پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: صنایع‌دستی فقط یک محصول تزئینی یا سنتی نیست، بلکه بخشی از زندگی، هویت و سابقه فرهنگی هر منطقه را در خود جای داده است. در استان زنجان هم این حوزه جایگاه مهمی دارد و سال‌هاست که هنرمندان این دیار با مهارت و ذوق خود، آثاری ماندگار در رشته‌هایی مانند چاقوسازی، ملیله‌کاری، مسگری و دیگر هنر‌های فلزی تولید می‌کنند.

همین ظرفیت باعث شده زنجان در کشور به عنوان یکی از مراکز اصلی صنایع‌دستی فلزی شناخته شود. در کنار ارزش هنری و فرهنگی، صنایع‌دستی برای بسیاری از خانواده‌ها منبع درآمد و اشتغال است و می‌تواند نقش مؤثری در رونق اقتصادی و معرفی توانمندی‌های بومی داشته باشد.

با این حال، فعالان این حوزه امروز با مشکلاتی جدی روبه‌رو هستند؛ از افزایش مداوم قیمت مواد اولیه گرفته تا کاهش فروش و افت قدرت خرید مردم. این شرایط باعث شده بسیاری از هنرمندان با دغدغه ادامه کار و حفظ فعالیت خود مواجه شوند. اگر قرار است صنایع‌دستی همچنان زنده بماند و جایگاه خود را حفظ کند، باید حمایت از هنرمندان جدی‌تر دنبال شود.

فراهم کردن تسهیلات، گسترش بیمه و ایجاد فرصت‌های بهتر برای عرضه و فروش محصولات، می‌تواند بخشی از مشکلات این حوزه را کاهش دهد و مسیر فعالیت هنرمندان را هموارتر کند.

صنایع‌دستی فقط یک محصول تزئینی یا سنتی نیست، بلکه بخشی از زندگی، هویت و سابقه فرهنگی هر منطقه را در خود جای داده است. در استان زنجان هم این حوزه جایگاه مهمی دارد و سال‌هاست که هنرمندان این دیار با مهارت و ذوق خود، آثاری ماندگار در رشته‌هایی مانند چاقوسازی، ملیله‌کاری، مسگری و دیگر هنر‌های فلزی تولید می‌کنند. همین ظرفیت باعث شده زنجان در کشور به عنوان یکی از مراکز اصلی صنایع‌دستی فلزی شناخته شود.

همزمان با آغاز هفته صنایع‌دستی در کشور از 20 خردادماه، بسیاری از هنرمندان این حوزه معتقدند هنوز در سطح ملی و استانی، برنامه‌ای جدی و میدانی برای حمایت از فعالان صنایع‌دستی وجود ندارد و صنعتگران این بخش عملاً در بازار پرنوسان و دشوار امروز، به حال خود رها شده‌اند. نبود حمایت‌های مالی مؤثر، ضعف در برنامه‌ریزی برای برندینگ و صادرات، کم‌توجهی به معرفی ظرفیت‌های بومی و همچنین برگزاری محدود نمایشگاه‌ها و رویداد‌های ملی و بین‌المللی، از جمله مهم‌ترین گلایه‌هایی است که هنرمندان صنایع‌دستی بر آن تأکید دارند.

نبود حمایت ، ضعف در رفع موانع فروش و کاهش قدرت خرید چالش صنعت‌کاران زنجانی

یکی از هنرمندان زنجانی که نخواست نامش در این گزارش ذکر شود، در گفت‌و‌گو با صدای زنجان اظهار کرد: صنایع‌دستی یعنی جان بخشیدن به ماده خام و تبدیل آن به اثری هنری؛ اما هنرمند نباید درگیر دغدغه‌های ابتدایی مانند تأمین مواد اولیه یا فروش محصول خود باشد، آن هم در شرایطی که بازار با مشکلات متعدد روبه‌رو است.

وی با اشاره به کاهش قدرت خرید مردم و افت تقاضا برای محصولات صنایع‌دستی افزود: در سال‌های اخیر، نبود حمایت مؤثر از سوی متولیان، ضعف در رفع موانع فروش و بی‌توجهی به توسعه بازار، موجب شده مشکلات این حوزه روزبه‌روز بیشتر شود و انگیزه ورود نسل جدید به این هنر-صنعت کاهش یابد.

این هنرمند، ضعف در برند‌سازی و معرفی درست صنایع‌دستی زنجان را یکی دیگر از چالش‌های جدی این حوزه دانست و گفت: تا زمانی که نگاه برنامه‌محور برای معرفی محصولات وجود نداشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت هنرمند بتواند تولید خود را در بازار‌های گسترده‌تر عرضه کند. برگزاری جشنواره‌ها، فستیوال‌ها و نمایشگاه‌های تخصصی، یکی از نیاز‌های جدی این بخش است؛ زیرا بدون فراهم شدن بستر معرفی، فروش و ارتباط با بازار، تولید نیز دچار رکود خواهد شد.

وی همچنین با انتقاد از عملکرد متولیان حوزه میراث‌فرهنگی در استان تصریح کرد: هنرمندان صنایع‌دستی زنجان با مشکلات متعددی از جمله تأمین مواد اولیه، نبود حمایت بیمه‌ای و تسهیلاتی، و نیز ضعف در برنامه‌ریزی برای حضور در نمایشگاه‌های ملی و بین‌المللی مواجه هستند. اگر به صنایع‌دستی صرفاً از منظر یک وظیفه اداری نگاه شود، طبیعی است که این حوزه در مسیر رشد و تعالی با بن‌بست روبه‌رو شود.

جایگاه تاریخی صنایع دستی زنجان رو به فراموشی است

این هنرمند در ادامه با اشاره به جایگاه تاریخی صنایع‌دستی زنجان گفت: بخش مهمی از اعتبار امروز صنایع‌دستی استان، حاصل تلاش‌های سال‌های گذشته است. برای نمونه، ثبت زنجان به عنوان شهر جهانی ملیله نتیجه پیگیری‌ها و تلاش‌های مستمر در ادوار پیشین بود؛ اما در سال‌های اخیر این برند ارزشمند به دلیل کم‌توجهی و نبود برنامه مشخص، به‌تدریج کمرنگ شده است.

وی افزود: در شرایطی که زنجان از ظرفیت ممتاز و پیشینه‌ای قابل توجه در حوزه ملیله و دیگر هنر‌های فلزی برخوردار است، برخی استان‌های دیگر که قابل مقایسه با زنجان نیستند، تلاش دارند این جایگاه و برند را به نام خود ثبت و مصادره کنند. این موضوع نشان می‌دهد اگر حمایت و توجه لازم از سوی مسئولان استانی وجود نداشته باشد، صنایع‌دستی زنجان به‌مرور جایگاه واقعی خود را از دست خواهد داد و به حاشیه خواهد رفت.

ملیله زنجان، زیرمجموعه اتحادیه طلا قرار دارد!

انتقاداتی که سایر هنرمندان نیز طرح کرده و بر لزوم برنامه‌ریزی در حوزه صنایع دستی تاکید دارند فاطمه عبداللهی هنرمند ملیله‌کار زنجانی با انتقاد از کم‌توجهی به هنر ملیله در زنجان گفت: انتظار می‌رود وقتی از عنوان جهانی ملیله برای زنجان سخن گفته می‌شود، در عمل نیز زیرساخت‌های لازم برای حفظ و تقویت این هنر فراهم شود.  به گفته وی، ملیله بخشی از هویت تاریخی و هنری زنجان است و نباید صرفاً در زیر مجموعه اتحادیه طلا و جواهر دیده شود، چرا که ماهیت، مسائل و مطالبات این حوزه با دیگر صنوف تفاوت دارد.

وی تأکید کرد ملیله‌سازان و نقره‌کاران باید دارای صنف مستقل باشند تا بتوانند مسائل تخصصی خود را با انسجام بیشتری پیگیری کنند.

همچنین محسن سلیمی، رئیس اتحادیه مسگران زنجان نیز با اشاره به ظرفیت بالای این هنر-صنعت در استان اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۵۰۰ کارگاه کوچک، متوسط و بزرگ در حوزه مسگری زنجان فعال هستند وهنرمندان و فعالان این بخش در کنار هزینه‌های تولید، با دشواری‌های مربوط به بازار فروش نیز مواجه‌اند و ادامه فعالیت برای بسیاری از آن‌ها نیازمند حمایت بیشتر است.

وی با بیان اینکه مسگری زنجان ظرفیتی ارزشمند در حوزه اشتغال، تولید و حفظ هنرهای سنتی به شمار می‌رود، گفت: توجه به مشکلات فعالان این عرصه می‌تواند به پایداری این هنر و تقویت جایگاه آن در بازار کمک کند.

در مجموع، آنچه امروز از دل سخنان هنرمندان صنایع‌دستی شنیده می‌شود، هشداری جدی برای متولیان این حوزه است؛ هشداری درباره هنری که هم ریشه در هویت فرهنگی این استان دارد و هم می‌تواند سهم مهمی در اشتغال، اقتصاد و معرفی زنجان در سطح ملی و جهانی ایفا کند، اما در سایه بی‌توجهی، در معرض فراموشی قرار گرفته است.

تلاش برای اختصاص بیش از ۳۰۰ میلیارد تومان تسهیلات به هنرمندان

در این زمینه میکاییل موسوی مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه حمایت از هنرمندان صنایع دستی استان اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین مطالبات فعالان این حوزه، موضوع گرانی مواد اولیه و افزایش قیمت فلزات مورد نیاز در تولیدات صنایع دستی است که فشار زیادی به هنرمندان وارد کرده است.

وی با بیان اینکه شرایط ناشی از جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، بیشترین آسیب را به حوزه گردشگری و صنایع دستی وارد کرده است، افزود: برآورد‌های ستاد خدمات سفر نشان می‌دهد که در ایام تعطیلات نوروز، میزان فروش صنایع دستی در استان زنجان حدود ۷۲ درصد کاهش داشته است.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان با اشاره به برنامه‌های حمایتی این اداره‌کل گفت: از محل اعتبارات سال ۱۴۰۴، حدود ۷۰۰ نفر از هنرمندان صنایع دستی استان برای دریافت تسهیلات معرفی شده‌اند که رقم آن بالغ بر ۲۰۰ میلیارد تومان است و تاکنون حدود ۶۰ درصد از این افراد برای تکمیل پرونده‌های خود به بانک‌ها معرفی شده‌اند.

وی ادامه داد: برای سال ۱۴۰۵ نیز از محل اعتبارات تبصره ۱۵ استانی، حدود ۱۳۰ میلیارد تومان اعتبار مصوب در اختیار استان قرار گرفته و پیش‌بینی می‌شود با افزوده شدن سهم وزارتخانه، این رقم افزایش یابد. تلاش ما این است که بتوانیم برای سال آینده بیش از ۳۰۰ میلیارد تومان تسهیلات در اختیار هنرمندان صنایع دستی استان قرار دهیم.

موسوی با اشاره به برنامه‌های هفته صنایع دستی تصریح کرد: از روز گذشته برنامه‌های هفته صنایع دستی آغاز شده و در همین راستا امروز دیداری با هنرمندان روستای میرجان انجام شد. روستای میرجان تنها روستایی در استان زنجان است که مجموعه‌ای از هنرمندان چاقوساز را در خود جای داده و در حال حاضر حدود ۳۵ غرفه و کارگاه صنایع دستی در این روستا فعال است.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان با بیان اینکه این استان قطب صنایع دستی فلزی کشور محسوب می‌شود، گفت: در حال حاضر بیش از ۱۰ هزار هنرمند صنایع دستی در استان زنجان فعالیت دارند. زنجان سالانه بیش از ۵ هزار تن تولید مس، ۶ میلیون قبضه انواع چاقوی آشپزخانه و جیبی و همچنین حدود ۴ تن تولید نقره در قالب ملیله و ظروف نقره دارد و به همین دلیل به عنوان قطب صنایع دستی فلزی کشور شناخته می‌شود.

وی با اشاره به وضعیت بیمه هنرمندان اظهار کرد: از مجموع بیش از ۱۰ هزار هنرمند صنایع دستی استان، در حال حاضر حدود یک‌هزار و ۴۰۰ نفر تحت پوشش بیمه قرار دارند، اما متأسفانه امسال اعتباری برای توسعه پوشش بیمه‌ای هنرمندان اختصاص نیافته است. با این حال تلاش می‌کنیم اعتبار لازم برای افزایش تعداد بیمه‌شدگان این حوزه جذب شود.

موسوی درباره تأثیر گرانی مواد اولیه بر فعالیت هنرمندان نیز گفت: مس، نقره و دیگر فلزات مورد استفاده در صنایع دستی، از جمله مواد اولیه گران‌قیمتی هستند که تحت تأثیر تورم، افزایش نرخ ارز و قیمت طلا، بهای آنها نیز افزایش یافته است و همین مسئله فشار مضاعفی بر هنرمندان وارد کرده است. وی خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه صنایع دستی علاوه بر جنبه کاربردی، دارای جنبه تزئینی نیز هستند، در شرایط اقتصادی فعلی و با کاهش قدرت خرید مردم، طبیعی است که میزان استقبال و خرید این محصولات کاهش پیدا کند و همین موضوع موجب گلایه‌مندی هنرمندان از افت فروش و افزایش هزینه‌های تولید شده است. 

باید توجه داشت، در کنار ارزش هنری و فرهنگی، صنایع‌دستی برای بسیاری از خانواده‌ها منبع درآمد و اشتغال است و می‌تواند نقش مؤثری در رونق اقتصادی و معرفی توانمندی‌های بومی داشته باشد. با این حال، فعالان این حوزه امروز با مشکلاتی جدی روبه‌رو هستند؛ از افزایش مداوم قیمت مواد اولیه گرفته تا کاهش فروش و افت قدرت خرید مردم.

 این شرایط باعث شده بسیاری از هنرمندان با دغدغه ادامه کار و حفظ فعالیت خود مواجه شوند. اگر قرار است صنایع‌دستی همچنان زنده بماند و جایگاه خود را حفظ کند، باید حمایت از هنرمندان جدی‌تر دنبال شود. فراهم کردن تسهیلات، گسترش بیمه و ایجاد فرصت‌های بهتر برای عرضه و فروش محصولات، می‌تواند بخشی از مشکلات این حوزه را کاهش دهد و مسیر فعالیت هنرمندان را هموارتر کند.