پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ ثمین شکوری: دانه‌های روغنی، به‌عنوان یکی از محصولات راهبردی بخش کشاورزی، نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی و کاهش وابستگی کشور و استان به واردات روغن دارند. با این حال، باتوجه به محدودیت منابع آبی، خشک‌سالی‌های پی‌درپی و تغییرات اقلیمی، تولید این محصولات در بسیاری از استان‌ها با چالش‌ مواجه شده است. بنابر گفته مسئولان مربوطه، استان زنجان نیز به‌عنوان یکی از استان‌های فعال در کشت دانه‌های روغنی، طی سال‌های اخیر همزمان با اجرای سیاست‌های مدیریت مصرف آب، تلاش کرده است با اصلاح الگوی کشت و استفاده از ارقام مقاوم، تولید این محصولات را حفظ و حتی توسعه دهد.

در این زمینه پیمان حائری، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به وضعیت کم‌آبی و کاهش بارندگی‌های اخیر، اظهار کرد: باوجود کاهش میزان بارش‌ها و خسارات وارده به مزارع، سطح زیر کشت  دانه‌های روغنی نسبت به سال گذشته افزایش یافته است.

کشت گیاه کلزا 

 معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با اشاره به کشت دانه‌های روغنی به دو صورت آبی و دیم، عنوان کرد: در کشت آبی دانه‌های روغنی، عملیات کشت معمولاً از اوایل شهریورماه آغاز می‌شود و با توجه به شرایط اقلیمی استان زنجان، این روند تا پایان شهریور ادامه دارد؛ دلیل این زمان‌بندی آن است که گیاه باید حداقل به مرحله 6 تا 8 برگی برسد تا بتواند سرمای زمستان را تحمل کند.

وی ادامه داد: امسال نیز کشت گیاه کلزا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دانه‌های روغنی، در شهرستان‌های مختلف استان زنجان انجام شده و سطح زیر کشت آن نسبت به سال گذشته افزایش داشته است.

این مسئول در ادامه با اشاره به کشت دیم دانه‌های روغنی در کنار کشت آبی،عنوان کرد: دانه‌های روغنی دیمی از جمله گیاه گلرنگ نیز در استان زنجان کشت می‌شوند که زمان کشت آن‌ها معمولاً از اوایل اسفندماه آغاز می‌شود و در صورت مناسب بودن شرایط جوی و دمای هوا، عملیات کشت دیم بدون مشکل انجام خواهد شد.

حائری با تأکید بر تأثیر شرایط اقلیمی بر تولید محصولات کشاورزی تصریح کرد: کم‌آبی، خشکسالی و کاهش بارندگی‌های موجود در سطح استان زنجان و کشور، می‌تواند خسارت‌هایی را به محصولات وارد کند؛ با این حال، طبق پیش‌بینی‌های هواشناسی، شرایط بارندگی در ادامه سال زراعی نرمال خواهد بود و امیدواریم در سال زراعی پیش‌رو، خسارت زیادی به دانه‌های روغنی استان زنجان وارد نشود.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با اشاره به وضعیت تولید دانه‌های روغنی در مقایسه با سال گذشته، گفت: تا به امروز از نظر تولید نسبت به سال گذشته کاهش محسوسی نداشته‌ایم و حتی در بخش کشت آبی نیز افزایش سطح زیر کشت را شاهد هستیم؛ هرچند امسال به دلیل کمبود و تأخیر در بارندگی‌ها، خسارت پرندگان به مزارع کلزا وارد شد.

هجوم پرندگان به مزارع کلزا

وی یکی از مشکلات امسال را افزایش خسارت پرندگان به مزارع کلزا دانست و عنوان کرد: به دلیل نبود بارندگی، مراتع و کوه‌ها با کمبود پوشش گیاهی مواجه شدند و پرندگانی که از این مناطق تغذیه می‌کردند، به مزارع کلزا هجوم آوردند.

حائری ادامه داد: باتوجه به اینکه گیاه کلزا گیاهی خوش‌خوراک است، همین موضوع سبب شد در اکثر شهرستان‌های استان زنجان، بخشی از مزارع با خسارت هجوم پرندگان مواجه شوند.

وی با تاکید بر‌اینکه باوجود این خسارت‌ها، سطح زیر کشت کلزا در استان زنجان نسبت به سال گذشته افزایش یافته، گفت: این موضوع نشان‌دهنده استقبال کشاورزان از کشت این محصول است.

واردات بخش عمده روغن به کشور 

این مسئول با اشاره به اینکه تولیدات روغن در کشور بسیار کم است، افزود: سهم اندکی از روغن مصرفی کشور ایران از تولیدات داخلی تأمین می‌شود و بخش عمده نیاز کشور از طریق واردات است؛ استان زنجان نیز به‌طور طبیعی تابع همین شرایط ملی است و نمی‌توان آن را قطب تولید دانه‌های روغنی کشور دانست.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با بیان اینکه استان زنجان در تولید برخی محصولات جایگاه قابل توجهی در کشور دارد، عنوان کرد: به جرئت می‌توان گفت استان زنجان در تولید گیاه گلرنگ، جزو چهار استان برتر کشور محسوب می‌شود.

وی با اشاره به اینکه در شرایط مناسب، عملکرد کشت آبی دانه‌های روغنی چون کلزا در استان زنجان می‌تواند به‌طور متوسط بین 5 تا 6 تن در هکتار و حتی رکوردهای بالاتری را نیز ثبت کند، گفت: در کشت دیم گیاه گلرنگ، با توجه به محدودیت آب و استفاده از آب سبز، عملکرد معمولاً بین 500 تا 700 کیلوگرم در هکتار است.

حائری با بیان اینکه هدف اصلی این است که فشار زیادی به منابع آب زیرزمینی وارد نشود، عنوان کرد: گلرنگ، گیاهی مقاوم به خشکی است و به دلیل داشتن ریشه‌های عمیق، حتی در شرایط کم‌آبی نیز مقاومت بالایی دارد. 

مصرف حدود 70 درصدی آب‌های زیرزمینی در کشاورزی 

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با اشاره به اینکه همواره از کشاورزی به‌عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب یاد می‌شود، خاطرنشان کرد: نمی‌گوییم بیشترین مصرف‌کننده آب نیستیم و آمارهایی در این زمینه مطرح است، اما واقعیت این است که حدود 65 تا 70 درصد آب‌های زیرزمینی در بحث کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد و البته طی سالیان گذشته اقدامات مهمی برای کاهش مصرف آب در کشاورزی و استفاده از محصولات کم آب‌بر انجام شده است.

این مسئول افزود: یکی از مهم‌ترین این اقدامات، اصلاح ارقام زراعی است؛ برای مثال، در گذشته ارقام گندمی کشت می‌شد که برای تولید محصول به ۱۲ نوبت آبیاری نیاز داشت، اما امروز ارقامی در استان زنجان کشت می‌شود که با حدود ۶ نوبت آبیاری، همان میزان محصول یا حتی بیشتر تولید می‌کنند.

این مسئول با بیان اینکه در بخش گندم دیم نیز ارقام قدیمی که در شرایط خشکسالی عملاً محصولی تولید نمی‌کردند، جای خود را به ارقام اصلاح‌شده دادند، افزود: با جایگزینی این محصولات، در سال‌های کم‌بارش و باوجود خشکسالی نیز عملکرد خوبی به ثبت رسیده و حتی به استان‌های دیگر نیز صادر شده است.

ایران حداکثر 10 درصد نیاز روغن را در داخل کشور تامین می‌کند 

در این زمینه فرید شکاری، رئیس پژوهشکده زیستی واستاد‌تمام گروه تولید و ژنتیک گیاهی دانشگاه زنجان در گفت‌و‌گو با صدای زنجان باتوجه به نتایج سه‌دهه فعالیت علمی و پژوهشی خود در حوزه دانه‌های روغنی، وضعیت موجود را حاصل سیاست‌گذاری نادرست و بی‌توجهی به دانش بومی دانست و اظهار کرد: در حال حاضر، ایران حداکثر 10 درصد نیاز روغن خوراکی خود را در داخل کشور تولید می‌کند و حدود 90 درصد و بیشتر وابسته به واردات از خارج از کشور است.

وی با بیان اینکه نیازسنجی کشور در زمینه اینکه چه نوع گیاهان روغنی با اقلیم کشور سازگار هستند از ضروریات است، عنوان کرد: وارد کردن گیاهانی مانند آفتاب‌گردان و سویا که نیاز به آب بسیاری دارند باوجود اینکه می‌تواند برای کشور روغنی با کیفیت بالا تولید کنند ولی چون آب زیادی را استفاده می‌کنند، اصلا به صرفه نیستند.

گیاه گلرنگ تنها گیاه دانه روغنی در جهان که منشا آن فلات ایران است

این مسئول ادامه داد: ما باید به دنبال گیاهانی باشیم که در داخل اقلیم ایران منشا گرفته‌اند و میلیون‌ها سال است که خود را با این اقلیم سازگار کرده‌اند و در صورتی که تصمیم داریم گیاهانی را به کشور وارد کنیم، باید در نظر داشته باشیم گیاهانی باشند که بتوانند در یک فصل به اندازه کافی از بارش‌های جوی استفاده کنند که در آینده، مقدار آب کمکی مصرفی آن‌ها کاهش یابد.

استاد‌تمام گروه تولید و ژنتیک گیاهی دانشگاه زنجان با ذکر اینکه منشا گیاه گلرنگ کشور ایران است، عنوان کرد: گیاه گلرنگ تنها گیاه دانه روغنی در جهان است که منشا آن فلات ایران است. این گیاه توانایی سازگاری و مقاومت در برابرشوری خاک، کم‌آبی، گرمای زیاد و تاحدودی سرما را دارد و می‌توان روغن بسیار با کیفیتی از آن  تولید کرد.

شکاری تنها ایراد این گیاه را محصول کم دانست و گفت: این مسئله موجب شده کشاورزان تمایل زیادی برای کشت این گیاه نداشته باشد؛ اگر می‌خواهیم در زمینه تولید روغن در کشور حرفی برای گفتن و گیاهی داشته باشیم که بتواند با مقدار کم آب به ما محصول دهد بهترین گزینه گیاه گلرنگ است.

 روغن‌های جامد، عامل افزایش بیماری‌های قلبی وعروقی

این مسئول با اشاره به اینکه امروزه یکی از مشکلات اصلی جوامع انسانی، افزایش بیماری‌های قلبی و عروقی است، تاکید کرد: از علل اصلی این بیمار‌ی‌ها،  مصرف روغن‌های اشباع و جامد و عدم تحرک است.

وی ادامه داد: روغن گلرنگ به دلیل داشتن اسیدهای چرب اشباع نشده، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش این بیماری‌ها داشته باشد.

استاد‌تمام گروه تولید و ژنتیک گیاهی دانشگاه زنجان با اشاره به اینکه در کنار گیاه گلرنگ، گیاه کلزا نیز باوجود وارداتی بودن، سازگاری قابل قبولی با اقلیم ایران و به‌ویژه استان زنجان دارد، گفت: گیاهان کلزا و گلرنگ هر دو قابلیت کشت پاییزه دارند؛ یعنی می‌توانند از بارش‌های پاییز و زمستان استفاده کنند و بخش عمده آب مورد نیاز خود را از ریزش جوی تأمین کنند.

این مسئول ادامه داد: این گیاهان پیش از آغاز گرمای شدید تابستان برداشت می‌شوند و همین موضوع باعث می‌شود فشار کمتری به منابع آبی وارد شود و در عمل، دو سوم تا سه‌چهارم آب مورد نیاز این گیاهان از بارندگی تأمین می‌شود و فقط مقدار محدودی آبیاری تکمیلی لازم دارند و بهترین گیاهان برای کشور هستند.

انتهای پیام/