پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: با نزدیک شدن به روزهای پایانی تابستان و آغاز سال تحصیلی جدید، موضوع سلامت روان و تاب‌آوری کودکان و نوجوانانی که ماه‌هاست تحت تأثیر بمباران اخبار بحران، تنش‌های منطقه‌ای و دغدغه‌های معیشتی قرار دارند، به یکی از مباحث جدی میان کارشناسان تعلیم و تربیت تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند همان‌گونه که در حوادث غیرمترقبه نظیر زلزله تمامی دستگاه‌ها برای جبران خسارات مادی پای کار می‌آیند، در شرایط کنونی نیز نهادهای متولی موظف‌اند با آزادسازی امکانات و اجرای برنامه‌های شاد و مهارت‌محور، آسیب‌های روانی وارده به نسل جدید را جبران کنند.

در روزگاری که جامعه بیش از هر زمان دیگر زیر فشار فرسایشی تورم، دغدغه‌های معیشتی و سایه سنگین اضطراب ناشی از تنش‌های منطقه‌ای و شرایط شبه‌جنگی نفس می‌کشد، مقوله سلامت روان و نشاط اجتماعی باید در صدر اولویت‌های سیاست‌گذاری عمومی قرار می‌گرفت. با این حال، آنچه در عمل مشاهده می‌شود، حذف ناخواسته و تمام‌عیار اوقات فراغت از سبد زندگی مردم است. امروز تفریح استاندارد و آموزش مهارت‌محور به‌دلیل شهریه‌های گزاف و تجاری‌شدن خدمات فرهنگی، به یک امتیاز لوکس برای بخش اعظمی از جامعه بدل شده است؛ هم‌زمان، نهادهای متولی نیز در نبود یک برنامه‌ریزی منعطف و متناسب با شرایط بحران، تماشاگر رخوت و انباشت اضطراب در میان جوانان و خانواده‌ها هستند.

با تشدید نوسانات اقتصادی و جهش هزینه‌های اقلام اساسی و مسکن، نخستین ردیفی که به‌صورت خودکار از فهرست مخارج خانواده‌ها به‌ویژه طبقه متوسط و کم‌برخوردار خط می‌خورد، بخش فرهنگ، ورزش و سرگرمی است.

امروز ثبت‌نام در یک کلاس ورزشی ساده، دوره‌های مهارتی و هنری، یا حتی استفاده از فضاهای تفریحی استاندارد شهری، مستلزم پرداخت هزینه‌هایی فراتر از توان دستمزدبگیران است. تبدیل شدن اوقات فراغت به یک کالای طبقاتی، عملاً بخش عظیمی از کودکان، نوجوانان و جوانان را به حاشیه رانده و آنها را از طبیعی‌ترین حق رشد فردی محروم کرده است.

در غیاب برنامه‌های جمعی، نشاط ‌آور و امیدبخش، افکار عمومی به‌ویژه نسل نوجوان، روزهای خود را در چرخه‌ای باطل میان اخبار منفی، فضای مجازی، استرس فراگیر و پرسه‌زنی‌های بی‌هدف در فضای مجازی سپری می‌کند. این فرسایش خاموش روانی، بدون شک زمینه‌ساز افزایش تنش‌های درون‌خانوادگی، افت بهره‌وری و رشد پرخاشگری‌های اجتماعی خواهد شد. آنچه مورد تاکید است، این امر است که نگاه سیاست‌گذاران به مقوله اوقات فراغت باید از یک برنامه فصلی و تزئینی به یک ابزار راهبردی برای حفظ تاب‌آوری اجتماعی تغییر کند. زنده نگه داشتن نشاط جمعی و پویایی نسل جوان، مؤلفه‌ای حیاتی برای پایداری ملی در مواجهه با چالش‌های بزرگ خارجی و اقتصادی است. اگر سیاست‌گذار نتواند فراغت سالم، امیدآفرین و قابل‌دسترس فراهم کند، فضای خالی آن توسط یأس، انزوا و آسیب‌های جبران‌ناپذیر اجتماعی پر خواهد شد.

گلایه خانواده‌های زنجانی از بی‌خبری و گرانی برنامه‌های اوقات فراغت

یک شهروند زنجانی در گفت‌وگو با صدای زنجان با گلایه از سردرگمی خانواده‌ها در روزهای تعطیل و اوقات فراغت فرزندان گفت: متأسفانه در زنجان هیچ سایت، کانال یا سامانه مشخصی نیست که همه برنامه‌های تفریحی، کلاسی و ورزشی را یکجا جمع کرده باشد. هر اداره و ارگانی برای خودش جداگانه و بی‌صدا کار می‌کند؛ طوری که ما خانواده‌ها همیشه یا بعد از تمام شدن مهلت ثبت‌نام باخبر می‌شویم یا وقتی کار از کار گذشته و برنامه تمام شده است! این بی‌اطلاعی هم باعث می‌شود بچه‌ها یا کل روز سرشان در گوشی و فضای مجازی باشد، یا مجبور شویم با شهریه‌های سنگین آن‌ها را در آموزشگاه‌های خصوصی ثبت‌نام کنیم.

وی با اشاره به وضعیت سخت معیشتی و دخل‌وخرج خانواده‌ها افزود: با این حقوق‌های کارمندی و کارگری، واقعاً زورمان نمی‌رسد برای یک کلاس ورزشی ساده ماهی چند میلیون تومان هزینه کنیم.

 این در حالی است که سالن‌های ورزشی، فرهنگسراها و حتی حیاط مدارس دولتی بعدازظهرها خاک می‌خورند و درشان قفل است، یا اینکه با قیمت‌های بالا به بخش خصوصی اجاره داده شده‌اند. چرا این امکانات دولتی که با پول مردم ساخته شده، عصرها با کمترین هزینه یا حتی رایگان در اختیار بچه‌های همین محله‌ها قرار نمی‌گیرد؟

این شهروند با تأکید بر لزوم ایجاد روحیه و نشاط در جامعه ادامه داد: این روزها مردم به‌خاطر گرانی‌ها و اخبار استرس‌زا روحیه خوبی ندارند و به شادی و دلخوشی نیاز دارند. ما پارک‌ها و فضاهای باز خوبی در زنجان داریم؛ شهرداری و ادارات فرهنگی می‌توانند در همین بوستان‌ها جشنواره‌های شاد، بازی‌های بومی-محلی، مسابقات ورزشی و حتی اکران‌های خیابانی فیلم راه بیندازند تا بدون اینکه فشاری به جیب خانواده‌ها بیاید، حال و هوای شهر عوض شود و بچه‌ها روحیه بگیرند.

محمد با بیان اینکه تفریح و سرگرمی نباید مخصوص پولدارها باشد، تصریح کرد: همان‌طور که برای کالاهای اساسی یارانه داده می‌شود، اوقات فراغت بچه‌ها هم نیاز به یارانه و تخفیف دارد. مسئولان باید بن‌های تخفیف و بسته‌های حمایتی ورزشی و آموزشی بگذارند تا خانواده‌های کم‌درآمد هم بتوانند بچه‌هایشان را بفرستند.

وی در پایان گفت: در این شرایطی که پر از اخبار منفی و استرس است، مربیان و رسانه‌ها هم باید یادمان بدهند چطور آرامش‌مان را حفظ کنیم؛ روش‌های ساده و کم‌هزینه تفریح را آموزش بدهند و کمک کنند روابط درون خانه صمیمی‌تر و آرام‌تر بماند تا این روزهای سخت را با سلامت روان پشت سر بگذاریم.

اضطراب اخبار جنگ، روان کودکان و نوجوانان را نشانه رفته است

حمید بهبودی، روانشنان و مشاور تحصیلی و تربیتی زنجانی، در گفت‌وگو با صدای زنجان با تأکید بر تأثیر مخرب اخبار منفی بر روان نسل نوپا اظهار کرد: امروزه مباحث مختلف از جمله اخبار جنگ و تنش‌ها، تا حد زیادی آرامش و امنیت روانی کودکان و نوجوانان را تحت تأثیر قرار داده است. در این شرایط، دستگاه‌های متولی از آموزش و پرورش و اداره‌کل تبلیغات اسلامی گرفته تا استانداری، ورزش و جوانان و سایر نهادهای فرهنگی، باید برای این قشر برنامه‌ریزی هدفمند داشته باشند تا مهارت‌های اساسی زندگی به‌ویژه مهارت تاب‌آوری به آنان منتقل شود.

وی افزود: انتقال این مهارت‌ها نباید صرفاً در قالب کتاب و آموزش‌های خشک تئوریک باشد؛ بلکه باید از بستر هنر، نمایش، بازی و ایفای نقش صورت گیرد. با وجود فشارهای روانی و اقتصادی موجود، متأسفانه شاهدیم که برخی متولیان به‌جای گسترش برنامه‌ها، به دلیل نگرانی‌ها از گردهمایی‌ها، فضا را محدود کرده‌اند؛ در حالی که در تابستان امسال باید سرمایه‌گذاری عظیمی در حوزه منابع انسانی و مالی انجام می‌شد تا دانش‌آموزان با تخلیه هیجانی، به آرامش روانی دست یابند.

خسارت روانی کودکان و نوجوانان باید جبران شود

این روانشناس با مقایسه بحران‌های اجتماعی با بلایای طبیعی تصریح کرد: همان‌طور که در زمان وقوع زلزله همه دستگاه‌ها برای بازسازی ویرانی‌ها دست به دست هم می‌دهند، امروز نیز باید هشدار داد که جامعه نیازمند جبران خسارت روانی کودکان و نوجوانان است. سالن‌ها و فضاهای فرهنگی دستگاه‌های اجرایی باید بازگشایی شوند تا فرزندان ما با روحیه‌ای شاداب و تقویت‌شده وارد سال تحصیلی جدید شوند؛ فردوسی بزرگ چقدر زیبا فرموده است: چو شادی بکاهد، بکاهد روان / خرد گردد اندر میان ناتوان. اگر این نشاط در تابستان تزریق نشود، نباید انتظار داشته باشیم دانش‌آموزان در مهرماه با انرژی و انگیزه در کلاس‌ها حاضر شوند.

بهبودی با تأکید بر مغتنم شمردن روزهای باقی‌مانده از تابستان پیشنهاد داد: حتی اگر متولیان دو هفته پایانی تابستان را غنیمت بشمارند و با حذف بروکراسی‌ها و حتی به‌صورت کاملاً رایگان، فضاهای ورزشی و فرهنگی را در اختیار کودکان قرار دهند، می‌توان در کنار بازی و سرگرمی، مهارت‌های مدیریت استرس، ارتباط مؤثر و تاب‌آوری را به آنان آموزش داد. یادمان باشد غنی‌سازی اوقات فراغت به معنای انباشتن وقت بچه‌ها با کلاس‌های خسته‌کننده نیست، بلکه هدف اصلی غنا بخشیدن به روحیه، شادابی و نشاط جمعی است.

انزوای اجتماعی ناشی از تک‌فرزندی و فضای مجازی نیازمند مداخله فوری است

این مشاور تربیتی در ادامه به چالش‌های ساختاری نسل جدید پرداخت و گفت: سبک زندگی کنونی، پدیده تک‌فرزندی و تضادهای محیطی سبب شده تا وابستگی شدید به فضای مجازی، تنبلی و کم‌تحرکی در میان دانش‌آموزان افزایش یابد و روابط بین‌فردی آنان تضعیف شود. وی خاطرنشان کرد: در این شرایط، مدارس و فضاهای عمومی بهترین بستر برای بازگرداندن پیوندها و همزیستی اجتماعی هستند. فارغ از قالب‌های رسمی، می‌توان با اجرای مسابقات شاد و گروهی نظیر طناب‌کشی، اجرای سرود، موسیقی و ورزش‌های همگانی، فضایی صمیمی و بدون دغدغه‌های خشک انضباطی رقم زد تا دانش‌آموزان طعم مشارکت جمعی را بچشند و با بالاترین سطح انگیزه و سلامت روان، گام در مسیر تعلیم و تربیت بگذارند.