پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: یکی از موضوعات مورد تاکید در عصرهای مختلف در جامعه توجه به فرهنگ از طریق تاکید بر موضوع ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی است، بسیاری از متخصصان معتقد هستند، سرمایه‌گذاری در فرهنگ کتاب و کتابخوانی، نه یک هزینه، که یک سرمایه‌گذاری راهبردی برای آینده هر استان و کشوری است.

اما در روزگاری که فناوری‌های نوین و فضای مجازی، تمام ابعاد زندگی را تحت تسلط خود درآورده‌اند، شاید تصور شود کتاب جایگاه خود را از دست داده است؛ در حالی که واقعیت چنین نیست، پرسش‌های روزمره از چگونگی دسترسی به کتاب، نمایشگاه‌های پررونق سالانه در تهران و شهرهای بزرگ، و استقبال گسترده مردم از مراکز عرضه کتاب، نشان می‌دهد که تمایل برای خواندن هنوز در وجود جامعه جاری است. مشکل اصلی، نه فقدان علاقه، که فقدان دسترسی آسان و مقرون‌به‌صرفه است.

در استان زنجان، این شکاف به یک دغدغه جدی تبدیل شده است. شهروندانی که روزگاری با کمترین هزینه می‌توانستند خرید کتاب را در دستور کار خود قرار دهند، امروز در ویترین کتاب‌فروشی‌ها متوقف می‌شوند و با دیدن قیمت‌ها، خرید را به آینده‌ای نامعلوم موکول می‌کنند. کتاب که زمانی در دسترس‌ترین و ارزان‌ترین کالای فرهنگی محسوب می‌شد، اکنون در سبد خرید خانوارها جایگاهی شکننده یافته و در مقایسه با هزینه‌های ضروری معیشتی، به راحتی حذف می‌شود.

از سوی دیگر، پشت صحنه‌ی این ماجرا نیز چندان روشن نیست. ناشران و اهالی صنعت چاپ با زنجیره‌ای از مشکلات دست‌به‌گریبان‌اند؛ از جهش قیمت کاغذ و مواد اولیه گرفته تا کاهش تیراژ و به تبع آن، تضعیف روحیه نویسندگان و ناشران. بحران مخاطب، بحران تولید و بحران توزیع، به‌طور همزمان صنعت نشر را در آستانه فرسایش قرار داده است؛ چرخه‌ای که اگر با راهکارهای اساسی مهار نشود، نه تنها تولید کتاب، که کل زنجیره فرهنگی کشور را متأثر خواهد کرد.

در چنین شرایطی، برگزاری رویدادهایی همچون نمایشگاه کتاب، به یک مطالبه عمومی بدل شده است؛ رویدادی که آخرین دوره آن در زنجان به سال 1398 بازمی‌گردد و اکنون پس از گذشت هفت سال، پیگیری‌ها برای احیای آن با موانعی اعتباری و اجرایی روبه‌روست.

نمایشگاه‌های کتاب در استان‌هایی نظیر زنجان، فراتر از یک رویداد تجاری گذرا، باید به عنوان دماسنج وضعیت فرهنگی استان دیده شوند. نگاه تخصصی به این رویداد، ما را از هیجان خرید کتاب فراتر برده و به این پرسش اساسی می‌رساند: آیا این نمایشگاه توانسته است حلقه مفقوده زنجیره ارزش نشر در زنجان را ترمیم کند یا تنها مسکنی موقت برای خلأهای ساختاری توزیع کتاب است؟

ضمن اینکه موفقیت این نمایشگاه نباید با میزان فروش ریالی سنجیده شود؛ بلکه باید با شاخص‌هایی نظیر تداوم ارتباط مخاطب با ناشر پس از اتمام نمایشگاه، نوع موضوعی سبد خرید خانواده‌ها و تعداد نشست‌های مسئله‌محور فرهنگی ارزیابی گردد.

 در زنجان، با پتانسیل بالای نویسندگان و ناشران بومی روبه‌رو هستیم

یک نویسنده زنجانی در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به اینکه در زنجان، با پتانسیل بالای نویسندگان و ناشران بومی روبه‌رو هستیم، اظهار کرد: اغلب این ناشران در سایه غول‌های نشر تهران قرار می‌گیرند.

وی با بیان اینکه کارکرد تخصصی این نمایشگاه باید حمایت از تولیدات بومی باشد؛ یعنی اختصاص فضای اختصاصی برای ناشران زنجانی و برگزاری نشست‌های تخصصی که به نقد آثار محلی می‌پردازد، اضافه کرد: اگر نمایشگاه کتاب، سکویی برای دیده شدن صدای نویسنده زنجانی نباشد، در واقع فرصت تبدیل شدن به یک قطب فرهنگی مستقل را از دست داده است.

مسئله اصلی، عدم تناسب میان قیمت کتاب و قدرت خرید ما است

امیر، دانشجوی رشته ادبیات در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به اینکه وضعیت بسیار دشوار شده است، اظهار کرد: اگر بخواهم صادقانه بگویم، خرید کتاب دیگر برای ما جوان‌ها یک فعالیت عادی نیست، بلکه تبدیل به یک تصمیم اقتصادی سنگین شده است.

وی با بیان اینکه مسئله اصلی، عدم تناسب میان قیمت کتاب و قدرت خرید ما است، اضافه کرد: وقتی قیمت یک کتاب، با هزینه‌های ضروری مثل خوراک یا ایاب و ذهاب مقایسه می‌شود، ناخودآگاه ناچار می‌شویم از خرید آن صرف‌نظر کنیم. در واقع، گرانی بیش از حد کتاب، ما را وادار به انتخاب بین نیازهای معیشتی و نیازهای فرهنگی می‌کند که این انتخاب، همیشه به ضرر مطالعه تمام می‌شود.

امیر با اشاره به اینکه نمایشگاه‌های کتاب قطعاً می‌توانند کمک کنند، اما مشروط بر اینکه تخفیف‌ها واقعی باشند، تصریح کرد: ما به دنبال نمایشگاه‌هایی هستیم که با حضور ناشران بزرگ و ارائه قیمت‌های رقابتی، بتوانند بار مالی خرید را از دوش ما بردارند. در حال حاضر، حتی با وجود تخفیف، باز هم قیمت‌ها برای بسیاری از دانشجویان و جوانان بالا است.

برگزاری نمایشگاه کتاب پس از 7 سال در زنجان

جعفر محمدی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، در گفت‌و‌گو با صدای زنجان پیرامون آخرین وضعیت برگزاری نمایشگاه کتاب استان اظهار کرد: با وجود پیگیری‌های مستمر برای برگزاری مجدد این رویداد فرهنگی، چالش‌های مالی و پیچیدگی‌های مربوط به تفاهمنامه‌ها، مسیر برگزاری را با محدودیت‌هایی روبه‌رو کرده است.

محمدی در توضیح جزئیات وضعیت فعلی گفت: برگزاری نمایشگاه کتاب همواره یکی از دغدغه‌های اصلی ما بوده است، اما در حال حاضر با مسئله کمبود منابع مالی و اعتباری روبه‌رو هستیم. واقعیت این است که طبق تفاهمنامه‌های موجود با خانه کتاب، تعهداتی بر عهده تهران است و در مقابل، استان نیز باید بتواند تعهدات مالی و اجرایی خود را به‌طور کامل تأمین کند.

وی تأکید کرد: حل این چالش‌های مالی و تأمین تعهدات استانی، پیش‌شرط اصلی برای حرکت به سمت برگزاری نمایشگاه است. مدیرکل فرهنگ و ارشاد استان زنجان با اشاره به ضرورت حمایت‌های دولتی و اجرایی افزود: اگر بتوانیم با حمایت و همکاری مسئولان امر، از جمله استانداری و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، چالش‌های اعتباری را حل کنیم، برگزاری نمایشگاه می‌تواند در دستور کار قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: از آخرین باری که نمایشگاه کتاب در سطح استان برگزار شد، به سال 1398 بازمی‌گردیم و اکنون در تلاش هستیم تا این روند را دوباره آغاز کنیم. محمدی با ابراز امیدواری از پیگیری‌های صورت گرفته گفت: هدف ما این است که نمایشگاه کتاب زنجان به شکلی برگزار شود که ظرفیت‌های ناشران بزرگ کشور را جذب کند. در صورت تأمین منابع مالی و جذب حمایت‌های (اسپانسرها)، امیدواریم نمایشگاهی در سطح ملی و با استقبال گسترده از سراسر کشور برگزار کنیم.

وی تأکید کرد:تاریخ قطعی برگزاری نمایشگاه، منوط به نهایی شدن اعتبارات و رفع موانع مالی است و پیگیری‌ها برای دستیابی به این هدف همچنان ادامه دارد.

بحران کاغذ و گرانی، صنعت نشر را به ورطه تخریب کشانده است

محمدعلی بیانی، ناشر زنجانی نیز در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان، با اشاره به وضعیت نامطلوب صنعت نشر کشور، گفت: صنعت چاپ و نشر کتاب با مسائل گوناگونی از جمله قیمت تمام‌شده تولید روبه‌روست؛ موضوعاتی مانند قیمت کاغذ، چاپ، رنگ و چسب که مستقیماً بر قیمت نهایی کتاب اثر می‌گذارد. متأسفانه بحران کاغذ ضربه سنگینی به تولید کتاب وارد کرده و در نتیجه آن، تیراژ کتاب کاهش یافته است.

وی ادامه داد: کاهش تیراژ، روحیه نویسندگان و ناشران را تضعیف می‌کند. متأسفانه در شرایط فعلی، صنعت چاپ و نشر با سه بحران همزمان دست‌به‌گریبان است: بحران چاپ و نشر، بحران تیراژ و قیمت کتاب، و بحران مخاطب. مجموع این عوامل به تولید کتاب آسیب جدی زده است.

بیانی در ادامه با اشاره به کارکرد نمایشگاه‌های کتاب، اظهار  کرد: برخی اظهارنظرها در نقد نمایشگاه‌های کتاب مطرح می‌شود، اما من همواره موافق برگزاری نمایشگاه کتاب بوده‌ام. نمایشگاه کتاب به نوعی عرضه محصول است؛ درست همان‌طور که مواد غذایی، ماشین‌آلات یا محصولات کشاورزی به صورت عمومی عرضه می‌شوند، کتاب نیز باید در دسترس عموم مردم قرار گیرد. تخفیف‌های نمایشگاهی، مردم را به خرید کتاب تشویق می‌کند.

وی با ابراز علاقه شخصی به این رویداد، افزود: من همیشه طرفدار برگزاری نمایشگاه کتاب هستم و حتی حاضرم در صورت فراهم شدن امکانات، حتی خودم نیز اقدام به برگزاری نمایشگاه کتاب کنم.

تأکید بر حضور انتشارات مطرح کشوری در نمایشگاه‌های ملی

این ناشر زنجانی با اشاره به برگزاری نمایشگاه‌های مختلف کتاب، گفت: استقبال مردم در نمایشگاه‌های محلی و نمایشگاه‌هایی که توسط نهادهایی مانند فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار می‌شود، مطلوب است و این رویدادها در کنار ارزش فرهنگی، تحرکی مفید در جامعه ایجاد می‌کنند و عین یک کتابخانه محلی عمل می‌کنند؛ با این حال فروش در آنها نسبت به نمایشگاه‌های بزرگ‌تر محدودتر است.

وی تصریح کرد: منظور از نمایشگاه ملی و سراسری، حضور گسترده ناشران مطرح کشوری است. وقتی ناشران بزرگ مرکز مانند انتشارات دانشگاه تهران و دیگر ناشران معتبر حضور نداشته باشند، اثربخشی نمایشگاه کم می‌شود. یک نمایشگاه ملی زمانی کفایت می‌کند که واقعاً متنوع و با حضور پرشور انتشارات مطرح برگزار شود، تا مردم فرصت یابند کتاب‌هایی را تهیه کنند که گاه تا مدت‌ها امکان دسترسی به آنها را نداشته‌اند.

بیانی افزود: امیدواریم در آینده شاهد تنوع و تکثر هرچه بیشتر نمایشگاه‌های کتاب و استقبال هرچه گسترده‌تر مردم باشیم.