پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: جشن روز خبرنگار سال هاست در قالب جشنواره مطبوعات یا مراسم تجلیل از خبرنگاران در استان زنجان برگزار می شود، حتی در برخی از سال ها این برنامه در قالب دو مراسم مختلف دولتی و صنفی برگزار شده است. اما مراسم امسال روز خبرنگار در زنجان کاملا متفاوت از سال‌های قبل بود، مراسم به جای پاسدشت روز خبرنگار و تجلیل از خبرنگاران به صورت نشست خبری استاندار و معاونان وی برگزار شد و اکثر خبرنگاران را غافلگیر کرد. چرا که برای نشست خبری معمولا از هر رسانه یک خبرنگار حضور پیدا می کند اما در این برنامه از هر رسانه چندین نفر از عوامل مختلف برای حضور در نشست خبری دعوت شده بودند که که ناچار بودند بجای یک مراسم نمادین و مفرح، در یک جلسه رسمی به ارائه گزارش عملکرد مسئولان ارشد استان گوش می دادند و نظر سنجی های میدانی خبرنگاران صدای زنجان نیز نشان می داد اکثرا فعالان رسانه ای و شرکت کنندگان از این نوع برگزاری مراسم ناراضی بودند.

هر چند به نظر، هدف اصلی طراحان این برنامه کاستن ازتبعات بار سیاسی برنامه روز خبرنگار بود که معمولا در برخی از سال‌ها، گرفتارهای زیادی را برای دستگاهای سیاسی استان ایجاد کرده اما به هر صورت این برنامه امسال به شکلی برگزار شد که انتقادات زیادی را در بین فعالان رسانه‌ای استان در پی داشت که امیدواریم حداقل دستگاهای مسئول گوش شنوایی برای شنیدن انتقادات مطرح شده داشته باشند و از سال‌های آتی تنها برنامه انسجام بخش روز خبرنگار را از درون تهی نکنند.

تلخی یک آیین در زنجان؛ وقتی «جشن» به «نشست خبری» تقلیل یافت

با وجود این سابقه تاریخی و اهمیت حرفه‌ای، آیین روز خبرنگار امسال در زنجان حال و هوایی متفاوت و بحث‌برانگیز داشت. برخلاف سال‌های گذشته که جشنواره مطبوعات -حتی در دوران کرونا- با جدیت دنبال می‌شد، امسال خبری از آن نبود و تنها جشن روز خبرنگار جایگزین شد.

اصحاب رسانه استان در حالی روز شنبه 17 مرداد، ساعت 5 عصر در سالن اجتماعات شرکت توزیع برق زنجان گرد هم آمدند که انتظار یک مراسم تکریم داشتند. اما برخلاف دعوت‌نامه اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، خبرنگاران با بنر نشست خبری استاندار و معاونین مواجه شدند. آنچه به عنوان جشن وعده داده شده بود، به نشست خبری طولانی و خسته‌کننده برای ارائه گزارش عملکرد مسئولان تقلیل یافت.

خلاء تشکل‌های صنفی؛ چالش همیشگی

عدم برگزاری جشنواره مطبوعات، تنها گوشه‌ای از آسیب‌های حوزه رسانه استان زنجان است. در شرایطی که در اکثر استان‌های کشور، خانه‌های مطبوعات و تشکل‌های صنفی با برنامه‌ریزی برای ارتقای کیفی زندگی اصحاب رسانه فعال‌اند، در زنجان به دلیل عملکرد نامناسب مدیران قبلی ارشاد، خانه مطبوعات منحل شده و این اداره‌کل هنوز نتوانسته آن را احیا کند. این رهاشدگی، اوج بی‌برنامگی را در آیین گرامیداشت روز خبرنگار امسال به نمایش گذاشت.

کلافگی خانواده‌ها در مراسمی که «جشن» نبود

از آنجا که بسیاری از خبرنگاران به همراه خانواده‌های خود در این مراسم حضور یافته بودند، نشست خبری بیش از سه ساعته استاندار، از حوصله جمع خارج شد و موجب کلافگی حضار گردید. این مراسم که سالهای قبل فضایی برای تجدید روحیه می‌بود، به تریبونی برای ارائه آمار تبدیل شد؛ به‌طوری‌که مجالی برای طرح مشکلات واقعی و دغدغه‌های صنفی باقی نماند.

در حالی که استاندار زنجان در دو سال اخیر کمتر از تعداد انگشتان یک دست نشست خبری برگزار کرده است، خبرنگاران ترجیح دادند به جای صحبت از مشکلات خود، به رسالت خبری‌شان عمل کرده و دغدغه‌های مردم را مطرح کنند. انتظار می‌رفت نشست خبری و آیین گرامیداشت در دو فضای متفاوت برگزار شود تا اصحاب رسانه بتوانند در تنها روز متعلق به خود، از حال و هوای خبر و خبرنویسی فاصله بگیرند؛ اما شرایط به‌گونه‌ای رقم خورد که بسیاری از فعالان این حوزه، این نحوه برگزاری را مغایر با روح جشن روز خبرنگار دانستند.

 وعده‌های تکراری و گلایه‌های بی‌پاسخ؛ وعده‌هایی که روی کاغذ ماند

نشست روز خبرنگار در زنجان، بیش از آنکه فرصتی برای طرح دغدغه‌های صنفی باشد، به میدانی برای شنیدن وعده‌های تکراری و گزارش‌های عملکرد طولانی تبدیل شد. در این نشست، اگرچه استاندار زنجان مدعی حمایت از آزادی قلم و پاسخگویی معاونانش شد، اما این سخنان برای اهالی رسانه که سال‌هاست وعده‌های مشابهی را شنیده‌اند، چندان ملموس نبود. یکی از انتقادات جدی خبرنگاران، گلایه از شکایت‌های ریز و درشت دستگاه‌های اجرایی و مدیران از رسانه‌هاست؛ موضوعی که انرژی زیادی را از این قشر می‌گیرد. در حالی که در این جلسه بار دیگر ازحمایت از آزادی بیان سخن گفته شد، خبرنگاران معتقدند این عبارت به کلیشه‌ای‌ترین پاسخ برای بستن پرونده مطالبات آن‌ها تبدیل شده است.

همچنین، حل مشکل خانه مطبوعات و پیش‌بینی مسکن خبرنگاران که وعده‌های 5 تا 6 ساله مدیریت استان است، همچنان در حد حرف باقی مانده و هیچ اقدام عملی برای آن صورت نگرفته است. گویا این تعهدات در زنجان، تنها روی کاغذ اعتبار دارند و به محض پایان مراسم، به فراموشی سپرده می‌شوند.

فیک‌نیوز یا پوششی برای فرار از نقد؟

یکی از بحث‌های چالش‌برانگیز این نشست، ادبیات استاندار در مورد فیک‌نیوزها بود. اصحاب رسانه معتقدند استاندار زنجان به‌جای ارائه راهکار قانونی و برخورد با رسانه‌های فاقد اعتبار که با تشویش اذهان عمومی، فضای رسانه‌ای استان را مه‌آلود می‌کنند، از این شیوه به عنوان سپری برای پاسخ ندادن به منتقدان استفاده می‌کند.

تر و خشک سوزاندن رسانه های استان با این ادبیات، باعث شده تا رسانه‌هایی که با دلسوزی و در مسیر عدالت و صداقت، کاستی‌ها را گوشزد می‌کنند، آزرده‌خاطر شوند. استاندار زنجان در این نشست حتی تعریف مشخصی از فیک‌نیوز ارائه نداد و این شائبه را تقویت کرد که او بیش از آنکه از رسانه‌های جعلی دلخور باشد، از «منتقدان کارشناس» رنجیده است.

حذف پیشکسوتان و منتقدان صاحب‌قلم

یکی از نقاط ضعف این مراسم، حذف غیرمنتظره بسیاری از پیشکسوتان عرصه خبر و منتقدان خوش‌نام استان از فهرست دعوت‌شدگان بود. این در حالی است که بسیاری از این افراد، در طول سال با نقدهای کارشناسانه خود سعی در بهبود شرایط استان داشته‌اند. چنانکه سعید مالکی، از پیشکسوتان و یادداشت‌نویسان مطرح استان، در یادداشتی این اقدام را مغایر با روح انتقادپذیری دولت دانست. این حذف و غربالگری، دلخوری عمیقی را در جامعه رسانه‌ای استان ایجاد کرد.

چرا جشنواره مطبوعات تعطیل شد؟

شاید جدی‌ترین انتقاد اهالی رسانه، عدم برگزاری «جشنواره مطبوعات» بود. جشنواره‌ای که از سال 1394 (دوره مدیریت ناصر مقدم) کلید خورده بود تا فضایی برای رقابت صمیمانه و ارتقای کیفیت تولیدات خبری باشد.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد استان، وقوع جنگ را دلیل لغو جشنواره عنوان کرده است؛ اما اهالی رسانه می‌پرسند: «مگر در همین ایام جنگ، خبرنگاران فعال‌ترین قشر در خط مقدم اطلاع‌رسانی نبودند؟» لغو این جشنواره بدون توضیح قانع‌کننده، باعث شده است بسیاری آن را نشانی از بی‌توجهی به رشد و توسعه کیفی رسانه‌های استان بدانند.آنچه در این نشست مشهود بود، شکاف عمیق میان انتظارات اصحاب رسانه و نوع مواجهه مدیریت استان با این قشر است. تا زمانی که مشکلات صنفی (مانند خانه مطبوعات و مسکن) در اولویت نباشد و نقد منصفانه با برچسب‌های غیردقیق محدود شود، روز خبرنگار نه تنها جشنی برای تجلیل، که یادآور روزهای پرچالش برای اهل قلم خواهد ماند.

یوسف ناصر، از پیشکسوتان باسابقه عرصه خبر در زنجان، در گفت‌وگو با صدای زنجان با تأکید بر اینکه جامعه رسانه‌ای استان همواره خواستار برگزاری منظم نشست‌های خبری از سوی مسئولان است، تصریح کرد: انتظار جامعه رسانه‌ای از مسئولین، به‌ویژه استاندار برگزاری مستمر و پاسخگو نشست‌های خبری در طول سال است. اما اینکه بخواهیم به بهانه روز خبرنگار، کم‌کاری‌های این حوزه را جبران کرده و جشن روز خبرنگار را به یک نشست خبری تقلیل دهیم، رویکرد قابل‌دفاعی نیست. این پیشکسوت رسانه با اشاره به عملکرد دو سال اخیر مدیریت استان افزود: از زمان آغاز به کار استاندار محترم، نهایتاً شاهد برگزاری دو یا سه نشست خبری بوده‌ایم. اگر برگزاری این نشست در روز خبرنگار، برنامه‌ای صرفاً از سوی استانداری بود، شاید ایرادی بر آن وارد نبود؛ چرا که در ادارات و دستگاه‌های دیگر نیز مرسوم است که در مناسبت‌های خاص، گزارش عملکرد ارائه شود.

ناصر با تفکیک ماهیت جشن از نشست خبری گفت: مسئله اصلی اینجاست که متولی اصلی مراسم روز خبرنگار، اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی است. وقتی برنامه‌ای با عنوان جشن روز خبرنگار تعریف می‌شود، انتظار اصحاب رسانه فضایی برای تجدید روحیه و گفت‌وگوی صمیمانه است. تبدیل کردن این فضا به یک نشست خبری طولانی، نشان‌دهنده ناهماهنگی متولیان است.

وی تأکید کرد: اگر دستگاه‌های اجرایی در طول سال به رسالت خود در پاسخگویی به افکار عمومی عمل کنند، نیازی نیست که روزِ متعلق به خبرنگاران را به جلسات گزارش عملکرد اختصاص دهند. این رویه، عملاً فرصت تجلیل و تکریمِ شایسته از فعالان این عرصه را سلب می‌کند.

 نشست‌های خبری در فضایی تخصصی و جداگانه برگزار می‌شد

احمد اسدی، از فعالان رسانه‌ای زنجان در گفت‌وگو با «صدای زنجان» با انتقاد از ادغام این دو برنامه مجزا، تصریح کرد: بسیار بهتر بود که نشست‌های خبری در فضایی تخصصی و جداگانه برگزار می‌شد و این روزِ خاص، صرفاً به شنیدنِ دغدغه‌های خبرنگاران و ارائه دیدگاه‌های اهالی قلم اختصاص می‌یافت.

فقدان تقویم مشخص برای ارتباط با رسانه‌ها

اسدی با اشاره به اینکه ارتباط دولت با رسانه‌ها نباید مناسبتی باشد، افزود: مجموعه دولت در استان باید برای برگزاری نشست‌های خبری، یک تقویم مشخص و زمان‌بندی‌شده (حداقل به‌صورت فصلی) داشته باشد. اینکه تنها در مناسبت‌هایی مثل روز خبرنگار به یاد نشست خبری بیفتیم، نشان‌دهنده نبود یک استراتژی ارتباطی منظم است.

این فعال رسانه‌ای تأکید کرد: نشست‌های خبری نباید صرفاً محملی برای گزارش‌های عملکرد یک‌طرفه باشد. ما نیازمند فضایی هستیم که در آن، فرصت کافی برای نقد، تحلیل و ارائه دیدگاه‌های روزنامه‌نگاران فراهم شود.

روز خبرنگار؛ فرصتی برای توسعه یا گزارش عملکرد؟

این فعال رسانه‌ای با بیان اینکه روز خبرنگار تنها فرصتی در تقویم است که باید به مباحث کلان اختصاص یابد، گفت: این روز، فرصتی استثنایی برای گفت‌وگو درباره نقش بی‌بدیل رسانه‌ها در توسعه استان، چالش‌های پیش‌روی توسعه و ترسیم نقشه راهِ آینده است. تبدیل کردن این بسترِ گفت‌وگوی راهبردی به یک جلسه پرسش و پاسخِ محدود، عملاً ظرفیتِ فکری جامعه رسانه‌ای استان را هدر می‌دهد. وی با بیان اینکه نگاه غالب در میان اهالی قلمِ زنجان این است که تا زمانی که تقویم مشخص برای نشست‌های خبری وجود نداشته باشد و تکریم واقعی خبرنگار جای خود را به رفع تکلیفِ گزارش عملکرد بدهد، این مناسبت‌ها راه به جایی نخواهند برد و صدای واقعی منتقدان و دلسوزانِ توسعه استان شنیده نخواهد شد.