پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: به مناسبت روز مهندس، مروری بر دیدگاه‌های جمعی از اعضای هیئت علمی دانشگاه زنجان تصویری واقع‌بینانه از چالش‌ها و ظرفیت‌های پیش‌روی حوزه مهندسی در کشور ترسیم می‌کند؛ تصویری که در آن، هم فرصت‌های گسترده توسعه صنعتی دیده می‌شود و هم ضرورت بازنگری در برخی سیاست‌ها و زیرساخت‌ها.

مهندسی امروز صرفاً دانشی مبتنی بر محاسبات و فناوری نیست، بلکه ترکیبی از علم، خلاقیت، درک هارمونی در طراحی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی است. به‌ویژه در دهه‌های اخیر، مسئله «سازگاری با محیط زیست» به یکی از ارکان اصلی فعالیت‌های مهندسی تبدیل شده است. از مدیریت آلودگی هوا و بهینه‌سازی مصرف انرژی گرفته تا طراحی زیرساخت‌های پایدار شهری، مهندسان نقشی کلیدی در کیفیت زندگی شهروندان ایفا می‌کنند. با این حال، شاخص‌های زیست‌محیطی و صنعتی کشور نشان می‌دهد که تا رسیدن به استانداردهای مطلوب، فاصله قابل توجهی وجود دارد.

از سوی دیگر، برخلاف برخی تصورات رایج درباره بحران اشتغال در رشته‌های فنی، بسیاری از اساتید بر این باورند که مسئله اصلی نه کمبود فرصت شغلی، بلکه کمبود نیروی توانمند و مهارت‌محور است. صنایع کشور با پروژه‌ها و نیازهای متعددی مواجه‌اند که در مواردی به دلیل فقدان نیروی متخصص کارآمد یا ارتباط ضعیف میان دانشگاه و صنعت، به سرانجام مطلوب نمی‌رسند. تقویت دوره‌های کارآموزی، توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی و ایجاد اعتماد متقابل میان صنعت و دانشگاه از جمله راهکارهای مطرح‌شده برای رفع این خلأ است.

در کنار این موارد، چالش‌هایی همچون کاهش انگیزه در میان بخشی از دانشجویان، عدم توازن در هدایت استعدادهای برتر به رشته‌های مختلف و محدودیت‌های بودجه‌ای دانشگاه‌ها نیز بر کیفیت آموزش مهندسی تأثیرگذار بوده‌اند. با این حال، روند بازنشستگی گسترده نیروهای متخصص در سال‌های پیش‌رو و نیاز مبرم کشور به توسعه زیرساخت‌ها، انرژی، حمل‌ونقل و مدیریت منابع، ظرفیتی کم‌نظیر برای مهندسان جوان ایجاد خواهد کرد.

برآیند این دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که آینده مهندسی در کشور، بیش از هر چیز به کیفیت آموزش، سیاست‌گذاری هوشمندانه و تقویت پیوند میان دانش، صنعت و جامعه گره خورده است؛ مسیری که در صورت برنامه‌ریزی صحیح، می‌تواند مهندسی را به موتور محرک توسعه پایدار بدل کند.

 ارتباط دانشجویان با فضای واقعی کار از الزامات ارتقای کیفیت آموزش است

مهدی مقیمی، عضو هیئت علمی گروه معماری دانشگاه زنجان، با تأکید بر لزوم بازنگری در سیاست‌های کلان آموزش عالی کشور، مهم‌ترین چالش امروز رشته‌های مهندسی را مسئله «سازگاری با محیط زیست»، «کیفیت آموزش» و «عدم توازن در هدایت استعدادها» عنوان کرد.

مقیمی که در سال جاری ریاست دانشکده مهندسی و همچنین ریاست مرکز تحقیقات توسعه پایدار دانشگاه زنجان را بر عهده گرفته است، در تشریح دیدگاه خود درباره ماهیت مهندسی اظهار کرد: مهندسی حاصل ترکیب چندین مهارت و ادراک از جنبه‌های مختلف است. بخشی از آن به فناوری بازمی‌گردد؛ یعنی شناخت قوانین فیزیکی جهان و بهره‌گیری از آن‌ها. اما مهندسی صرفاً فناوری نیست، بلکه درک هارمونی و هماهنگی میان سیستم‌های مختلف نیز بخش مهمی از آن را تشکیل می‌دهد؛ جایی که هنر در کنار علم قرار می‌گیرد.

وی با اشاره به رشته تخصصی خود افزود: در معماری و بسیاری از گرایش‌های مهندسی که طراحی در آن‌ها نقش اساسی دارد، تناسبات هندسی، هماهنگی با سایر سیستم‌ها و درک زیبایی‌شناسی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. در دهه‌های اخیر نیز موضوع «سازگاری» به‌ویژه در ارتباط با محیط زیست، به یکی از ارکان اصلی مهندسی تبدیل شده است.

این عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان، سازگاری با نظامات طبیعت را از بزرگ‌ترین چالش‌های تمدن بشری دانست و تصریح کرد: امروز باید بیاموزیم چگونه بدون تخریب محیط زیست، فضای زیست خود و سایر موجودات زنده را حفظ کنیم. مهندسی باید در خدمت توسعه‌ای باشد که با محیط زیست زمین سازگار است.

وی همچنین با اشاره به تأثیر شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بر وضعیت معماری و شهرسازی کشور گفت: کیفیت معماری و فضای شهری تابعی از مجموعه‌ای از عوامل است؛ از ساختار مدیریت شهری گرفته تا وضعیت اقتصادی و اجتماعی. مهندسان نقش مهمی دارند، اما تصمیمات کلان و شرایط بومی، ملی و منطقه‌ای نیز تأثیرگذار هستند.

سطحی شدن آموزش؛ پیامد غلبه کمیت بر کیفیت

مقیمی در پاسخ به پرسشی درباره سطحی شدن آموزش در رشته‌های مهندسی اظهار کرد: یکی از عوامل این مسئله، افزایش کمّی بدون توجه کافی به الزامات کیفی است. اگر قرار است آموزش مهندسی عمیق و اثربخش باشد، باید میان کمیت و کیفیت در دانشگاه‌ها توازن برقرار شود.

وی ارتباط دانشجویان با فضای واقعی کار را از دیگر الزامات ارتقای کیفیت آموزش دانست و افزود: در رشته‌های مهندسی نمی‌توان بدون تعامل جدی با صنعت، نیروی متخصص کارآمد تربیت کرد. کارآموزی باید به‌صورت جدی و هدفمند دنبال شود؛ همان‌گونه که در بسیاری از کشورهای پیشرفته، دانشجویان پیش از فارغ‌التحصیلی دوره‌های طولانی‌مدت در صنعت می‌گذرانند.

این استاد دانشگاه با اشاره به تغییر گرایش استعدادهای برتر به برخی حوزه‌ها در سال‌های اخیر گفت: در گذشته بخش قابل توجهی از دانش‌آموزان برتر وارد رشته‌های ریاضی و مهندسی می‌شدند، اما امروز این توازن تغییر کرده است. این مسئله بر سطح آمادگی ریاضی و ذهن مهندسی دانشجویان ورودی تأثیر گذاشته است.

وی تأکید کرد: اصلاح این روند نیازمند سیاست‌گذاری کلان در حوزه آموزش عالی و همچنین ایجاد توازن در جذابیت‌های اقتصادی رشته‌های مختلف است. این موضوع در سطح یک دانشکده یا دانشگاه قابل حل نیست، بلکه نیازمند بازنگری جامع در اولویت‌های تربیت نیروی متخصص در حوزه‌های مهندسی، علوم انسانی، علوم تجربی و هنر است.

مقیمی ادامه داد: بسیاری از دانشجویان بدون علاقه واقعی وارد برخی رشته‌ها می‌شوند و سال‌ها بعد به دنبال علاقه اصلی خود می‌روند؛ این امر به معنای هدررفت انرژی و سرمایه انسانی کشور است. فرهنگ‌سازی در خانواده‌ها و اصلاح نگاه جامعه به رشته‌های مختلف تحصیلی می‌تواند نقش مهمی در این زمینه ایفا کند.

وی در پایان با تأکید بر نقش حیاتی مهندسی در توسعه کشور اظهار کرد: ایران به‌عنوان کشوری در حال توسعه، نیازمند زیرساخت‌هایی همچون جاده، ساختمان، بیمارستان، نیروگاه، تولید و مدیریت انرژی و بازچرخانی آب است که همگی به دانش مهندسی وابسته‌اند. در کنار مدیریت و سایر حوزه‌ها، مهندسی یکی از ارکان اصلی پیشرفت کشور محسوب می‌شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان خاطرنشان کرد: زمانی می‌توانیم مسیر حرکت از کشور در حال توسعه به سمت توسعه‌یافتگی را طی کنیم که فارغ‌التحصیلانی تربیت کنیم که هم از دانش و توانمندی فنی برخوردار باشند و هم با علاقه و قریحه مهندسی وارد این عرصه شوند.

 برای حل بحران‌های زیست‌محیطی، صنعت باید به دانشگاه اعتماد کند

آزاده توکلی، عضو هیئت علمی گروه مهندسی عمران دانشگاه زنجان نیز در گفت‌و‌گو با صدای زنجان، با اشاره به چالش‌های زیست‌محیطی کشور اظهار کرد: استفاده از ظرفیت علمی دانشگاه‌ها و ایجاد اعتماد متقابل میان صنعت و مراکز علمی، شرط اساسی بهبود وضعیت محیط زیست در سال‌های آینده است.

توکلی که در حوزه مهندسی عمران – محیط زیست فعالیت می‌کند، در تشریح زمینه‌های تخصصی خود اظهار کرد: تمرکز اصلی فعالیت‌های ما بر موضوعاتی همچون آلودگی هوا، سیستم‌های تهویه در ساختمان‌ها و انتشار آلاینده‌ها از صنایع و خودروهاست. این حوزه از جمله بخش‌های مهم مهندسی محیط زیست به شمار می‌رود که تأثیر مستقیمی بر کیفیت زندگی شهروندان دارد.

کمرنگ شدن نگاه جنسیتی در مهندسی

وی در پاسخ به پرسشی درباره جایگاه بانوان در رشته‌های مهندسی گفت: اگر دو دهه گذشته را در نظر بگیریم، در برخی رشته‌ها مانند عمران و معدن نگاه جنسیتی پررنگ‌تر بود و تعداد بانوان نیز محدودتر؛ اما امروز شرایط تغییر کرده است. در بسیاری از کلاس‌های مهندسی، درصد حضور دانشجویان خانم حتی از آقایان بیشتر است.

این عضو هیئت علمی افزود: در رشته‌هایی مانند برق، کامپیوتر، معماری، صنایع و مهندسی شیمی تفاوتی از نظر توانمندی و پتانسیل میان خانم‌ها و آقایان وجود ندارد و می‌توان گفت جنسیت امروز نقش تعیین‌کننده‌ای در فرصت‌های شغلی و بازار کار مهندسی ایفا نمی‌کند.

توکلی با اشاره به وضعیت محیط زیست در کشور تصریح کرد: حوزه محیط زیست در ایران نسبتاً جدید است و چه در بعد علمی و چه در بعد مهندسی و اجتماعی، فاصله محسوسی با استانداردهای بین‌المللی داریم. به‌عنوان نمونه، آمارهای مرتبط با بازیافت در کشور بسیار پایین‌تر از بسیاری از کشورهای در حال توسعه است.

وی ادامه داد: در زمینه آلودگی هوا نیز با وجود برخی اقدامات انجام‌شده، همچنان با کمبود استانداردهای مؤثر و نظارت‌های نتیجه‌بخش مواجه هستیم و مشکلات متعددی در این حوزه وجود دارد.

ضرورت بهره‌گیری از فارغ‌التحصیلان محیط زیست

این استاد دانشگاه با تأکید بر ظرفیت بالای دانش‌آموختگان این رشته گفت: اگر در سازمان‌ها، ادارات و صنایع از متخصصان محیط زیست برای شناسایی مشکلات و ارائه راهکارهای اقتصادی و بهینه استفاده شود، می‌توان امیدوار بود که در دهه‌های آینده شرایط به شکل محسوسی بهبود یابد.

وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر توجه کافی به محیط زیست در کشور صورت نگرفته و بار اصلی پیگیری مطالبات زیست‌محیطی عمدتاً بر دوش سازمان حفاظت محیط زیست است، در حالی که سایر نهادها و دستگاه‌ها نیز باید در این زمینه نقش فعال‌تری ایفا کنند.

خلأ اعتماد میان صنعت و دانشگاه

توکلی یکی از موانع اصلی حل مشکلات زیست‌محیطی را ضعف ارتباط صنعت و دانشگاه دانست و اظهار کرد: بسیاری از صنایع با چالش‌های زیست‌محیطی مواجه‌اند، اما کمتر به سراغ دانشگاه می‌آیند. گاهی این نگرانی وجود دارد که طرح مسائل با دانشگاه برای آن‌ها تبعاتی ایجاد کند یا اطلاعاتشان منتشر شود.

وی افزود: در حالی که بسیاری از این مشکلات در کشورهای دیگر حل شده و راهکارهای فنی آن نیز مشخص است، اما شاید دانشگاه‌ها هنوز نتوانسته‌اند اعتماد کامل صنعت را جلب کنند. حل هر چالش نیازمند بررسی‌های مستمر، آزمون و خطا و همکاری بلندمدت است و بدون تعامل سازنده میان صنعت و دانشگاه، دستیابی به نتایج مطلوب دشوار خواهد بود.

عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان ابراز امیدواری کرد: با تقویت این ارتباط و بهره‌گیری از ظرفیت علمی دانشجویان و پژوهشگران، بتوان گام‌های مؤثرتری در مسیر بهبود شاخص‌های زیست‌محیطی کشور برداشت.

چالش اصلی مهندسی کمبود نیروی توانمند است، نه فرصت شغلی

دیگر عضو هیئت علمی گروه برق دانشگاه زنجان با تأکید بر ظرفیت‌های گسترده اشتغال در حوزه‌های فنی و صنعتی کشور گفت: مسئله اصلی امروز مهندسی، کمبود نیروی توانمند و مهارت‌محور است، نه نبود فرصت شغلی.

فرهاد بیات، که از سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ فعالیت خود را در دانشگاه زنجان آغاز کرده است، با تبریک روز مهندس به جامعه مهندسی کشور اظهار کرد: مهندسان در صنایع مختلف و در اقصی نقاط کشور نقش‌آفرین هستند و بخش مهمی از توسعه صنعتی و زیرساختی کشور بر دوش آنان قرار دارد.

برداشت نادرست از بحران اشتغال در مهندسی

وی درباره وضعیت بازار کار رشته مهندسی برق تصریح کرد: در جامعه این تصور وجود دارد که برخی حوزه‌ها با بحران جدی اشتغال مواجه‌اند. ممکن است در برخی رشته‌ها چنین باشد، اما در حوزه مهندسی این موضوع تا حدی مبالغه‌آمیز است. مشکل اصلی، کمبود افرادی است که بتوانند مسائل واقعی صنعت را بشناسند و برای آن‌ها راهکار عملی ارائه دهند.

این استاد دانشگاه افزود: اگر دانشجویان مباحث درسی را به‌درستی و عمیق فرا بگیرند و در کنار آن، از طریق کارآموزی، کارورزی و فعالیت‌های آزمایشگاهی نگاه عملیاتی به آموزش داشته باشند، نباید با مشکل اشتغال مواجه شوند. امروز پروژه‌ها و فعالیت‌های بسیاری در صنایع کشور وجود دارد که به دلیل کمبود نیروی متخصص و کارآمد، بر زمین مانده‌اند.

وی ادامه داد: حتی برخی شرکت‌ها که تعداد محدودی نیروی توانمند در اختیار دارند، برای اجرای پروژه‌ها با حجم بالای تقاضا مواجه‌اند و صنایع ناچارند برای دریافت خدمات تخصصی، در صف انتظار بمانند.

بیات یکی از چالش‌های مهم آموزش مهندسی را محدودیت تجهیزات و زیرساخت‌های سخت‌افزاری دانست و گفت: فعالیت‌های مهندسی صرفاً نظری نیست و در نهایت باید به تولید محصول یا حل یک مسئله واقعی منجر شود. این امر نیازمند آزمایشگاه‌ها و تجهیزات به‌روز است که تأمین آن‌ها هزینه‌بر بوده و با توجه به محدودیت‌های بودجه‌ای، دانشگاه‌ها نیز با چالش‌هایی در این زمینه مواجه‌اند.

وی تأکید کرد: تقویت این زیرساخت‌ها می‌تواند به تربیت دانشجویان توانمندتر و آشناتر با نیازهای صنعت منجر شود و به‌صورت زنجیره‌ای، مسئله اشتغال را نیز تسهیل کند.

افت انگیزه دانشجویان؛ چالشی جدی

این عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان، کاهش انگیزه در میان دانشجویان را از دیگر چالش‌های مهم آموزش عالی برشمرد و اظهار داشت: در مقایسه با دو دهه گذشته، دانشجویان امروز از نظر انگیزشی با چالش‌هایی روبه‌رو هستند. بررسی ریشه‌های این موضوع نیازمند مطالعات دقیق در حوزه علوم انسانی و اجتماعی است، اما بی‌تردید ارتقای انگیزه می‌تواند به افزایش کیفیت آموزش و توانمندی فارغ‌التحصیلان کمک کند.

بیات با اشاره به روند بازنشستگی نیروهای متخصص دهه‌های گذشته در صنایع کشور گفت: بخش قابل توجهی از نیروی کار متخصص که در دهه‌های گذشته وارد صنایع شده‌اند، در آستانه بازنشستگی قرار دارند. با خروج این نیروها، فضای قابل توجهی در صنایع و کارخانه‌ها ایجاد خواهد شد.

وی پیش‌بینی کرد: در کمتر از یک دهه آینده، حجم قابل توجهی از پروژه‌های مهندسی نیازمند نیروی متخصص خواهد بود و در صورت برنامه‌ریزی مناسب، دانشجویان امروز می‌توانند از این فرصت بهره‌مند شوند.

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: اگر دانشجویان رشته‌های مهندسی با درک صحیح از ظرفیت‌های آینده، بر افزایش مهارت و توانمندی خود تمرکز کنند، می‌توان امیدوار بود که در سال‌های پیش‌رو با کمبود فرصت شغلی در این حوزه مواجه نباشیم.

انتهای پیام/