پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: سایت 22 هکتاری نمایشگاه بین‌المللی کاسپین زنجان در دامنه توریستی کوههای گاوازنگ، سال‌ها است میزبان پرمخاطب‌ترین رویدادهای ملی و استانی از جمله جشنواره ملی آش، نمایشگاه پاییزه، نمایشگاه‌های تخصصی و بازارهای فصلی است؛ رویدادهایی که با هدف نشاط اجتماعی و دسترسی برابر عموم شهروندان برگزار می‌شوند. اما در بطن این رفت‌وآمدهای پرشور، واقعیتی تلخ و نادیده‌گرفته‌شده وجود دارد: این مجموعه عملاً برای اقشار دارای محدودیت حرکتی، فضایی ناامن و غیرقابل‌دسترس است.

نگاهی به کالبد و ساختار معماری این مجموعه نشان می‌دهد که با وجود گذشت بیش از دو دهه از احداث آن، هنوز حقوق اولیه توان‌خواهان، معلولان و حتی سالمندان در طراحی فیزیکی آن مغفول مانده است. تعدد پله‌های ورودی، فقدان رمپ‌های استاندارد با شیب ایمن، عدم تعبیه بالابرها یا آسانسورهای در دسترس و نبود مسیرهای هم‌سطح و روان برای حرکت با ویلچر، موجب شده تا حضور در این نمایشگاه برای بخش بزرگی از جامعه به تجربه‌ای پر از استرس و مرارت بدل شود.

در شرایطی که زنجان آماده میزبانی از رویدادهای پرطرفداری چون جشنواره آش و نمایشگاه‌های فصلی می‌شود، این پرسش اساسی مطرح است: چگونه یک زیرساخت عمومی با عنوان بین‌المللی نمی‌تواند میزبان همه اعضای جامعه باشد؟ وقتی یک فرد دارای معلولیت، سالمند یا حتی خانواده‌ای با کالسکه کودک ناچار است به خاطر چند ردیف پله بی‌پاسخ، قید بازدید از یک رویداد شهری را بزند یا دست‌به‌دامن کمک‌های سخت و تحقیرآمیز دیگران شود، بیش از هر چیز عدالت در دسترسی به فضاهای عمومی زیر سؤال می‌رود.

مناسب‌سازی کالبدی نه یک اقدام تشریفاتی و لوکس، بلکه یک تکلیف قانونی مصرح در قانون جامع حمایت از حقوق معلولان است. متولیان و مدیریت بخش خصوصی نمایشگاه کاسپین زنجان باید پاسخ دهند که آیا در کنار برنامه‌ریزی‌های اقتصادی و برپایی غرفه‌ها، سهمی برای شهروندانی که توان عبور از ده‌ها پله شیب‌دار را ندارند دیده شده است؟

تا زمانی که این گره‌های کالبدی و فیزیکی برطرف نشود، نمایشگاه کاسپین نه یک مرکز رویدادی فراگیر، بلکه ویترینی اختصاصی برای شهروندان فاقد محدودیت‌های حرکتی باقی خواهد ماند.

یک شهروند کهنسال زنجانی در حالی که از عدم امکان حضور خود در جشنواره آش در کاسپین گلایه دارد،  اظهار کرد: از خانه آمدم که هم کمی هوا بخورم و هم سری به غرفه‌های جشنواره بزنم، اما وقتی به این ردیف پله‌های ورودی رسیدم، دیدم بالا رفتن از آن‌ها برای من سالمند با این پا، زانو و کمردرد عملاً غیرممکن است.

محمدی با اشاره به اینکه سال‌های گذشته نیز با این مشکل روبه‌رو بوده است، اضافه کرد: پیرمرد و سالمند که توان جوانی را ندارد. مگر ساختن یک رمپ استاندارد یا مسیر هم‌سطح چقدر هزینه دارد؟ آدم خجالت می‌کشد هر بار دست به دامان این و آن شود که دستش را بگیرند تا از پله‌ها بالا برود.

وی با گلایه از مسئولان و متولیان این مجموعه تأکید کرد: نمایشگاهی که عنوان بین‌المللی را یدک می‌کشد، باید به فکر سالمندان و کسانی باشد که توان حرکتی کمتری دارند. ما هم دل داریم و دوست داریم در این گردهمایی‌های شاد شریک باشیم، اما انگار فراموش کرده‌ایم که سالمندان نیز بخشی از این جامعه‌اند و حق حضور دارند.

چالش جدی هنرمندان دارای معلولیت برای عرضه محصولات

مریم یکی از هنرمندان صنایع‌دستی استان که دارای معلولیت جسمی-حرکتی است، در گفت‌وگو با صدای زنجان با اشاره به مشکلات تردد در این مجموعه اظهار کرد: به دلیل وجود پله‌های متعدد در ورودی و بخش‌های مختلف سالن نمایشگاه و عدم تعبیه رمپ‌های استاندارد، امکان حضور مستقل در نمایشگاه برای بنده میسر نیست.

وی افزود: این محدودیت فیزیکی موجب شده است تا برای عرضه و فروش دست‌سازه‌های هنری خود، ناچار به واسطه‌گری و سپردن محصولات به افراد دیگر شوم که این مسئله علاوه بر کاهش سود اقتصادی، مانع از تعامل مستقیم با مخاطبان و بازاریابی تخصصی برای محصولات تولیدی می‌شود.

این هنرمند با تأکید بر اینکه حضور در نمایشگاه تنها محدود به فروش نیست، خاطرنشان کرد: برقراری ارتباط با خریداران و دریافت بازخورد درباره کیفیت و طراحی محصولات، بخش جدایی‌ناپذیر از روند تولید صنایع‌دستی است که به دلیل این نقص زیرساختی، از آن محروم مانده‌ام.

 بیش از 30 درصد از جامعه را افراد دارای معلولیت، سالمندان، خردسالان و خانواده‌هایی 

با کالسکه تشکیل می‌دهند

مهدی قنبری، مدیرعامل جامعه معلولان استان زنجان در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با انتقاد از وضعیت کالبدی این مجموعه اظهار کرد: با وجود گذشت سال‌ها از احداث این سایت، معلولان و سالمندان برای ورود به فضای نمایشگاه با چالش‌های جدی مواجه هستند. نبود رمپ‌های استاندارد با شیب ایمن، پله‌های متعدد و نقص در مسیرهای ورودی، حضور این بخش از جامعه را در رویدادهای عمومی عملاً غیرممکن کرده است.

وی با اشاره به آمار جمعیت‌شناختی تصریح کرد: بیش از 30 درصد از جامعه را افراد دارای معلولیت، سالمندان، خردسالان و خانواده‌هایی با کالسکه تشکیل می‌دهند که همگی برای حضور در یک فضای عمومی نیاز به بستر مناسب دارند. با پیش‌بینی سونامی سالمندی در دهه آینده، بی‌توجهی به این موضوع، نوعی نادیده گرفتن حقوق بخش بزرگی از شهروندان است.

قنبری در بخش دیگری از سخنان خود، نگاه متولیان بخش خصوصی و مدیران اقتصادی به مناسب‌سازی را آسیب‌زا خواند و گفت: متأسفانه در بدنه مدیریتی، مناسب‌سازی به عنوان یک هزینه اضافی تلقی می‌شود، در حالی که این اقدام یک سرمایه‌گذاری اقتصادی است. عدم دسترسی گروه بزرگی از شهروندان به نمایشگاه، به‌معنای کاهش میزان بازدیدکنندگان و محدود شدن فرصت‌های فروش برای غرفه‌داران است.

مدیرعامل جامعه معلولان استان زنجان با اشاره به مشکلات معیشتی این قشر از جمله هزینه‌های پنهانِ حمل‌ونقل و درمان، تأکید کرد: محدود کردن دسترسی افراد به فضاهای تفریحی و تجاری به دلیل کوتاهی در مناسب‌سازی، محرومیتی مضاعف و نقض حقوق شهروندی است.

وی با اشاره به وعده‌های مکرر مسئولان در جلسات استانی خاطرنشان کرد: مدیریت نمایشگاه کاسپین باید برای ایجاد آسانسور، مسیرهای هم‌سطح و پارکینگ‌های ویژه اقدام عاجل انجام دهد. این مجموعه باید پیش از برگزاری رویدادهای پیش‌رو، ویترین خود را به روی همه شهروندان بگشاید.

در کانون تمام انتقادات وارده به پروژه نمایشگاه کاسپین، خلأ جدی در اجرای قوانین بالادستی خودنمایی می‌کند. بر اساس تبصره‌های مندرج در آیین‌نامه‌های اجرایی ماده 2 قانون حمایت از حقوق معلولان، تمامی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، مؤسسات و شرکت‌های دولتی و عمومی و حتی نهادهای بخش خصوصی ارائه‌دهنده خدمات عمومی، مکلفند تمامی اماکن، معابر و تاسیسات عمومی و مبلمان شهری را به‌گونه‌ای طراحی و مناسب‌سازی کنند که امکان دسترسی و بهره‌مندی برای افراد دارای معلولیت همچون سایر افراد فراهم شود.

با این حال، عدم نظارت کافی از سوی نهادهای ناظر استان و دستگاه‌های متولی مناسب‌سازی (همچون سازمان بهزیستی، نظام مهندسی و شهرداری) بر پروژه‌های کلان اقتصادی نظیر نمایشگاه کاسپین موجب شده است تا مالکان و مدیران این‌گونه مجتمع‌ها به‌راحتی از زیر بار این مسئولیت قانونی شانه خالی کنند. کارشناسان حقوقی معتقدند تا زمانی که عدم مناسب‌سازی فضاهای عمومی با ضمانت اجراهای قضایی و اداری بازدارنده مواجه نشود، حقوق توان‌خواهان در سایه بی‌توجهی مدیران اقتصادی مسکوت خواهد ماند.

وعده تعبیه آسانسور ویژه معلولان در نمایشگاه کاسپین زنجان

سید رضا قندیلی، مدیرعامل نمایشگاه بین‌المللی کاسپین زنجان، نیز در گفت‌وگو با صدای زنجان با اشاره به اقدامات زیرساختی صورت‌گرفته در این مجموعه اظهار کرد: سیستم سرمایش و گرمایش این نمایشگاه بهبود یافته و از نظر فنی اقدامات مطلوبی انجام شده است؛ همچنین بهبود شرایط و اصلاحات لازم در برنامه‌ریزی‌ها قرار گرفته است.

وی با بیان اینکه آسانسورهای ویژه معلولان در نمایشگاه پیش‌بینی شده است، افزود: این موضوع در حال بررسی کارشناسی برای تعبیه در محل‌های مورد نظر است و اصلاحات هندسی و ساختاری نیز در حال انجام است تا افراد توان‌یاب و دارای محدودیت حرکتی بتوانند از فرصت حضور در این مجموعه بهره‌مند شوند.

قندیلی با اشاره به برگزاری جشنواره ملی آش در سالن کاسپین و برگزاری نمایشگاه‌های متنوع، خاطرنشان کرد: همچنین در ماه آتی، نمایشگاه کتاب پس از سال‌ها وقفه در این مجموعه برگزار خواهد شد.

مدیرعامل نمایشگاه بین‌المللی کاسپین با تأکید بر عزم این مجموعه برای فراهم‌سازی شرایط مناسب حضور تمامی اقشار جامعه، ابراز امیدواری کرد با تکمیل اقدامات اصلاحی، شاهد حضور فعال‌تر هنرمندان و شهروندان دارای معلولیت در رویدادهای آینده این نمایشگاه باشیم.