بختیاری: در ساخت عروسکهای تلاش برای حفظ همان سادگی و اصالت در کنار بهرهگیری از لباسهای محلی زنجان است
پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: هنرهای سنتی
و بومی هر منطقه بخشی از هویت فرهنگی آن سرزمین را شکل میدهند؛ آثاری که علاوه بر
جنبه هنری، حامل روایتها، باورها و سبک زندگی نسلهای گذشته هستند. در استان زنجان
نیز نمونههایی از این هنرهای اصیل وجود دارد که با تلاش هنرمندان محلی زنده نگه داشته
شدهاند. یکی از این هنرمندان زهرا بختیاری است که با ساخت عروسکهای بومی و سنتی تلاش
میکند بخشی از فرهنگ و تاریخ منطقه را به نسل امروز معرفی کند.
زهرا بختیاری، هنرمند زنجانی
و سازنده عروسکهای بومی محلی که فعالیت خود در این حوزه را از سال ۱۴۰۰ آغاز کرده است در گفتوگو با صدای زنجان از تلاش
خود برای احیای هنرهای بومی استان سخن میگوید.
وی در این زمینه میگوید:
علاقه به هنر از گذشته در وجود بوده و بهویژه به نقاشی و کارهای هنری علاقه داشته
است. همین علاقه باعث شد در دوران همهگیری کرونا، زمانی که بسیاری از فعالیتهای حضوری
متوقف شده بود، به صورت مجازی در یک دوره آموزشی عروسکسازی شرکت کند.
بختیاری با بیان اینکه این
دوره آموزشی تنها طی چند روز برگزار شد، اما همان آموزش کوتاه آغاز مسیری شد که امروز
به یکی از فعالیتهای جدی هنری او تبدیل شده است، عنوان میکند: اکنون به همراه گروهی
از هنرمندان در فراخوانها و رویدادهای مختلف هنری، چه در سطح ملی و چه بینالمللی،
شرکت میکند و آثار خود را ارائه میدهد.
این هنرمند درباره مفهوم
«عروسکهای بومی» اضافه میکند: عروسکهای بومی در واقع بازآفرینی عروسکهایی هستند
که در گذشته و در زمان مادران و مادربزرگهای ما ساخته میشدند. این عروسکها اغلب
با سادهترین مواد مانند چوب و پارچه تهیه میشدند و علاوه بر جنبه سرگرمی برای کودکان،
در برخی آیینها و باورهای سنتی نیز کاربرد داشتند.
«عروسک آل» به ثبت ملی رسیده است
وی ادامه داد: یکی از نمونههای
شناختهشده این عروسکها «عروسک آل» است که در برخی مناطق ایران نیز شناخته شده و حتی
به ثبت ملی رسیده است.
بختیاری با بیان اینکه در
گذشته باورهایی درباره این عروسک وجود داشت و در برخی خانوادهها هنگام تولد نوزاد،
بهویژه در روزهای نخست پس از تولد، چنین عروسکی در کنار نوزاد قرار میدادند، تصریح
کرد: این عروسکها اغلب بسیار ساده ساخته میشدند؛ دو تکه چوب به عنوان اسکلت اصلی
و پارچهای ساده که روی آن قرار میگرفت.
وی با بیان اینکه در ساخت
عروسکهای خود تلاش کرده است همان سادگی و اصالت را حفظ کند، اما در عین حال آنها
را با لباسهای محلی استان زنجان بازآفرینی کند، تاکید کرد: لباسهایی که بر اساس پوشش
سنتی منطقه طراحی شدهاند و به نوعی هویت فرهنگی زنجان را در قالب یک اثر هنری به نمایش
میگذارند.
این هنرمند با بیان اینکه
همین ویژگیها باعث شد عروسکهایی که ساخته است به عنوان عروسک بومی شناخته شوند، ادامه
میدهد: فرآیند ثبت ملی آنها نیز انجام شده با این حال این هنر هنوز آنگونه که باید
در زنجان شناخته نشده است.
بختیاری اظهار میکند: انتظار
داشتم این عروسکها در شهر خودمان بیشتر معرفی شوند. به نظر من میتوان از عروسکهای
بومی به عنوان سوغات فرهنگی شهر استفاده کرد تا مسافران و گردشگران نیز با این بخش
از فرهنگ زنجان آشنا شوند.
وی ادامه میدهد: این عروسکها
میتوانند به عنوان یک نماد فرهنگی یا حتی المان شهری معرفی شوند.
معرفی عروسکهای بومی زنجان در نمایشگاههای کشور
بختیاری خاطر نشان میکند:
در برخی استانها چنین آثار بومی مورد توجه قرار گرفتهاند و حتی در موزهها، دانشگاهها
و نمایشگاهها به نمایش گذاشته میشوند.
این هنرمند زنجانی میگوید:
آثار وی در برخی رویدادها و نمایشگاهها در داخل و حتی خارج از کشور معرفی شدهاند
و از طریق برنامهها و فراخوانهای هنری، مجموعهای از عروسکهای بومی از استانهای
مختلف ایران گردآوری و در نمایشگاههایی در کشورهایی مانند ارمنستان و ژاپن ارائه شدهاند
که با استقبال مخاطبان نیز همراه بوده است.
بختیاری ادامه میدهد: همچنان
امیدواریم که این هنر در زنجان نیز بیشتر دیده شود و انتظار اصلیاش از نهادهای فرهنگی
و دولتی بیشتر در حوزه معرفی و شناساندن این هنر است، نه لزوماً حمایت مالی گسترده.
وی اضافه میکند: اگر عروسکهای بومی زنجان به عنوان یکی از سوغات فرهنگی استان معرفی
شوند، میتوانند علاوه بر حفظ یک سنت قدیمی، به رونق صنایع دستی و معرفی فرهنگ محلی
نیز کمک کنند. احیای چنین هنرهایی نه تنها پاسداشت میراث فرهنگی گذشتگان است، بلکه
میتواند پلی میان نسلهای مختلف ایجاد کند؛ پلی که از دل هنر میگذرد و داستانهای
قدیمی را در قالبی تازه برای امروز روایت میکند.