پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ ثمین شکوری: پیشرفت در عرصه‌های علم و فناوری در طول تاریخ، همواره موجب دسترسی عموم جوامع به تکنولوژی‌های روز و بهره‌مندی از مزایایی بوده است؛ پیشرفت علم در عرصه‌ی هوش مصنوعی نیز در سال‌های اخیر تأثیر عمیقی بر زندگی مردم گذاشته است. هوش مصنوعی به مجموعه‌ای از فناوری‌ها گفته می‌شود که به ماشین‌ها امکان می‌دهد کارهایی را انجام دهند که پیش‌تر نیازمند فکر، تصمیم‌گیری یا تحلیل انسانی بود.

این فناوری امروز در بسیاری از بخش‌های زندگی روزمره انسان‌ها حضور دارد؛ از تلفن‌های هوشمند، موتورهای جست‌وجو و شبکه‌های اجتماعی گرفته تا پزشکی، آموزش، بانکداری، حمل‌ونقل، صنعت و غیره که در نتیجه آن، زندگی انسان‌ها در بسیاری از زمینه‌ها سریع‌تر، دقیق‌تر و راحت‌تر شده است.

در کنار این مزایا، گسترش استفاده از هوش مصنوعی نگرانی‌های عمومی به‌ویژه در حوزه‌ اشتغال به همراه داشته است. با هوشمندتر شدن ماشین‌ها و نرم‌افزارها، برخی مشاغل تکراری و قابل پیش‌بینی کم‌کم کاهش یافته یا در حال حذف شدن هستند؛ دلیل اصلی این تغییر آن است که هوش مصنوعی می‌تواند بسیاری از وظایف تکراری را با سرعت بیشتر و هزینه‌ی کمتر انجام دهد. با این حال، آینده‌ی هوش مصنوعی فقط به از بین رفتن شغل‌ها محدود نمی‌شود، بلکه هم‌زمان فرصت‌های شغلی جدیدی نیز ایجاد می‌کند. پیش‌بینی می‌شود در آینده، هوش مصنوعی نه به‌طور کامل جایگزین انسان، بلکه بیشتر به عنوان ابزاری برای همکاری با انسان عمل کند؛ یعنی مشاغلی موفق‌تر خواهند بود که در آن‌ها مهارت‌های انسانی مانند خلاقیت، تفکر انتقادی، ارتباط مؤثر و تصمیم‌گیری اخلاقی با توانایی‌های فناوری ترکیب شود.

پیشرفت هوش مصنوعی یکی از مهم‌ترین تحولات عصر حاضر است که هم می‌تواند کیفیت زندگی مردم را بهبود ببخشد و هم ساختار بازار کار را تغییر دهد. بنابراین، برای بهره‌مندی از مزایای آن و کاهش آسیب‌های احتمالی، لازم است جوامع به سمت آموزش مهارت‌های جدید، به‌روزرسانی نظام‌های آموزشی و آمادگی برای تغییرات آینده حرکت کنند.

یک شهروند عکاس زنجانی در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با گله از گسترش هوش مصنوعی در شغل خود، اظهار کرد: سال‌ها زیادی از عمر خود را صرف آموزش و ثبت لحظات هیجان و خاطره‌انگیز کرده‌ام اما اکنون با وجود گسترش استفاده از هوش مصنوعی، دیگر جذابیت قبل در کار وجود ندارد.

وی ادامه داد: امروزه دیگر خیلی‌ها به عکاس نیاز ندارند، یا دست‌کم فکر می‌کنند ندارند؛ با چند خط به هوش مصنوعی دستور می‌دهند و چند ثانیه بعد تصویری می‌گیرند که از دور، حرفه‌ای، تمیز و چشم‌گیر به نظر می‌رسد درحالی که وقتی تصویری به ثبت نرسد، عکسی که تحویل داده می‌شود در اصل وجود حقیقی نخواهد داشت.

مبینا با اشاره به واقعی نبودن ثبت تصاویر توسط هوش مصنوعی، بیان کرد: برای بسیاری از مردم مهم نیست آن لحظه واقعی بوده یا نه، مهم این است که سریع و ارزان است، و به‌ظاهر زیباست.

وی همچنین با اشاره به مزیت استفاده از هوش مصنوعی در رشته عکاسی ادامه داد: این تکنولوژی در کنار همه معایب خود مزایایی هم داشته است؛ در گذشته زمان زیادی را صرف ویرایش و تنظیم رنگ و نور عکس می‌کردیم اما اکنون با وجود گسترش این عرصه زمان بیشتری را می‌توانیم ذخیره کنیم.

مشاغل تکراری، با ورود هوش مصنوعی حذف خواهند شد

 در این زمینه مجید حیدری، جامعه‌شناس زنجانی در گفت‌وگو با صدای زنجان با اشاره به موج نگرانی‌ها و امیدهای افراطی درباره گسترش هوش مصنوعی اظهار کرد: هر تکنولوژی تازه‌ای که وارد جامعه می‌شود، درباره آن تصویرهای غیرواقع‌بینانه شکل می‌گیرد؛ برخی آن را نجات‌بخش مطلق می‌دانند و برخی هم آن را عامل بیکاری گسترده، در حالی که واقعیت، میان این دو نگاه افراطی قرار دارد.

وی با بیان اینکه هوش مصنوعی در اصل برای انجام و سهولت بخشی از توانایی‌های انسان طراحی شده است، گفت: این فناوری معمولاً در حوزه‌های مشخص و محدود کارآمدی دارد و نمی‌توان از آن انتظار داشت که همه ابعاد زندگی و کار انسانی را به‌طور کامل پوشش دهد.

این جامعه‌شناس با اشاره به تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار تصریح کرد: مشاغلی که تکراری، زمان‌بر و فاقد تصمیم‌گیری خلاقانه هستند، بیش از سایر حوزه‌ها در معرض حذف شدن قرار دارند.

وی ادامه داد: برای نمونه، بانکداری را از جمله حوزه‌هایی است که با گسترش خدمات اینترنتی و هوشمند، بخشی از فرایندهای انسانی در آن کاهش یافته و نقش کارمند از اجرا به نظارت تغییر کرده است.

حیدری با اشاره به اهمیت نظارت انسان‌ها بر فعالیت هوش‌مصنوعی افزود: در برخی مشاغل حساس نمی‌توان مسئولیت را به‌طور کامل به هوش مصنوعی سپرد؛ در حوزه‌هایی مانند تشخیص پزشکی، انسان همچنان باید بر عملکرد فناوری نظارت مستمر داشته باشد، زیرا هوش مصنوعی هرچند پیشرفته باشد، مصون از خطا نیست.

وی با بیان اینکه هوش مصنوعی فقط مشاغل را تهدید نمی‌کند، بلکه زمینه‌ساز ایجاد فرصت‌های شغلی تازه نیز هست، عنوان کرد: جمع‌آوری و اعتبارسنجی داده، تحلیل داده و پیاده‌سازی هوش مصنوعی روی داده‌ها از جمله مشاغل جدیدی هستند که در نتیجه گسترش این فناوری شکل خواهند گرفت.

تضعیف توانمندی‌های ذهنی افراد،در صورت متکی شدن به هوش مصنوعی

وی با هشدار نسبت به واگذاری کامل فعالیت‌های ذهنی به هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: اگر انسان کارهای مربوط به فکر کردن، تحلیل و خلاقیت را به فناوری بسپارد، به‌مرور توانمندی‌های ذهنی خود را تضعیف می‌کند.

جامعه‌شناس زنجانی با اشاره به نتایج برخی پژوهش‌ها در این زمینه گفت: هرچه بیشتر کارهای فکری به هوش مصنوعی واگذار شود، قدرت حل مسئله و خلاقیت انسان نیز کاهش می‌یابد؛ موضوعی که به گفته او می‌تواند در بلندمدت به تنبل شدن ذهن منجر شود.

حیدری با هشدار درباره گسترش روزافزون استفاده از هوش مصنوعی در زندگی روزمره، تأکید کرد: اگر انسان تفکر، تحلیل و تصمیم‌گیری را به این فناوری واگذار کند، به‌تدریج دچار تنبلی ذهنی شده و از تصمیم‌گیرنده به پیرو تبدیل می‌شود؛ استفاده درست از این فناوری زمانی معنا دارد که انسان همچنان کنترل، تحلیل و ارزیابی را در دست داشته باشد.

تحلیل وضعیت کابران پلتفرم‌ها، به واسطه هوش مصنوعی

وی با اشاره به نقش پلتفرم‌ها در هدایت رفتار کاربران افزود: شبکه‌هایی مانند اینستاگرام با تحلیل سرچ‌ها، چت‌ها، رفتار کاربر و حتی محتوای مورد علاقه او، می‌توانند سلیقه افراد را شناسایی کرده و محتوای اکسپلور و پیشنهادها را به‌صورت هدفمند تنظیم کنند.

جامعه‌شناس زنجانی تصریح کرد: چنین الگوریتم‌هایی فقط برای نمایش محتوا نیستند، بلکه می‌توانند به‌تدریج ذهن مخاطب را همسو کرده و رفتار او را در یک مسیر خاص هدایت کنند و این موضوعی است که در صورت نبود نظارت و سواد رسانه‌ای، می‌تواند به سوءاستفاده از داده‌ها و نقض حریم خصوصی منجر شود.

حیدری همچنین با اشاره به آثار اقتصادی هوش مصنوعی در مشاغل گفت: بر اساس برخی برآوردها، پیش‌بینی می‌شود در آینده حدود ۲۰ درصد مشاغل تحت تأثیر این فناوری قرار گیرند که از این میان، بخشی حذف و بخشی نیز دچار تغییر ماهیت خواهند شد.

وی با اشاره به تفاوت میزان اثرگذاری هوش مصنوعی در کشور‌های مختلف افزود: هنوز داده‌های دقیق و کلان درباره همه ابعاد منفی هوش مصنوعی در دسترس نیست و میزان اثرگذاری این فناوری در کشورها، بسته به سطح توسعه، فرهنگ عمومی و میزان استفاده از پلتفرم‌های هوشمند متفاوت است.

چالش حفظ حریم شخصی کاربران با گسترش هوش مصنوعی!

این جامعه‌شناس با اشاره به خطر واگذار قدرت تصمیم‌گیری انسان‌ها به هوش مصنوعی هشدار داد و گفت: نسل‌های آینده در صورتی که تصمیم‌گیری خود را به هوش مصنوعی واگذار کنند، با کاهش قدرت تحلیل و ضعف در تفکر انتقادی روبه‌رو خواهند شد؛ بنابراین لازم است نگاه جامعه به این فناوری، نگاهی استفاده‌محور و همراه با حفظ اختیار انسانی باشد.

حیدری با تأکید بر اینکه نظام قانون‌گذاری کشور معمولاً با تأخیر نسبت به تحولات فناورانه واکنش نشان می‌دهد، گفت: در حوزه فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، نبود چارچوب‌های حقوقی روشن می‌تواند زمینه‌ساز چالش‌های جدی برای کسب‌وکارها و حریم خصوصی کاربران شود. وی با اشاره به تجربه‌های گذشته در حوزه کسب‌وکارهای اینترنتی بیان کرد: دولت ما با تأخیر زمانی نسبت به تکنولوژی اقدام می‌کند و در بسیاری از موارد، قانون‌گذاری پس از شکل‌گیری یک پلتفرم یا کسب‌وکار جدید آغاز می‌شود.

این جامعه‌شناس با یادآوری نمونه‌هایی مانند دیجی‌کالا، اسنپ و صرافی‌های ارز دیجیتال افزود: در حوزه فضای کسب‌وکارهای اینترنتی قوانین جدی و منسجمی وجود نداشت و همین روند امروز در حوزه هوش مصنوعی با شدت بیشتری تکرار می‌شود.

وی با اشاره به اهمیت حفاظت از داده‌های شخصی در پلتفرم‌ها و کسب ‌و کار‌ها گفت: یکی از مسائل اساسی، تعیین حدود مالکیت داده‌ها و مرز میان حریم خصوصی کاربران، منافع کسب‌وکارها و منافع حاکمیتی است؛ موضوعی که هنوز در کشور به‌طور کامل حل‌وفصل نشده است. این جامعه شناس با بیان اینکه قانون حفاظت از داده‌های شخصی نیز هنوز به مرحله اجرایی مؤثر نرسیده، تأکید کرد: تا زمانی که این خلأهای حقوقی برطرف نشود، توسعه فناوری‌های نوین می‌تواند با ابهام و چالش همراه باشد.