پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: شرکت‌های تعاونی در واقع پاسخی ساختارمند به نیازهای اقتصادی طبقاتی هستند که در بازار رقابتی، قدرت کافی برای مقابله با انحصارهای بزرگ را ندارند. دلیل اصلی پیدایش این بنگاه‌ها، رفع نابرابری در دسترسی به منابع و افزایش توان چانه‌زنی تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان است. در سیستم‌های اقتصادی سنتی، افراد به‌تنهایی در برابر قدرت دلالان و واسطه‌ها، قدرت بسیار کمی دارند؛ اما تعاونی با استفاده از اصل تجمیع منابع، اجازه می‌دهد که افراد با سرمایه‌های کوچک خود، به ابزارهای تولید و توزیع دسترسی پیدا کنند که پیش از این برایشان غیرممکن بود.

تعاونی‌ها با ایجاد زنجیره‌های مستقیم تولید و مصرف، نقش مهمی در کاهش هزینه‌های نهایی کالا ایفا می‌کنند. این کار از طریق حذف واسطه‌های غیرضروری و دلالان انجام می‌شود که بخشی از سود را از چرخه‌ی تولید خارج می‌کنند. همچنین، از آنجا که تعاونی‌ها معمولاً در مناطق جغرافیایی خاص فعالیت می‌کنند، سرمایه‌ی حاصل از آن‌ها در همان منطقه باقی می‌ماند و باعث توسعه‌ی زیرساخت‌ها و ایجاد فرصت‌های شغلی در سطح محلی می‌شود.

آمارهای دلسرد کننده تعاونی در زنجان

آمارها از یک سو نشان از پویایی و حضور پررنگ تعاونی‌ها در زنجان دارند و از سوی دیگر، سایه‌ سنگین تعاونی‌های منحل‌شده، حقیقت دیگری را از وضعیت بخش تعاون در استان روایت می‌کند.

فیروز معتمدی، مدیر امور تعاون استان زنجان، در گفت‌وگوی اخیر خود از وجود 1317 تعاونی فعال در سطح استان خبر داد. به نظر می‌رسد این عدد، در نگاه اول، نشان‌دهنده یک زنجیره مستحکم از مشارکت اجتماعی و خرد جمعی باشد که می‌تواند موتور محرک تولید و اشتغال‌زایی در زنجان باشد. اما آیا این پویایی، آن‌چنان که مدنظر است، به ثمر نشسته است؟

نکته‌ای که در کنار این آمار خوش‌بینانه، باید با دقت به آن نگریست، وضعیت تعاونی‌های از دست رفته است. طبق داده‌های منتشر شده، علاوه بر 146 تعاونی راکد، رقم 1473 مورد تعاونی منحل‌شده در استان زنجان ثبت شده است. این یعنی تعداد تعاونی‌هایی که در طول تاریخ فعالیت کرده و حالا از چرخه تولید خارج شده‌اند، از تعداد تعاونی‌های فعال کنونی پیشی گرفته است.

این شکاف میان فعال و منحل‌شده، سوال مهمی را پیش روی مدیران و شهروندان زنجانی قرار می‌دهد: چرا زنجان با نرخ بالای انحلال تعاونی‌ها مواجه است؟ آیا مشکل در مدیریت است، در عدم حمایت، یا در نبود نگاه استراتژیک به اقتصاد مردم‌بنیاد؟

از سامانه هوشمند تا واقعیت‌های میدانی

اگرچه مدیریت امور تعاون بر شفافیت داده‌ها از طریق سامانه جامع و هوشمند بخش تعاونی کشور تأکید دارد و اطلاعات را دقیق و قابل دسترسی می‌داند، اما واقعیت میدانی نشان می‌دهد که پویایی بخش تعاون، تنها با ثبت آمار در سامانه محقق نمی‌شود.

معتمدی با اشاره به ضرورت افزایش آگاهی عمومی و تقویت توان مدیریتی، امیدوار است که در سال‌های آینده شاهد رشد فعالیت‌های تعاونی باشیم. اما برای رسیدن به این هدف، تنها به آگاهی نیاز نیست؛ بلکه زنجان نیازمند یک بازنگری جدی در مدل‌های مدیریتی تعاونی‌ها و ایجاد بستری است که از تبدیل شدن واحدهای فعال به واحدهای منحل‌شده جلوگیری کند. باید دید، آیا با تکیه بر همین ظرفیت‌های موجود، می‌توان بر حجم تعاونی‌های منحل‌شده غلبه کرد یا اقتصاد مردم‌بنیاد استان همچنان با چالش‌های ساختاری دست‌وپنجه نرم خواهد کرد؟احیای تعاونی‌های دارای ظرفیت نیازمند آسیب‌شناسی دقیق است.

دستگاه‌های اجرایی باید از ارائه گزارش‌های کلیشه‌ای پرهیز کنند

نرگس مرادخانی معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار زنجان نیز در این زمینه با اشاره به ضرورت شناسایی و آسیب‌شناسی تعاونی‌های غیرفعال، اظهار کرد: احیای تعاونی‌های دارای ظرفیت، نیازمند شناخت دقیق عوامل توقف فعالیت آن‌ها و ارائه راهکارهای عملی برای بازگشت به چرخه تولید و خدمات است.

وی با بیان اینکه جلسات شورای تعاون باید خروجی محور باشد، تصریح کرد: دستگاه‌های اجرایی عضو شورا موظفند عملکرد خود را دقیقاً در چارچوب سند مصوب ارائه کنند تا روند پیشرفت برنامه‌ها قابل ارزیابی باشد.

معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار زنجان، ایجاد بانک اطلاعاتی جامع از تعاونی‌های مصرف را یک ضرورت خواند و افزود: وضعیت فعالیت، ظرفیت‌ها و مشکلات تمام تعاونی‌ها باید به تفکیک بررسی شود تا بر اساس آسیب‌شناسی دقیق، زمینه احیای واحدهای راکد فراهم گردد.

از تعاونی‌های دولتی تا صوری

محمد امینی، کارشناس مسائل اقتصادی در زنجان، در این زمینه گفت‌وگو با خبرنگار صدای زنجان در تحلیلی از وضعیت موجود شرکت‌های تعاونی در ایران و زنجان، اظهارکرد: اگرچه این بخش از پتانسیل‌های قانونی و اقتصادی بالایی برخوردار است، اما واقعیت‌های میدانی نشان‌دهنده وجود چالش‌های عمیق ساختاری و فرهنگی است که سرعت رشد این حوزه را به شدت کاهش داده است.

وی در بررسی عوامل مخل در روند توسعه این بخش، بر ضرورت تخصصی‌سازی مدیریت تأکید کرد و گفت: در بسیاری از تعاونی‌های فعال در کشور، فرآیند انتخاب مدیریت بر اساس شاخص‌های تخصصی صورت نمی‌گیرد. در برخی موارد، جایگزینی مدیران حرفه‌ای و مسلط به بازار با روابط دوستانه، فامیلی یا حتی سهم‌خواهی‌های سیاسی، موجب تضعیف توان رقابتی این بنگاه‌ها شده است.

وی افزود: فقدان دانش تحلیل بازار، ضعف در بازاریابی و عدم تسلط بر مدیریت مالی در بدنه مدیریتی تعاونی‌ها، در نهایت منجر به شکست این واحدها در رقابت با بخش خصوصی می‌شود.

امینی با اشاره به یکی دیگر از چالش‌های بنیادین، پدیده دولت‌محوری را از عوامل اصلی تضعیف بخش تعاون دانست و تصریح کرد: وابستگی شدید بسیاری از تعاونی‌ها به حمایت‌های دولتی، دریافت تسهیلات بانکی ارزان و رانت‌های مربوط به توزیع نهاده‌ها، موجب ایجاد ذهنیتی شده است که قدرت خلاقیت و رقابت‌پذیری را از این نهادها می‌گیرد. این وابستگی، تعاونی‌ها را به نهادهایی شکننده تبدیل کرده که با تغییر در سیاست‌های حمایتی دولت، بلافاصله با رکود مواجه می‌شوند. این کارشناس همچنین به پدیده تعاونی‌های صوری اشاره کرد و گفت: استفاده از نام تعاونی برای اهداف غیرکاری، از جمله دریافت زمین، تسهیلات بانکی یا مجوزهای خاص، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به اعتبار این نهاد وارد کرده است. این شرکت‌های موقتی که تنها با هدف دستیابی به یک امتیاز مشخص ایجاد شده‌اند، علاوه بر افزایش نرخ انحلال، موجب بی‌اعتمادی عمومی به مدل اقتصاد مردم‌بنیاد شده‌اند. وی بر لزوم اصلاح فضای قانونی و کاهش بروکراسی اداری تأکید و خاطرنشان کرد: قوانین مدام‌متغیر، پیچیدگی‌های اداری در ادارات مربوطه و چالش‌های موجود در حوزه‌های مالیاتی و بیمه‌ای، از جمله موانعی است که انگیزه متخصصان و سرمایه‌گذاران را برای ورود به این عرصه کاهش داده است. تا زمانی که تعاونی‌ها از طریق اصلاح قوانین و کاهش کاغذبازی‌ها به چابکی لازم در بازار دست یابند، قادر به ایفای نقش اقتصادی خود نخواهند بود.

انتهای پیام/