پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ ثمین شکوری: در حالی که جامعه عشایری استان زنجان با تحمل سخت‌ترین شرایط اقلیمی و معیشتی، بار سنگین امنیت غذایی و تولید پروتئین را بر دوش می‌کشد، به‌نظر می‌رسد ویترین عرضه دسترنج این قشر به شکلی نگران‌کننده در سطح استان محدود باقی مانده است. گزارش‌ها حاکی از موفقیت نسبی در راه‌اندازی زنجیره ارزش گوشت قرمز است، اما پرسش اساسی اینجاست که چرا ثمره تلاش شبانه‌روزی 824 خانوار عشایر که با 90 هزار رأس دام سبک در خط مقدم تولید ایستاده‌اند، باید تنها در یک نقطه محدود از شهر محبوس بماند؟ این محدودیت در زیرساخت‌ها، نه‌تنها دسترسی بخش بزرگی از شهروندان زنجانی را به محصولات ارگانیک سلب کرده، بلکه توان رقابتی عشایر تولیدکننده را در برابر شبکه‌های گسترده دلالان به شدت کاهش داده است.

واقعیت آن است که حذف واسطه‌ها و شکستن حباب قیمت‌ها با شعار محقق نمی‌شود. محروم ماندن محصولات لبنی منحصر‌به‌فرد، صنایع دستی شاخص و روغن حیوانی مرغوب عشایر از غرفه‌های دائمی در نقاط پرتردد شهر، نشانی از یک خلأ مدیریتی در حمایت عملی از اقتصاد مولد است. به نظر می‌رسد زنجان برای تبدیل شدن به الگوی کشوری، نیازمند ایجاد دهکده‌های عرضه مستقیم محصولات در مبادی ورودی و پارک‌های پرتردد است تا هم هویت گردشگری روستایی-عشایری استان حفظ شود و هم سود واقعی تولید، به‌جای جیب واسطه‌ها مستقیماً به چادر سیاه عشایر و سفره مصرف‌کنندگان بازگردد.

 حمایت هست، ولی کم است

در این زمینه یکی از عشایر زنجان در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با گلایه از حضور پررنگ واسطه‌ها درخرید محصولات عشایر استان اظهار کرد: ما تولیدکننده گوشت و لبنیاتیم، نه صرفاً بافنده فرش! وقتی بارندگی صفر است، علوفه با قیمت‌های نجومی تهیه می‌شود و دام از گرسنگی و بی‌رونقی مراتع در عذاب است، پناه بردن به مشاغل خرد خانگی چگونه قرار است اقتصاد از دست‌رفته‌ی ما را نجات دهد؟

وی ادامه داد: عشایر توانایی تولید گوشت، لبنیات و غیره زیادی را دارند اما متاسفانه هنوز آن‌طور که باید از صنعت آنان حمایت نشده است؛ ما برای اینکه بتوانیم محصولات خود را به فروش برسانیم ناچار هستیم برخی محصولات خود را به واسطه‌ها بفروشیم اما همان واسطه‌ها محصولات را قیمت چند برابری در بازار‌های مربوطه به فروش می‌رسانند.

وی با اشاره به لزوم قطعی زنجیره دلالان و حمایت مسئولان برای حذف واسطه‌ها بیان کرد: تا زمانی که زنجیره دلالی قطع نشود و بازارهای دائمی و ویژه برای عرضه مستقیم محصولات دامی ما در شهرها ایجاد نگردد، طرح‌های روی کاغذ گرهی از کار فروبسته‌ی چادرنشینان باز نخواهد کرد؛ تولیدکننده بیش از هر چیزی به عمل مسئولان در ایجاد بازارهای فروش نیاز دارد.

 افزایش جمعیت دام در عشایر زنجان

در این زمینه محمدرضا امین ارفع، رئیس اداره امور عشایری سازمان جهادکشاورزی استان زنجان در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با بیان اینکه جامعه عشایری به‌عنوان یکی از ارکان مهم تولید و امنیت غذایی هستند، اظهار کرد: جامعه عشایری استان زنجان با برخورداری از 824 خانوار و جمعیتی بالغ بر 2 هزار و 824 نفر، سهم بسزایی در تولید فرآورده‌های دامی و پروتئینی استان ایفا می‌کند.

وی ادامه داد: عشایر استان در قالب 21 کانون قشلاقی با 13 کانون در شهرستان زنجان و 8 کانون در ماهنشان به زمستان‌گذرانی می‌پردازند و با آغاز فصل کوچ در 15 خردادماه، در ییلاقات داخل استان همچون ارتفاعات روستای پری و علم‌کند ماهنشان و 5 ییلاق خارج استان در کوه‌های بزقوش مابین میانه و سراب به فعالیت تولیدی مشغولند.

رئیس اداره امور عشایری سازمان جهادکشاورزی استان زنجان با اشاره به اینکه جمعیت دام سبک عشایر استان در سال اخیر افزایش داشته و به حدود 90 هزار رأس رسیده است، افزود: تولیدات سالانه عشایر استان شامل 200 تن گوشت قرمز، 700 تن شیر و ماست، 13 تن روغن حیوانی و 3 تن کشک است.

 نخستین فروشگاه گوشت عشایر کشور در استان زنجان

این مسئول با اشاره به چالش دیرینه دخالت واسطه‌ها در فروش محصولات عشایری گفت: برای کوتاه کردن دست دلالان و رسیدن سود واقعی به دست تولیدکننده و مصرف‌کننده، از مهرماه سال گذشته زنجان به‌عنوان نخستین استان کشور موفق به راه‌اندازی زنجیره تولید گوشت قرمز شد.

وی با اشاره به موقعیت این فروشگاه افزود: در این فروشگاه که در ابتدای خیابان فرودگاه و جنب تعاونی مصرف جهاد کشاورزی دایر است، گوشت دام سبک عشایر با قیمتی حدود 500 تا 600 هزار تومان پایین‌تر از نرخ سطح بازار به‌صورت مستقیم عرضه می‌شود.

رئیس اداره امور عشایری سازمان جهادکشاورزی استان زنجان ادامه داد: طی یک سال گذشته، حدود 650 رأس دام سبک معادل 12 تن گوشت خالص در این مرکز عرضه شده که با احتساب اختلاف قیمت، بیش از 7 میلیارد تومان به قدرت خرید شهروندان زنجانی کمک کرده است.

 سایه خشکسالی در مراتع

این مسئول با اشاره به چالش اقلیمی خشکسالی و تأثیر آن بر مراتع گفت: حوزه فعالیت عشایر وابستگی صددرصدی به بارندگی دارد. کاهش بارش‌ها مستقیماً بر رویش گیاهی و وضعیت مراتع تأثیر منفی می‌گذارد و این امر دامداران را به شدت آسیب‌پذیر می‌کند؛ اگر سبد درآمدی خانواده عشایری به دلیل ضعف مرتع و کاهش تعداد دام کوچک شود، خطر جدی مهاجرت معکوس و حاشیه‌نشینی رخ خواهد داد.

 پایداری تولید و جلوگیری از مهاجرت معکوس

وی مقاومت جامعه عشایری استان را در سال‌های گذشته ستودنی خواند و خاطرنشان کرد: برخلاف برخی استان‌ها که دامداران ناچار به فروش دام‌های مولد و کشتار زودهنگام شدند، عشایر غیور زنجان با وجود نوسانات قیمت، پای کار ماندند و چرخه تولید را متوقف نکردند.

رئیس اداره امور عشایری سازمان جهادکشاورزی استان زنجان از برنامه‌ریزی برای توسعه مراکز عرضه مستقیم سایر محصولات لبنی و صنایع دستی عشایر خبر داد و گفت: برای جلوگیری از آسیب‌های ناشی از خشکسالی و کاهش نزولات جوی، علاوه بر حمایت از مشاغل جانبی نظیر فرش‌بافی و جوراب‌بافی، طرح راه‌اندازی میز گردشگری و صنایع دستی در کانون‌های ییلاقی از جمله روستای علم‌کندی تدوین شده است تا با پایداری درآمد خانوارها، شاهد پویایی بیشتر و جلوگیری از مهاجرت معکوس در مناطق عشایری باشیم.