پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: ایام پایانی تابستان و آغاز پاییز، برای استان زنجان فصلی پُرکار در برگزاری رویدادها و جشنواره‌های متنوع به شمار می‌رود؛ رویدادهایی که برخی از آنها به اعتبار و جایگاهی فرامنطقه‌ای دست یافته‌اند، از جمله جشنوارهای معتبر آش و نمایشگاه صنایع دستی بوده و برخی دیگر نیز رنگ و بوی محلی و بومی به خود گرفته‌اند.

این روزها برگزاری جشنواره‌های متعدد در نقاط مختلف استان و شهرستانه‌ای زنجان، در رسانه‌های مختلف بازتاب داشته است؛ جشنواره‌هایی که قرار است بستری برای معرفی ظرفیت‌های شهرستان، جذب مخاطب، و تقویت زیرساخت‌های گردشگری فراهم آورند.

با وجود این، به نظر می‌رسد آنگونه که انتظار می‌رود، این جشنواره‌ها نتوانسته‌اند به هدف اصلی خود یعنی جذب مخاطب و ایجاد زمینه‌ حضور گردشگران دست یابند. نگاهی به عملکرد برگزار شده نشان می‌دهد که این رویدادها، بیش از آنکه به فصلی برای توسعه گردشگری تبدیل شوند، در سطح جشنواره‌هایی محلی و محدود باقی مانده‌اند.

به گفته مسئولان، بیش از 20 رویداد گردشگری با رویکرد جشنوارهای و عمدتاً مبتنی بر ظرفیت‌های محلی در استان زنجان به ثبت رسیده که دارای تقویم زمان‌بندی مشخصی هستند؛ با این حال، با وجود برگزاری بخشی از این رویدادها، هنوز ارزیابی مشخص و شفافی از کیفیت برگزاری و دستاوردهای حاصل از آنها ارائه نشده است.

در این میان، به نظر میرسد مهم‌ترین عامل این ناکامی را باید در نبود زیرساخت‌های لازم برای میزبانی جشنواره‌ها، کوچک و محلی باقیماندن این رویدادها، و همچنین ضعف اطلاع‌رسانی و نبود زمینه‌سازی برای ایجاد تقاضا در مخاطب جست‌وجو کرد؛ عواملی که دست به دست هم داده‌اند تا ظرفیت برگزاری تورهای گردشگری در ایام جشنواره نیز به درستی فعال نشود.

شکاف میان برگزاری رویداد و اطلاع‌رسانی؛ چالش اصلی گردشگری استان

در همین راستا، زهرا یک شهروندان زنجانی در گفت‌گو با صدای زنجان اظهار کرد: از برگزاری جشنواره‌های مختلف در سطح استان بی‌اطلاع هستیم و نه در رسانه‌های ملی و نه در بسترهای عمومی شهر، هیچ خبری از برگزاری این جشنواره‌های محلی که عمدتاً محوریت غذایی دارند، منتشر نمی‌شود؛ موضوعی که باعث شده است بسیاری از مردم فرصت حضور در این برنامه‌ها را به دلیل عدم اطلاع‌رسانی از دست بدهند.

این شهروند با اشاره به ضرورت نگاه جدی‌تر و مطالبه‌گرانه در برگزاری رویدادها، افزود: برگزاری پراکنده و متعدد جشنواره‌ها با محوریت غذا در شهرستان‌های مختلف، منجر به توسعه و رشد پایدار در استان نخواهد شد. در مقابل، می‌توان با تمرکز بر یک یا دو جشنواره‌ی قابل‌معرفی، بستر لازم را فراهم کرد. برای نمونه، می‌توان با برگزاری جشنواره‌ای در سطح استان که هم‌تراز با جشنواره آش باشد و با برداشتن گام نخست در معرفی آن، در مرحله بعد برای ملی کردن آن و جذب مسافر و مهمان اقدام کرد.

وی در ادامه با نقد شیوه برنامه‌ریزی‌ها گفت: با این نحوه اطلاع‌رسانی، نباید انتظار داشت که علاقه‌مندان به تفریح و گردش، از هفته‌ها یا ماه‌های پیش از برگزاری یک جشنواره در شهرستان‌ها مطلع شده و برای حضور در آن برنامه‌ریزی کنند. اگر اطلاع‌رسانی به‌موقع صورت می‌گرفت، شهروند با محاسبه‌ای سرانگشتی برای حضور در رویدادی نظیر جشنواره کباب در خدابنده در هفته‌ها یا ماه آینده، برنامه‌ریزی می‌کرد؛ اما فقدان اطلاع‌رسانی باعث شده مردم تنها به مقاصد تکراری مراجعه کنند. این نشان می‌دهد که صرفِ برگزاری یک جشنواره، بدون کیفیت و برنامه‌ریزی، نمی‌تواند رویدادی ماندگار در حافظه مخاطب ایجاد کند.

تورهای تمایلی برای برنامه‌ریزی ندارند

از سوی دیگر، یکی از فعالان حوزه دفاتر گردشگری نیز در گفت‌و‌گو با صدای زنجان، ضمن تأیید ضعف در اطلاع‌رسانی و زیرساخت‌های لازم، خاطرنشان کرد که این وضعیت مانع از فعالیت مؤثر دفاتر گردشگری شده است.

وی اظهار کرد: به دلیل عدم اطلاع‌رسانی مطلوب، دفاتر گردشگری انگیزه‌ای برای طراحی و برنامه‌ریزی تورهای مشخص جهت حضور گردشگران در رویدادهای جشنواره‌ای ندارند و در نتیجه، هیچ اتفاقی در مسیر برندینگ استان نمی‌افتد.

این فعال حوزه گردشگری با مقایسه وضعیت موجود، افزود: بسیاری از تورهای روتین که توسط دفاتر برگزار می‌شوند مانند تورهای یک یا دو روزه به مقاصدی چون اسالم، خلخال، ماسوله و رشت، بیش از آنکه بر پایه شگفتی‌های جاذبه‌های گردشگری باشند، بر پایه بسترسازی برای پیش‌بینی سفر استوارند. این موضوع ناشی از تبلیغات مستمر درباره جاذبه‌های شمال و جا افتادن فرهنگ سفر به این مناطق است که باعث شده گردشگری در قالب سفر به شمال خلاصه شود.

وی تأکید کرد: در حالی که مناطقی مانند طارم در زنجان دارای ظرفیت‌های طبیعی بی‌نظیری هستند، اما ایجاد زیرساخت برای پیش‌بینی برنامه‌های جانبی و معرفی این ظرفیت‌ها در قالب جشنواره‌های منسجم، می‌تواند به مرور زمان تمایل دفاتر گردشگری را برای طراحی تورهای جدید به این مناطق افزایش داده و بستری پایدار برای توسعه گردشگری فراهم کند.

برندسازی رویدادها، زنجان را به مقصدی ماندگار در گردشگری تبدیل می‌کند

امیر امیری نیز در این زمینه در گفت‌وگو با صدای زنجان با اشاره به تأثیر برندسازی رویدادها بر توسعه گردشگری استان اظهار کرد: برندسازی تنها به نام و نشان یک جشنواره محدود نمی‌شود، بلکه در واقع مدیریت ادراک و تجربه گردشگر از مقصد است.

وی افزود: در بازار رقابتی گردشگری، استان‌ها برای جذب مسافر با یکدیگر رقابت می‌کنند و برندسازی باعث می‌شود جشنواره‌های زنجان، از جمله جشنواره ملی آش ایرانی و جشنواره بین‌المللی غذای کشورهای اکو ـ جاده ابریشم، از یک رویداد مقطعی به یک تجربه ماندگار و مقصدی جذاب برای سفر تبدیل شوند.

این کارشناس گردشگری ادامه داد: وقتی یک جشنواره از برند مشخص و قابل‌اعتماد برخوردار باشد، گردشگر آن را به‌عنوان تجربه‌ای منحصربه‌فرد می‌شناسد و این موضوع رقابت را از حوزه قیمت به سمت کیفیت، اصالت و تجربه سوق می‌دهد.

امیری با بیان اینکه برندسازی می‌تواند به کاهش فصلی‌بودن گردشگری کمک کند، گفت: بسیاری از مقاصد گردشگری با مشکل فصلی بودن مواجه‌اند، اما جشنواره‌های برندشده می‌توانند به‌عنوان لنگرهای گردشگری عمل کنند و زمان سفر به استان را در طول سال متنوع‌تر کنند.

وی خاطرنشان کرد: گردشگری که با هدف شرکت در یک رویداد سفر می‌کند، معمولاً مدت بیشتری در مقصد می‌ماند. در نتیجه، زنجان می‌تواند از یک مقصد عبوری، به مقصدی اقامتی تبدیل شود.

این کارشناس گردشگری یکی دیگر از آثار مهم برندسازی را ایجاد وفاداری در گردشگران دانست و گفت: هدف گردشگری نباید فقط جذب گردشگر جدید باشد، بلکه باید گردشگر را به سفیر برند مقصد تبدیل کرد. تجربه مطلوب در یک جشنواره می‌تواند باعث بازگشت دوباره گردشگر یا معرفی آن به دیگران شود. امیری همچنین جذب سرمایه‌گذاری را از نتایج مثبت برندسازی برشمرد و افزود: زمانی که یک جشنواره به برند معتبر تبدیل شود، بخش خصوصی با اطمینان بیشتری برای توسعه اقامتگاه‌ها، رستوران‌ها و خدمات جانبی سرمایه‌گذاری می‌کند.

وی با اشاره به ظرفیت‌های صنایع‌دستی زنجان گفت: هنرهایی مانند ملیله، انگشترسازی، قلم‌زنی، مس و چاقوسازی می‌توانند در قالب جشنواره‌های برندشده بیشتر معرفی شوند و از یک کالای معمولی به سوغاتی دارای داستان و ارزش افزوده تبدیل شوند.

این کارشناس گردشگری در ادامه با تأکید بر ضرورت استانداردسازی و روایت‌محور بودن رویدادها اظهار کرد: هر جشنواره باید کیفیت ثابت، روایت مشخص و هویت بصری یکپارچه داشته باشد تا بتواند در ذهن مخاطب ماندگار شود.

امیری همچنین گفت: برای سنجش دقیق اثرگذاری جشنواره‌ها، لازم است شاخص‌هایی مانند نرخ اشغال اقامتگاه‌ها، میزان هزینه‌کرد گردشگران، آمار ورودی‌ها، بازتاب رسانه‌ای و میزان جست‌وجوی نام رویدادها در فضای مجازی بررسی شود.

وی افزود: جشنواره‌ها نباید صرفاً یک برنامه نمایشی باشند، بلکه باید مشخص شود چه میزان در احیای میراث ناملموس، ایجاد اشتغال موقت و پایدار و رونق کسب‌وکارهای محلی نقش داشته‌اند.

این کارشناس گردشگری پیشنهاد کرد: برای هر رویداد یک داشبورد مدیریتی تهیه شود تا اهداف، خروجی‌ها، نتایج اقتصادی و رسانه‌ای و همچنین نقاط ضعف و قوت هر جشنواره به‌صورت دقیق ثبت و برای سال‌های بعد اصلاح شود.

ایجاد نشاط اجتماعی و حمایت از هنرمندان

سید میکائیل موسوی، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان، در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان بر اهمیت برگزاری رویدادهای فرهنگی و گردشگری در ارتقای شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی استان تأکید کرد.

موسوی با اشاره به اهداف اصلی برگزاری جشنواره‌ها، از جمله ایجاد شادابی در محیط و تأمین نیاز مردم به فضاهای تجمعی و آرامش‌بخش خبر داد.

وی اظهار کرد: جشنواره‌ها و رویدادهای موضوعی، بستری مناسب برای معرفی محصولات هنرمندان و حمایت از تولیدکنندگان صنایع دستی فراهم می‌کنند. هدف ما از این اقدامات، اجرای سیاست‌های حمایتی از هنرمندان و تولیدکنندگان محلی است تا بتوانند آثار خود را در سطحی گسترده‌تر عرضه کنند.

تقویم رویدادهای استان و تثبیت برندهای محلی

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان با اشاره به برنامه‌ریزی‌های انجام شده، افزود: در حال حاضر 22 رویداد در تقویم گردشگری استان ثبت شده است که مهم‌ترین آن‌ها، جشنواره ملی آش و نمایشگاه ملی صنایع دستی است. علاوه بر این، جشنواره‌هایی نظیر جشنواره کوچ عشایر و رویدادهای دیگری که به معرفی ظرفیت‌های مناطق مختلف استان می‌پردازند، در دستور کار قرار دارند.

وی در ادامه تأکید کرد: استفاده از ظرفیت غذاهای محلی و برندسازی در حوزه آشپزی، یکی از راهکارهای کلیدی برای جذب گردشگر است. معرفی توانمندی‌های منطقه‌ای از طریق جشنواره‌هایی مانند جشنواره انگور، نه تنها باعث معرفی ظرفیت‌های طبیعی و چشم‌اندازهای استان می‌شود، بلکه به اقتصاد محلی نیز کمک شایانی می‌کند.

چرخه اقتصادی گردشگری و توسعه پایدار

موسوی در تحلیل ابعاد اقتصادی رویدادها گفت: گردشگری یک زنجیره کامل است. از راننده و فروشگاه گرفته تا رستوران‌داران و بخش‌های خدمات درمانی و اقامتی، همگی از این چرخه منتفع می‌شوند. هدف ما ایجاد توزیع عادلانه منافع از طریق گردشگری است تا کل جامعه از این توسعه بهره‌مند شود.

وی همچنین به ضرورت بهبود زیرساخت‌ها و دسترسی به مناطق توریست‌پذیر اشاره کرد و خاطرنشان ساخت که شناسایی ظرفیت‌هایی نظیر بلندترین بام زنجان و مناطق با چشم‌اندازهای خاص، می‌تواند پتانسیل‌های جذب گردشگر را دوچندان کند.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان در پاسخ به سئوالی با اشاره به میانگین بازدید 250 هزار نفر از جشنواره ملی آش و نمایشگاه ملی صنایع دستی، ابراز امیدواری کرد: با برنامه‌ریزی‌های تبلیغاتی گسترده و همکاری آژانس‌های مسافرتی، جشنواره‌های آتی زنجان، جایگاه ویژه‌ای در سطح کشور پیدا کرده و نقش موثری در اشتغال‌زایی و رونق اقتصادی استان ایفا کنند.