پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ ثمین شکوری: حق بهره‌مندی از محیط شهری استاندارد و داشتن سرپناهی ایمن و آرام، از بنیادین‌ترین حقوق شهروندی است که در تمامی اسناد توسعه و مقررات ملی ساختمان بر آن تأکید شده است؛ حقی که در ماهیت خود هیچ تفاوتی میان افراد قائل نمی‌شود و همه آحاد جامعه را در شمول خود قرار می‌دهد. با این حال، نگاهی به تجربه زیسته شهروندان دارای محدودیت‌های جسمی و حرکتی در زنجان نشان می‌دهد که دسترسی آسان و بدون دغدغه به فضاهای زیستی، همچنان با برخی چالش‌ها و موانع دست‌به‌گریبان است. خانه که در تعریف نخستین خود پناهگاهی برای آرامش و نقطه اتکایی برای استقلال فردی به شمار می‌رود، گاه به دلیل کم‌توجهی به جزئیات فنی و عدم انطباق دقیق با شرایط افراد دارای معلولیت، خود به مانعی پیش‌روی حضور اجتماعی آنان بدل می‌شود.

طی سال‌های گذشته، موضوع مناسب‌سازی فضاهای مسکونی و عمومی همواره از محورهای مهم مورد پیگیری تشکل‌ها و فعالان این حوزه بوده و در جلسات رسمی و برنامه‌ریزی‌های کلان شهری نیز بارها مورد توجه قرار گرفته است. اما دغدغه‌های مکرر افراد دارای نیازهای ویژه حکایت از آن دارد که فاصله میان تدوین آیین‌نامه‌ها تا تحقق ملموس آن‌ها در کارگاه‌های ساختمانی هنوز کاملاً پر نشده است.

چالش چند سانتی‌متری استفاده از پله‌ها برای افراد دارای محدودیت جسمی و حرکتی

در این زمینه یکی از شهروندان دارای مشکل جسمی و حرکتی زنجانی در گفت‌وگو با صدای زنجان با اشاره به موانع پیش روی خود در رفت‌و‌آمد به منزل مسکونی اظهار کرد: برای من و خیلی از همشهریانی که شرایط جسمی و حرکتی مشابهی دارند، خانه باید امن‌ترین نقطه و پناهگاهی برای آرامش باشد، اما واقعیت این است که سختی‌های ما درست از همان آستانه در ورودی آغاز می‌شود؛ یک پله ساده 10 یا 15 سانتی‌متری شاید برای یک انسان سالم اصلاً به چشم نیاید و بدون هیچ فکری از روی آن رد شود، اما برای فردی که با ویلچر، واکر یا عصا حرکت می‌کند درست مثل یک دیوار بلند و تسخیرناپذیر است که عبور از آن بدون همراهی و کمک دیگران عملاً ممکن نیست. این وابستگی همیشگی، قبل از هر چیز غرور و استقلال آدم را خدشه‌دار می‌کند.

احمدرضا با اشاره به عدم توجه برخی پیمان‌کاران و مسئولان به افراد دارای شرایط جسمی خاص گفت: متأسفانه امروز در شهر زنجان می‌بینیم که در برخی از نوسازترین مناطق و مجتمع‌های مسکونی هم ابتدایی‌ترین نیازهای ما نادیده گرفته می‌شود. سازندگان هزینه‌های هنگفتی صرف نماهای سنگی و تزئینات چشم‌نواز می‌کنند، اما ورودی همان ساختمان را با چند پله سنگی بلند بالا می‌برند، بدون اینکه کمترین فکری برای تعبیه یک رمپ استاندارد با شیب ملایم کرده باشند. در معدود مواردی هم که رمپی در نقشه اجرا شده، آن‌قدر شیب تندی دارد و سنگ کف آن لغزنده است که بیشتر شبیه به یک تله سقوط می‌ماند تا مسیری ایمن برای عبور، به طوری که بالا رفتن یا پایین آمدن از آن با ویلچر بدون کمک چند نفر، نوعی بازی با جان محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: درد ما تنها به ورودی ساختمان محدود نمی‌شود، بلکه گرفتاری‌ها در تمام فضاهای داخلی ادامه دارد. بارها پیش آمده که وقتی می‌خواهیم به خانه یکی از بستگان یا دوستان برویم، صندلی چرخ‌دار حتی از عرض درگاه آسانسور هم رد نمی‌شود. در آسانسورهایی هم که ابعاد بزرگ‌تری دارند، کلیدهای فرمان در ارتفاعی نصب شده‌اند که دست یک فرد نشسته به طبقات بالاتر نمی‌رسد.  شهروند زنجانی با اشاره به چالش استفاده از پارکینگ گفت: در طراحی برخی پارکینگ‌ها جای پارک ویژه‌ای با عرض بازتر در نظر گرفته نمی‌شود تا یک فرد دارای محدودیت جسمی بتواند به‌راحتی در خودرو را به طور کامل باز کند، روی صندلی چرخ‌دار بنشیند و پیاده شود. در زمستان‌های سرد و طولانی زنجان، کف‌پوش‌های صیقلی ورودی‌ها و حیاط‌ها با کمترین رطوبت و یخ‌زدگی به پیست اسکیت تبدیل می‌شوند و تردد روی آن‌ها با عصا و صندلی چرخ‌دار فاجعه‌بار است. در چنین وضعیتی ما ترجیح می‌دهیم روزها و هفته‌ها از چهاردیواری خودمان تکان نخوریم تا بار سنگین زحمت روی دوش دیگران نباشیم.

وی گفت: اما سؤال اساسی من از مسئولان استان این است که چرا پرونده پایان‌کار ساختمان‌ها تنها با بازدیدهای صوری و امضاهای روی کاغذ بسته می‌شود؟ تا زمانی که یک مهندس ناظر شخصاً حرکت ویلچر از ورودی تا داخل آسانسور و واحدها را بررسی و تایید نکرده، نباید اجازه سکونت صادر شود؛ زیرا شهری که خانه‌هایش در را به روی بخشی از شهروندان ببندد، شهر عادلانه‌ای برای زندگی نیست.

تخصیص واحد‌های مسکونی باتوجه به شرایط خاص جسمی افراد

در این زمینه سعید شاهین‌فر مدیرکل راه و شهرسازی استان زنجان با اشاره به فرآیند مناسب‌سازی پروژه‌های نهضت ملی مسکن برای افراد دارای شرایط خاص جسمی و حرکتی اظهار کرد: فرآیند مناسب‌سازی پروژه‌های نهضت ملی مسکن در دو مرحله طراحی و اجرا عملیاتی می‌شود و مطالبات متقاضیان دارای معلولیت‌های جسمی و حرکتی، در گام تخصیص واحدها در اولویت بررسی قرار دارد.

وی با اشاره به مناسب‌سازی مسیر‌های ورود و خروج ساختمان‌ها گفت: تدابیر لازم برای دسترس‌پذیری فضاها از ابتدای روند ساخت در دستور کار قرار گرفته است. بر همین اساس، در محوطه و بلوک‌های نهضت ملی مسکن، مناسب‌سازی مسیرهای ورود و خروج، لابی‌ها و بخش آسانسورها بر پایه استانداردهای مورد نیاز پیش‌بینی و اجرا می‌شود.

مدیرکل راه و شهرسازی استان زنجان در تشریح جزئیات نحوه اختصاص واحدها تصریح کرد: اقدامات اختصاصی پس از مرحله قرعه‌کشی و مشخص‌شدن پروژه آغاز می‌شود؛ به این ترتیب که کارگزاری مربوطه با متقاضی تماس برقرار کرده و شرایط و نوع محدودیت‌های حرکتی فرد را ارزیابی می‌کند.

این مسئول ادامه داد: پس از سنجش دقیق نیازهای متقاضیان، واحدی متناسب با شرایط جسمی آن‌ها تعیین و اصلاحات لازم جهت مناسب‌سازی محیطی در آن پیاده‌سازی می‌شود تا امکان سکونت و بهره‌برداری آسان برای این قشر محقق گردد؛ نظارت بر استانداردهای مناسب‌سازی در تمامی مراحل ساخت و تحویل، به‌صورت مستمر از سوی این اداره‌کل پیگیری خواهد شد.

مناسب‌سازی مسکن برای استفاده معلولان

همچنین در این زمینه شهرام رجبی، معاون امور توانبخشی بهزیستی استان زنجان نیز در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به اقدامات انجام‌شده در بخش مناسب‌سازی مسکن معلولان اظهار کرد: در زمینه مسکن، اولویت ما مناسب‌سازی فضاهای بهداشتی شامل حمام و سرویس‌های بهداشتی است. اقداماتی مانند نصب توالت فرنگی، احداث رمپ، نصب دستگیره‌های کمکی و سایر تجهیزات مورد نیاز، طبق دستورالعمل‌های مصوب انجام می‌گیرد تا افراد دارای معلولیت بتوانند به‌راحتی از این امکانات بهره‌مند شوند.

وی با اشاره به روند بررسی و پرداخت این هزینه‌ها ادامه داد: مددجو یا خانواده وی پس از انجام اقداماتی نظیر نصب بالابر یا مناسب‌سازی منزل، فاکتور هزینه‌ها را ارائه می‌دهند، سپس کارشناس و مددکار مربوطه در مراحل قبل از اجرا، حین اجرا و پس از اتمام کار، از محل بازدید و صحت اجرای طرح را تأیید می‌کنند، در نهایت، با تنظیم اسناد مالی، مبلغ مورد نظر به مددجو پرداخت می‌شود.

معاون امور توانبخشی بهزیستی استان زنجان با اشاره به اقدامات اجرایی در حوزه ساختمان‌های شهری تصریح کرد: مدتی است که ضوابط مربوط به پایان کار ساختمان‌های بیش از دو طبقه، از جمله الزامات نصب آسانسور از هم‌کف توسط شهرداری‌ها، با دقت بیشتری رعایت می‌شود که این خود یکی از آیتم‌های مهم در تسهیل دسترسی به منازل است؛ هرچند ورود به جزئیات استاندارد سرویس‌های بهداشتی در منازل شخصی، با محدودیت‌های قانونی و اجرایی روبه‌روست.

این مسئول عنوان کرد: بر اساس ماده 2 قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت مصوب 1396، تمامی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، مؤسسات و شرکت‌های دولتی و نهادهای عمومی و انقلابی موظفند در طراحی، تولید و احداث ساختمان‌ها، اماکن عمومی و معابر، به گونه‌ای عمل کنند که امکان دسترسی و بهره‌مندی برای افراد دارای معلولیت همانند سایر شهروندان فراهم شود.

وی با اشاره به وظایف قانونی شهرداری‌ها یادآور شد: طبق ماده 4 این قانون، شهرداری‌ها مکلفند صدور پروانه احداث، بازسازی و پایان کار برای تمامی ساختمان‌ها و اماکن با کاربری عمومی از جمله مجتمع‌های مسکونی مانند پروژه‌های انبوه و ملی، تجاری، اداری، درمانی و آموزشی  را مشروط به رعایت ضوابط و استانداردهای مصوب دسترس‌پذیری کنند.