پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: در حالی که از سال 1382 تاکنون 11 شهریورماه به عنوان روز ملی چاپ نام‌گذاری شده است تا بهانه‌ای برای یادآوری این صنعت و اهمیت آن باشد اما به نظر می‌رسد فشارهای موجود در بازار به ویژه تورم و عدم توانایی واحدها برای ادامه فعالیت به دلیل عدم سوددهی و یا حتی زیان ده شدن موجب شده است این صنعت حال خوشی نداشته باشد.

صنعت چاپ و نشر استان زنجان، این روزها تلخ‌ترین فصل حیات خود را تجربه می‌کند؛ صنعتی که روزگاری فراتر از یک فعالیت اقتصادی، اکنون در میان رکود عمیق بازار، تورم افسارگسیخته مواد اولیه و بی‌توجهی نهادهای متولی، به جسمی زخم‌خورده و نفس‌زنان بدل شده است. که سهمی انکارناپذیر در زنده ماندن جریان فرهنگی استان و پشتیبانی از نشر، آموزش و اطلاع‌رسانی داشته‌اند، امروز از شرایطی که خود آن را نزدیک به بحرانی توصیف می‌کنند.

رکود حاکم بر بازار، تنها یکی از چند بحران هم‌زمانی است که این قشر زحمت‌کش را در تنگنا گذاشته است. کاغذی که روزگاری با چندصد هزار تومان به دست چاپخانه‌دار می‌رسید امروز با رشد چند ده برابری، مقوا، مرکب و سایر مواد مصرفی، توان مالی واحدهای کوچک و متوسط استان را از بین برده است. این فشار اقتصادی اما به کیف پول محدود نمانده و بر اشتغال استان نیز تاثیرگذاشته است؛ به طوری که بخش چشمگیری از واحدهای چاپی، ناگزیر از تعدیل نیرو و کوچک‌سازی بدنه خود شده‌اند و بسیاری از آن‌ها را تنها با دو یا سه نیرو می‌توان اداره کرد. آمار و ارقام اما از این هم تلخ‌تر است؛ از واحدهای چاپخانه و چاپ دیجیتال استان، بخش عمده‌ای در مرکز استان مستقرند و شهرستان‌های دیگر سهمی ناچیزی از این صنعت را در خود جای داده‌اند.

نبود حمایتی مؤثر از سوی نهادهای مسئول و اعتباراتی که به قول مسئولان برای صنعت چاپ به مراکز استان‌ها اختصاص می‌یابد، ظاهراً به مقصدی غیر از حمایت از این حوزه رفته و چاپخانه‌داران زنجانی، با وجود تفاهم‌نامه‌ها با بانک‌ها برای تجهیز و نوسازی، از تسهیلات بانکی بی‌بهره مانده‌اند. نتیجه آنکه بخشی از کارهای چاپی استان، به‌جای آنکه در زنجان به سرانجام برسد، راهی تهران می‌شود و سرمایه و سفارش و دست چاپخانه داران از این امورات خالی می‌ماند.

شرایط چاپخانه‌داران شکننده است

یکی از فعالان این صنعت که نخواست نامش در گزارش قید شود در گفت‌وگو با صدای زنجان با تأکید بر اینکه وضعیت فعلی صنعت چاپ استان در خوش‌بینانه‌ترین حالت شکننده است، اظهار کرد: واقعیت این است که چاپخانه امروز دیگر نه یک فضای فرهنگی، که به یک کارگاه پر از استرس تبدیل شده است.

وی با بیان اینکه ما فقط نگران نوسان قیمت کاغذ نیستیم؛ ما نگرانیم که یک قطعه کوچک دستگاه چاپمان خراب شود و مجبور شویم کل درآمد چند ماه را برای تعمیرش بدهیم، افزود: وقتی هزینه تعمیر یک برد ساده دستگاه به چند 10 تومان می‌رسد، دیگر جایی برای سود باقی نمی‌ماند و فقط برای سرپا ماندن اجباری می‌جنگیم.

وی با اشاره به اینکه خود در کارگاهش تعدیل نیرو داشته است، گفت: کاهش نیروهای کار در چاپخانه‌ها نه یک انتخاب، که اجباری تلخ برای بقا بوده است.

این فعال صنعت چاپ اضافه کرد: بسیاری از همکاران من که سال‌ها با 10 یا 15 نفر نیروی متخصص کار می‌کردند، امروز ناچار شده‌اند به حداقل‌ها قانع شوند و تنها با دو یا سه نفر کار را پیش ببرندو این برای آینده صنعت چاپ زنجان بسیار نگران‌کننده است.

وی خاطر نشان کرد: از تریبون‌های مختلف از حمایت صنعت چاپ می‌گویند، متأسفانه در حد حرف باقی مانده است. نتیجه این بی‌مهری‌ها هم مشخص است اگر این روند اصلاح نشود، چاپخانه‌های استان به جای تولید، به‌زودی به انبارهایی برای دستگاه‌های خاموش تبدیل خواهند شد.

تعدیل نیرو توسط واحدهای صنعتی چاپخانه‌ها

رسول کرمی رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران زنجان نیز در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با بیان اینکه حدود 126 واحد چاپخانه‌ای در استان فعال است، گفت: رکود عمیق بازار، افزایش نجومی قیمت کاغذ و مواد مصرفی و نبود حمایت مؤثر از سوی نهادهای مسئول، صنعت چاپ زنجان را در شرایطی سخت و نزدیک به بحرانی قرار داده است.

وی با بیان اینکه حدود 60 درصد واحدهای چاپی استان به دلیل کاهش حجم کار مجبور به تعدیل نیرو شده‌اند، تأکید کرد: بسیاری از واحدها با دو تا سه نیرو کار می‌کنند و تنها واحدهای انگشت‌شماری بیش از 10 نفر نیروی کار در اختیار دارند.

کرمی خواستار توجه ویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به صنعت چاپ استان‌ها شد و گفت: به‌جای حمایت از فناوری و ماشین‌آلات چاپخانه‌ها، مبالغ اختصاص‌یافته در بخش‌های دیگر هزینه می‌شود و واحدهای چاپ از امکانات بانکی و تسهیلات تجهیز و نوسازی محروم مانده‌اند.

رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران زنجان،  درباره توزیع جغرافیایی این واحدها توضیح داد: تقریباً 20 واحد چاپخانه و چاپ دیجیتال در مرکز استان فعال است، 17 واحد در خدابنده، 8 واحد در خرم‌دره، دو واحد در ماهنشان و طارم سلطانیه، واحدهای دیگر نیز در دیگر شهرستان‌های استان فعالیت می‌کنند.

کرمی مهم‌ترین مشکلات فعالان صنعت چاپ را افزایش قیمت کاغذ، مقوا، مواد مصرفی، لوازم یدکی و تعمیرات برشمرد و گفت: نوسان قیمت ارز هزینه واردات و تأمین قطعات را به‌شدت بالا برده است و یک بسته کاغذ که پیش‌تر با قیمت 800 تا 900 هزار تومان عرضه می‌شد، اکنون به حدود یک میلیون و 800 هزار تومان رسیده است.

وی همچنین به مشکلات صنعتکاران و تاثیر نوسانات برق بر فعالیت آنها اشاره کرد و با اشاره به یک نمونه عینی افزود: دو هفته پیش به دلیل نوسان جریان برق، برد دستگاه چاپ یکی از واحدها سوخت و هزینه تعمیر و تأمین قطعات آن به حدود 60 میلیون تومان رسید؛ هزینه‌ای که با توجه به دستمزدهای پایین و کاهش درآمد واحدها، فشار بسیار سنگینی بر فعالان این صنعت وارد می‌کند.

رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران زنجان همچنین از دشواری تأمین مواد اولیه مانند مرکب، مقوا و کاغذ خبر داد و گفت: دو تا سه سال پیش واحدها مواد اولیه خود را با سفارش‌های ماهانه یا دوماهه تأمین می‌کردند، اما اکنون به دلیل کمبود عرضه در بازار استان، چاره‌ای جز خرید از بازار تهران ندارند و خریدهای 300 تا 400 میلیونی برای چاپخانه‌ها به امری عادی تبدیل شده است. ضمن اینکه مجبور هستند نقدی خرید و نسیه‌ای فروش داشته باشند.

کرمی تصریح کرد: به‌رغم این دشواری‌ها هیچ‌یک از واحدها به تعطیلی نرسیده‌اند اما همکچنان فشار بر روی فعالان این بخش بالا است.

رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران زنجان با بیان اینکه شرایط برای افرادی که واحد خود را به صورت ملکی دارند، بهتر است، تصریح کرد: وقتی فشار مستاجری  بر موارد فوق اضافه می‌شود شرایط سخت‌تر می‌شود چرا که با این حال برخی صاحبان ملک بر خلاف عرف اجاره‌نشینی خواستار قراردادهای دو تا چهار برابری شده‌اند که بار هزینه‌ای مضاعفی بر واحدها تحمیل می‌کند.

کرمی در پاسخ به این پرسش که آیا واحدهای چاپی استان حمایت دولتی دریافت کرده‌‌اند، گفت: خیر، نه این دولت که در دولت‌های قبلی نیز هیچ حمایت مؤثری از صنعت چاپ زنجان صورت نگرفته است.

رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران اظهار کرد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به مراکز استان‌ها اعتباراتی اختصاص می‌دهد، اما این مبالغ به‌جای حمایت از صنعت چاپ و به‌روزرسانی فناوری واحدها، در بخش‌های دیگر هزینه می‌شود. ضمن اینکه با وجود تفاهم‌نامه‌های بانک مرکزی برای تأمین و تجهیز مراکز چاپ، چاپخانه‌داران زنجان از این تسهیلات بی‌بهره مانده‌اند و به همین دلیل بخشی از کارهای چاپی استان به تهران می‌رود؛ چراکه واحدهای استان از نظر امکانات و فناوری در سطح مطلوب قرار ندارند.