پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: آیین رونمایی از سه عنوان کتاب پژوهشی در حوزه تبارشناسی و تاریخ خاندان خطیبی زنجان پنجشنبه 19 شهریورماه 1405 در فرهنگسرای امام خمینی (ره) برگزار شد؛ رویدادی که بار دیگر ضرورت صیانت از میراث مکتوب و خلأهای تاریخی کهن‌شهر زنجان را در کانون توجه محافل علمی و فرهنگی قرار داد.

شهر کهن زنجان با پیشینه‌ای بیش از دو هزاره، از عصر صفوی دارای حکمرانی مستقل بوده و در دوران افشاریه و قاجار به‌عنوان کرسی‌نشین ولایت خمسه به‌واسطه حضور برجسته علما و عرفا به دارالعرفان و در عصر ناصری تا اوایل پهلوی به دارالسعاده ملقب بوده است. با این حال، فقر مفرط آگاهی‌های تاریخی و نبود متون مدون و مستقل از سده‌های گذشته، ضرورت رجوع به اسناد خانوادگی، نسخ خطی و تبارشناسی را دوچندان کرده است؛ حوزه‌ای که می‌تواند حلقه‌های مفقوده حیات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی این دیار را روشن کند.

در این آیین، سه اثر شامل برگ‌هایی از تاریخ دارالسعاده خمسه؛ خاندان خطیبی زنجان تألیف بهمن خطیبی (انتشارات یاوند، ۸۰۰ صفحه)، فهرست نسخه‌های خطی، عکسی و برخی اسناد خاندان خطیبی زنجان به کوشش حسین متقی (انتشارات کتاب‌شناسی شیعه) و سفرنامه خاطرات مکه (به سوی نور) اثر زنده‌یاد پروین‌دخت خطیبی رونمایی شدند.

نسخ خطی و اسناد، تنها منابع بازسازی تاریخ زنجان

در این نشست، علی‌اکبر صفوی، پژوهشگر تاریخ و فرهنگ زنجانی، با تأکید بر اینکه زنجان برخلاف بسیاری از مناطق کشور فاقد تاریخ مدون و مستقل از قرون گذشته است، اظهار کرد: در غیاب تاریخ‌نگاری مدون، اسناد، نسخ خطی، شجره‌نامه‌ها و سنگ‌نوشته‌ها یگانه تکیه‌گاه محققان برای بازسازی هویت تاریخی زنجان به شمار می‌روند.

وی با تمجید از همت خاندان خطیبی در پاسداری چندنسلی از این میراث، نسبت به وضعیت شکننده اسناد مکتوب در استان هشدار داد و گفت: متأسفانه در استانی با این دیرینگی، تنها چند مجموعه محدود فهرست‌نویسی شده و بخش زیادی از نسخ خطی و اسناد تاریخی یا به خارج از استان منتقل شده و یا در چنگال دلالان و سودجویان افتاده است که این امر خسارتی جبران‌ناپذیر برای هویت زنجان است.

صفوی ضمن دعوت از سایر خانواده‌های اصیل زنجانی برای ارائه اسناد و دست‌نوشته‌های کهن به جامعه پژوهشی، خاطرنشان کرد: گاهی کشف و خوانش یک سطر در یک سند یا نسخه خطی قدیمی، پرتویی تازه بر تاریخ فرهنگی یک دوره می‌افکند و نشان می‌دهد که این شهر همواره کانون رفت‌وآمد ادبا، علما و محافل اندیشه‌ورزی بوده است.

انتقاد از توقف طرح مرکز اسناد فرهنگی استان

در ادامه، جعفر محمدی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، با تأکید بر نیاز مبرم استان به یک مرکز جامع اسناد و آرشیو فرهنگی و هنری، اظهار داشت: هر برگ سند، تصویر و دست‌نوشته کهن، بخشی از حافظه جمعی زنجان است و در صورت تعلل، این میراث هویتی برای همیشه نابود خواهد شد.

وی با اشاره به تجربه راه‌اندازی این مرکز در سال ۱۳۹۹ و استقبال پرشور مردم در اهدای اسناد و عکس‌های تاریخی، از سرنوشت تلخ این طرح گلایه کرد و افزود: متأسفانه با تغییرات مدیریتی، این مرکز جمع‌آوری و اسناد گران‌بهای گردآوری‌شده به انبار منتقل شد و پروژه‌ای که می‌توانست حافظه تاریخی شهر را نجات دهد در نطفه خاموش ماند.

محمدی با بیان اینکه به تحقق این مأموریت صرفاً از کانال بوروکراسی دولتی خوش‌بین نیست، تصریح کرد: برای مصون ماندن از تصمیمات سلیقه‌ای، تشکل‌های مردم‌نهاد، انجمن‌های تاریخی و پژوهشگران باید پیشران ثبت و آرشیو اسناد باشند و دستگاه‌های اجرایی نیز نقش حامی و پشتیبان را ایفا کنند و همچنین از اهتمام بهمن خطیبی در دوران پس از بازنشستگی برای تدوین و احیای این آثار تقدیر می‌شود.