسال کنند.

وی در خصوص مهلت و نحوه ارسال آثار تصریح کرد: پژوهشگران تا 5 آذرماه 1405 فرصت دارند چکیده مقالات خود را با رعایت استانداردهای علمی ارسال نمایند. چکیده مقالات باید شامل مقدمه و بیان مسئله، هدف پژوهش، روش پژوهش، یافته‌ها و نتایج، و نتیجه‌گیری باشد؛ همچنین حجم آن باید بین 150 تا 250 کلمه بوده و 3 تا 5 کلیدواژه مرتبط در پایان آن درج شود.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان خاطرنشان کرد: فایل‌های ارسالی باید در قالب ورد (Word) و با رعایت اصول نگارش ویرایش شوند. علاقه‌مندان جهت کسب اطلاعات بیشتر درباره ریزمحورها می‌توانند به کانال همایش در پیام‌رسان ایتا به آدرس

`@hamayeshresanevahokmrani` مراجعه کرده و مقالات خود را به آیدی

`@rasanehvahokmrani` ارسال نمایند. همچنین شماره تماس 09190603735 و دبیرخانه واقع در زنجان، میدان استقلال، اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان آماده پاسخگویی به متقاضیان است.