پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ ثمین شکوری: توسعه کشت زعفران در شهرستان ماهنشان اگرچه به عنوان یکی از موفق‌ترین نمونه‌های تغییر الگوی کشت، گامی استوار در جهت پایداری منابع آبی و رونق اقتصاد روستایی برداشته، اما این حوزه همچنان از کمبود زیرساخت‌های فرآوری، جولان دلالان و غفلت از برندسازی رنج می‌برد.

  سود طلای سرخ ماهنشان در جیب دلالان

در این زمینه یکی از بهره‌برداران زعفران ماهنشان در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره شرایط آب‌ و هوایی شهرستان ماهنشان برای بهره‌برداری محصول زعفران اظهار کرد: زمین‌های بکر و آب و هوا مناسب شهرستان ماهنشان دست‌به‌دست هم داده تا زعفرانی با بالاترین عیار دارویی و عطر بی‌نظیر تحویل دنیا بدهیم؛ به‌گونه‌ای که کارشناسان می‌گویند کیفیت محصولمان نه تنها چیزی از خراسان کم که ندارد بلکه حتی بالاتر هم هست.

وی ادامه داد: اما چه فایده؟ رنج کار و زحمت پرکنی و برداشت روی دوش خانواده‌های روستایی ماست، اما سود اصلی به جیب واسطه‌هایی می‌رود که محصول فله‌ام را می‌خرند و در استان‌های دیگر با برند خودشان بسته‌بندی و صادر می‌کنند.

بهره‌بردار ماهنشانی با بیان اینکه ماهنشان یکی از قطب‌های تولید زعفران در کشور است، افزود: سال‌هاست داریم داد می‌زنیم که ماهنشان قطب تولید است، اما چرا نباید یک واحد بسته‌بندی استاندارد، خشک‌کن مکانیزه یا برند اختصاصی به نام خود این شهرستان وجود داشته باشد؟ تا کی باید طلای سرخ ماهنشان با نام دیگران به بازار بیاید و دست کشاورز بومی از ارزش‌افزوده واقعی آن کوتاه بماند؟

 مدیریت هوشمند آب در اوج تنش‌ها

در این زمینه علیرضا رضایی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان ماهنشان در گفت‌وگو با صدای زنجان، با اشاره به روند توسعه زعفران در این شهرستان اظهار کرد: کشت آزمایشی و ترویجی زعفران در ماهنشان از سال 1392 و حدود بیش از 13 سال پیش با سطحی حدود 2.4 هکتار آغاز شد. پس از اثبات سازگاری فوق‌العاده این گیاه با خاک و اقلیم منطقه، از سال‌های 1396 تا 1397 طرح وارد فاز توسعه اقتصادی شد و اکنون ماهنشان به باثبات‌ترین کانون تولید زعفران استان زنجان تبدیل شده است.

وی درباره تأثیر این محصول بر مدیریت منابع آبی و اقتصاد کشاورزان شهرستان تصریح کرد: نیاز آبی زعفران بین 2 تا 3 نوبت آبیاری در سال است؛ مهم‌تر آن‌که زمان آبیاری آن از آبان‌ماه تا اردیبهشت هیچ‌گونه هم‌پوشانی با پیک مصرف آب باغات و زراعت‌های تابستانه ندارد؛ این ویژگی منحصربه‌فرد، فشار بر سفره‌های زیرزمینی و حوضه قزل‌اوزن را در اوج تنش آبی تابستان به صفر می‌رساند.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان ماهنشان افزود: از سوی دیگر، زعفران به دلیل ارزش افزوده بالا، درآمد نقدینگی پاییزه بسیار خوبی برای خانواده‌های روستایی ایجاد می‌کند و تاب‌آوری مالی آن‌ها را در برابر سرمازدگی یا افت قیمت سایر محصولات باغی به‌شدت بالا می‌برد.

 جهش سطح زیر کشت و پیش‌بینی برداشت 140 کیلوگرم زعفران خشک

این مسئول با اعلام اینکه در حال حاضر بالغ بر 45 هکتار از اراضی زراعی شهرستان به کشت زعفران اختصاص دارد گفت: این میزان سطح زیر کشت، ماهنشان را با سهمی حدود 30 درصدی، در رتبه اول استان زنجان نشانده است که عمده این مزارع در بخش مرکزی، منطقه اوریاد و بخش انگوران واقع شده‌اند.

وی با توجه به میانگین عملکرد حدود 3 تا 4 کیلوگرم کلاله خشک در هر هکتار از مزارع به بار نشسته بیان کرد: پیش‌بینی می‌شود امسال بین 130 تا 150 کیلوگرم زعفران خشک (سرگل) در شهرستان برداشت شود؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاملاً افزایشی است.  مدیر جهاد کشاورزی شهرستان ماهنشان با اشاره به عوامل ناشی از افزایش تولید زعفران در ماهنشان گفت: این رشد چشمگیر ناشی از دو عامل کلیدی شامل افزایش سطح زیر کشت و ورود مزارع سال‌های سوم و چهارم به اوج باروری اقتصادی و آموزش‌های به‌زراعی کشاورزان در زمینه مدیریت تغذیه، وجین علف‌های هرز و کنترل اصولی آبیاری اول (بسارآب) است.

 کیفیت دارویی رقابت‌پذیر با قطب‌های سنتی کشور

 چالش خام‌فروشی و خیز برای صادرات

وی با اشاره به چالش‌های حوزه بازرگانی این محصول افزود: در حال حاضر بخش عمده زعفران ماهنشان به‌صورت فله و سنتی مصرف محلی یا استانی داشته و متأسفانه بخشی از آن توسط واسطه‌ها خریداری و با برند استان‌های دیگر بسته‌بندی می‌شود.

این مسئول با بیان اینکه برای رفع این نقیصه، برنامه‌های حمایتی ویژه‌ای در دست اقدام است، ادامه داد: اقداماتی چون تشویق تشکل‌ها و تعاونی‌های روستایی به ایجاد واحدهای درجه‌بندی، خشک‌کن مکانیزه و بسته‌بندی بهداشتی با برند اختصاصی زعفران ماهنشان، صدور شناسنامه باغات و مزارع، استانداردسازی (اخذ کد سلامت و گواهی ارگانیک) به‌منظور فراهم کردن بسترهای صادرات به بازارهای هدف، به‌ویژه کشورهای حوزه خلیج‌فارس و همسایه دست دست اقدام است.

 توسعه زنجیره ارزش و اشتغال‌زایی فصلی

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان ماهنشان با اشاره به تأثیرات عمیق اقتصادی این کشت خاطرنشان کرد: جلوگیری از مهاجرت روستاییان، معکوس کردن شیب اشتغال در پاییز و زمستان، و اشتغال‌زایی فصلی چشمگیر به‌ویژه برای زنان روستایی در عملیات گل‌چینی و پرکنی گل، از مهم‌ترین دستاوردهای این حوزه است.

وی ادامه داد: ایجاد زنجیره ارزش جانبی شامل گلاب‌گیری و فرآوری گلبرگ زعفران برای صنایع دارویی و غذایی، تولید دستگاه‌های خشک‌کن خانگی و رونق گردشگری کشاورزی پاییزه از دیگر برنامه‌های پیش رو است.

این مسئول در خصوص استقبال بهره‌برداران از زعفران گفت: هم‌اکنون بیش از 100 تا 120 بهره‌بردار در بیش از 15 تا 20 روستای شهرستان به‌طور فعال مشغول کشت زعفران هستند و تمایل کشاورزان به دلیل توجیه اقتصادی بسیار بالا و کم‌آب‌بر بودن محصول رو به رشد است؛ هرچند تنها مانع توسعه، هزینه بالای اولیه تأمین پیاز مرغوب و نقدینگی مورد نیاز برای سال نخست کاشت به شمار می‌رود.