پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: توسعه شهری در سال‌های اخیر، به‌ویژه با ظهور شهرک‌های اقماری و پروژه‌های انبوه‌سازی همچون مسکن مهر و ملی، به یکی از چالش‌برانگیزترین حوزه‌های مدیریت شهری در زنجان بدل شده است. رشد کالبدی شهر بدون رعایت تناسبات میان سکونت، خدمات و اقتصاد شهری، زنجانی‌ها را با معضلات ساختاری عمیقی روبرو کرده است؛ معضلاتی که امروزه خود را در قالب ترافیک سنگین مرکز شهر، استهلاک سرمایه‌های ملی، نارضایتی‌های عمومی و در نهایت، فرسایش بهداشت روان شهروندان نشان می‌دهد.
یکی از بارزترین نمونه‌های این ناکارآمدی، وضعیت نابسامان بازارچه‌های محلی و نبود فضاهای تجاری استاندارد در شهرک‌های جدید است. در دوره‌های گذشته، تلاش‌هایی برای ایجاد بازارچه‌های محلی صورت گرفت که متأسفانه به دلیل جانمایی‌های نادرست، بی‌توجهی به پیوست‌های اقتصادی و اجتماعی و موانع دست‌وپاگیر حقوقی و مزایده‌ای، با شکست مواجه شدند. این طرح‌های نیمه‌کاره نه‌تنها نتوانستند باری از دوش معیشت مردم بردارند، بلکه چرخ‌دنده‌های تمرکززدایی از مرکز شهر را نیز متوقف ساختند. از سوی دیگر، ظهور شهرک‌های جدید نظیر کوی زنگان، کوی زیتون و فازهای مختلف گلشهر بدون پیش‌بینی دقیق سرانه‌های عمومی و تجاری، به زخمی کهنه بر پیکر مدیریت شهری تبدیل شده است. واگذار نشدن کامل این محدوده‌ها به شهرداری از یک‌سو و غفلت از ایجاد مجتمع‌ها و مراکز تجاری محله‌محور از سوی دیگر، ساکنان این مناطق را ناچار کرده است تا برای تهیه ساده‌ترین مایحتاج روزمره، راهی مرکز شهر شوند.
از منظر کارشناسان اقتصاد شهری، این تردد اجباری و سفرهای درون‌شهری مکرر، هزینه‌های پنهان و سرسام‌آوری را به اقتصاد خانوار و دولت تحمیل می‌کند. مصرف بی‌رویه بنزین، استهلاک زودهنگام لاستیک و خودرو، اتلاف زمان مفید شهروندان و بار ترافیکی تحمیل‌شده بر معابر شهری، تنها بخشی از هزینه‌های ملموس این بی‌تدبیری است. در حالی که بسیاری از این آسیب‌ها با تدوین و اجرای پیوست‌های دقیق شهرسازی و اقتصادی قابل پیشگیری بود.
اکنون، شورای ششم و مدیریت شهری زنجان در آزمونی سخت برای جبران خطاهای گذشته و تعیین تکلیف پروژه‌های برزمین‌مانده قرار دارند. فعال‌سازی بازارچه‌هایی نظیر شهید رجایی، الهیه و عاصم زنجانی اگرچه گام‌های رو به جلویی محسوب می‌شود، اما تا زمانی که نگاه تخصصی و جامع به مقوله شهرسازی، تامین سرانه‌های خدماتی و توزیع متوازن امکانات در تمامی نقاط شهر حاکم نشود، شهروندان زنجانی همچنان باید تاوان توسعه بدون پشتوانه را با اعصاب خرد، ترافیک و هزینه‌های گزاف بپردازند.
در ساخت شهرک‌ها، ظاهراً فقط به ساخت چهاردیواری اکتفا شده است
نبود فضاهای تجاری، بازارچه‌های محلی و مراکز عرضه مایحتاج عمومی در بسیاری از کوی‌های تازه ساخت زنجان سبب شده تا ساکنان این منطقه برای انجام ساده‌ترین خریدهای روزمره خود با موسلات و مشکلات فراوانی مواجه شوند. این وضعیت شهروندان را ناچار کرده است تا برای تهیه اقلام ضروری، مسافت‌های طولانی را طی کرده و با تحمل ترافیک سنگین، خود را به مرکز شهر برسانند.
یکی از ساکنان کوی زیتون در گفت‌وگو با صدای زنجان با ابراز گلایه از وضعیت موجود اظهار کرد: متأسفانه در ساخت این شهرک‌ها، ظاهراً فقط به ساخت چهاردیواری اکتفا شده و به نیازهای اولیه زندگی از جمله دسترسی به مراکز تجاری و خدماتی هیچ توجهی نشده است. در حال حاضر برای خرید ساده‌ترین مایحتاج، دریغ از یک مجتمع تجاری یا بازارچه مناسب در این محدوده که بتواند نیازهای اهالی را پوشش دهد.
وی با اشاره به هزینه‌های سنگین تردد اجباری به مرکز شهر افزود: اینکه برای هر خرید کوچک مجبوریم خودرو روشن کنیم، ترافیک سنگین را تحمل کنیم و تا مرکز شهر برویم، هزینه‌های سرسام‌آوری از جمله استهلاک ماشین، خرابی لاستیک، مصرف بالای بنزین و اتلاف وقت را به ما تحمیل می‌کند. فرسایش اعصاب و مشکلات روحی ناشی از این ترددها به سهم هر روز ما تبدیل شده و این پرسش مطرح است که چرا متولیان امر و دستگاه‌های مسئول پیش از اسکان مردم، فکری به حال ایجاد زیرساخت‌ها و سرانه‌های تجاری نکرده‌اند؟
هزینه‌های گزاف بی‌توجهی به سرانه‌های تجاری در شهرک‌های جدید زنجان
یک فعال اقتصادی در زنجان که نامش نزد صدای زنجان محفوظ است با انتقاد شدید از نقایص شهرسازی در پروژه‌های مسکن ملی و شهرک‌های اقماری اظهار کرد: متاسفانه در مقوله شهرسازی و جانمایی مجتمع‌های مسکونی جدید، نگاه تخصصی و اقتصادی به مسائل وجود نداشته است. وقتی در شهرک‌هایی مانند کوی زیتون یا کوی فرهنگ، مکان‌های تجاری مناسب و استاندارد پیش‌بینی نمی‌شود، شهروندان برای تامین ساده‌ترین مایحتاج روزمره خود ناچارند مسیرهای طولانی را طی کرده و به مرکز شهر تردد کنند.
این کارشناس و فعال حوزه اقتصاد شهری با برشمردن ابعاد پنهان و آشکار این خسارات افزود: این تردد اجباری صرفاً به معنای مصرف بیشتر بنزین، استهلاک لاستیک و هزینه‌های بالای سفر درون‌شهری نیست؛ بلکه بار سنگینی از ترافیک را به معابر شهر تحمیل می‌کند که خود عامل هدررفت زمان، افزایش آلودگی هوا و هزینه‌های کلان برای اقتصاد ملی و سلامت عمومی جامعه است.
وی با اشاره به پیامدهای روانی این نارسایی‌ها تصریح کرد: اتلاف وقت در ترافیک‌های سنگین درون‌شهری و سرگردانی برای خرید در مرکز شهر، به فرسایش اعصاب، کاهش بهره‌وری و آسیب به بهداشت روان شهروندان منجر می‌شود. در حالی که با یک طراحی اصولی و پیش‌بینی فضاهای تجاری محله‌محور، می‌توان از شکل‌گیری این هزینه‌های گزاف جلوگیری کرد، اما به نظر می‌رسد در زنجان، توسعه مسکن بدون پیوست‌های اقتصادی و خدماتی کامل انجام شده و تاوان این بی‌تدبیری را هم شهروندان و هم مدیریت شهری با چالش‌های روزمره پرداخت می‌کنند.
تمرکززدایی از مرکز شهر در گرو عزم مدیریت شهری
داود حسنی، عضو شورای شهر زنجان و رئیس کمیسیون سلامت و خدمات شهری شورای شهر زنجان نیز در این زمینه در گفت‌وگو با صدای زنجان در پاسخ به این پرسش که چرا بازارچه‌های محلی احداث‌شده توسط مدیریت شهری در گذشته با شکست مواجه شدند، اظهار کرد: در مورد بحث‌هایی که در سنوات گذشته مطرح شد و به نوعی بعضی از آن‌ها به نتیجه رسید و نتوانستند خدمات مطلوبی ارائه دهند، دلیل اصلی این بود که مکان‌های مناسبی برای بازارچه‌ها در نظر گرفته نشده بود. همچنین به دلیل قوانین شهرداری در خصوص مزایده‌ها، افراد خیلی استقبال نمی‌کنند که بیایند در بازارچه‌هایی که با مزایده واگذار می‌شود فعالیت کنند؛ با این حال، هدف این است که خدمات به گونه‌ای باشد که مردم به راحتی و با قیمت‌های پایین‌تر بتوانند کالاهای اساسی، میوه و سبزیجات خود را تهیه کنند.
تعیین تکلیف ۱۰ محله در برنامه‌های شورای ششم
وی با اشاره به برنامه‌ریزی شورای فعلی از سال ۱۴۰۰ تاکنون برای ۱۰ محل جهت احداث یا فعال‌سازی بازارچه‌ها افزود: از این ۱۰ محله، سه محله آماده شده است؛ مانند بازارچه شهید رجایی که قبلاً دچار مشکل بود و اکنون فعال شده است. بازارچه الهیه نیز در شرف این است که با صحبت‌هایی که با یکی دو شرکت انجام شده، طی همین یکی دو ماه آینده و با در نظر گرفتن وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم فعال شود. بازارچه عاصم زنجانی نیز آماده شده و ان‌شاءالله در طول دو سه ماه آینده به چرخه خدمات در این حوزه وارد خواهد شد.
حسنی تصریح کرد: در برخی جاهای دیگر مانند کوی فرهنگ و گلشهر، به دلیل اینکه بازارچه‌ها در محل‌های مناسبی ساخته نشده، دید مناسبی وجود ندارد و فضای کافی در اختیار بهره‌برداران قرار نگرفته است، به دنبال این هستیم که با اصلاحاتی آن‌ها را نیز وارد این چرخه کنیم.
اما فعلاً همین سه محل را در نظر گرفته‌ایم تا در طول دو سه ماه آینده با خدمات مناسب فعال شوند؛ مثلاً مشابه طرحی که در تهران ۱۲ قلم کالا را با تورم صفر ارائه می‌دهد، ما نیز بتوانیم چند قلم کالا را با قیمت‌های بسیار پایین در اختیار مردم قرار دهیم.
اصلاح آسیب‌های گذشته در پروژه‌های جدید
رئیس کمیسیون سلامت و خدمات شهری شورای شهر زنجان در پاسخ به این سوال که چقدر ایرادات دوره‌های گذشته در پروژه‌های جدید رفع شده است، گفت: موضوع اصلی این است که در گذشته محل‌ها و زمین‌هایی که در اختیار شهرداری بود را در دوره‌های گذشته تغییر کاربری دادند و تبدیل به بازارچه کردند؛ بدون اینکه شرایط و پیوست‌های مختلف اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی را در نظر بگیرند که گاهی مغفول ماند. اما مثلاً همین بازارچه عاصم زنجانی، تقریباً با بهره گرفتن از آن آسیب‌شناسی‌های گذشته آماده شده و می‌تواند وارد چرخه شود. بازارچه الهیه نیز یکی از محل‌های بسیار مناسب است، اما متاسفانه در طول یک سال گذشته به دلیل اینکه برخی نهادها و ارگان‌ها قول داده بودند با همکاری جهاد کشاورزی و صمت بیایند و بازارچه‌ها را فعال کنند، دست شورا و شهرداری را خالی گذاشتند و جلو نیامدند. با این حال، سعی کردیم آن آسیب‌ها را تا جایی که می‌شود برطرف کنیم تا در محل‌هایی باشد که هم از بابت ترافیک و مسائل اجتماعی و هم نیاز شهروندان، استانداردهای لازم را داشته باشد.
زخم کهنه مسکن ملی و شهرک‌های جدید بر پیکر مدیریت شهری
حسنی درباره وضعیت پیوست‌های اقتصادی و فرهنگی در شهرک‌های جدید و پروژه‌های مسکن مهر و ملی گفت: فعلاً شهرداری بسیاری از این کوی‌ها و شهرک‌ها را تحویل نگرفته است. تعاونی‌های مختلفی در نقاط مختلف شهر مسکن می‌سازند و در اختیار همشهریان قرار می‌دهند که کوی زنگان، کوی زیتون و فازهای مختلف گلشهر از آن جمله‌اند و فعلاً به صورت کامل در اختیار شهرداری قرار نگرفته‌اند. متاسفانه به نظر می‌رسد آن سرانه‌های عمومی و مختلفی که باید در اختیار مدیریت شهری باشد برای ارائه خدمت، در نظر گرفته نشده است؛ به ویژه در غرب زنجان، مثلاً همین کوی زیتون را شما در نظر بگیرید که متاسفانه در آینده مشکلاتی برای همشهریان‌مان ایجاد خواهد کرد.