پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: همایش گرامیداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی چهارشنبه 7 مردادماه 1405 با حضور جمعی از مسئولان ملی و استانی و جمعی از سهرودشناسان برگزار شد.

شهاب‌الدین سهروردی (۵۴۹–۵۸۷ ق)، فیلسوف بزرگ ایرانی و اهل سهرورد زنجان، بنیان‌گذار مکتب حکمت اشراق است. او با پیوند میان عقل و شهود عرفانی، نظامی نوین در برابر فلسفه مشاء ایجاد کرد و حکمت خسروانی ایران باستان را در بستر اندیشه اسلامی احیا نمود.

سهروردی پس از تحصیلات درخشان در مراغه و اصفهان، به سیر و سلوک و سفرهای طولانی پرداخت و سرانجام در حلب مورد حمایت ملک‌ظاهر قرار گرفت؛ جایی که شاهکارش حکمة‌الاشراق را تدوین کرد. نبوغ خیره‌کننده و بیان صریحِ حقایق باطنی او، خشم علمای قشری و متعصبان را برانگیخت. با متهم شدن به الحاد و فشارهای سیاسی بر صلاح‌الدین ایوبی، این حکیم جوان در ۳۸ سالگی در زندان حلب به شهادت رسید و به شیخ شهید مشهور شد.

میراث مکتوب او، پل ارتباطی میان عقل، معنویت و هویت ایرانی-اسلامی است و امروزه با بازنشر دقیق آثارش، جایگاه او به عنوان یکی از تأثیرگذارترین اندیشمندان تاریخ ایران تثبیت شده است.

پیشرفت تمدن‌ها در گروِ شجاعت فکری است

محسن جوادی، معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در آیین بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی با اشاره به شخصیت کم‌نظیر این فیلسوف، بر لزوم جاری شدن روحیه نوآوری در تمام عرصه‌های علمی، اجتماعی و فرهنگی کشور تأکید کرد.

معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تبیین جایگاه علمی شیخ اشراق اظهار کرد: آنچه در شخصیت سهروردی بیش از هر چیز جلب توجه می‌کند، جسارت و خلاقیت او در سنین جوانی است. وی در حدود ۴۰ سالگی و حتی پیش از آن، بدون هراس از نام‌های بزرگی چون ابن‌سینا، اندیشه‌های پیشین را نقد کرد و راهی نو در فلسفه گشود.

وی با بیان اینکه بسیاری از اندیشمندان در برابر بزرگان فلسفه متوقف می‌شوند، تصریح کرد: سهروردی با شجاعت از این مرز عبور کرد و همین ویژگی او را به چهره‌ای ماندگار در تاریخ اندیشه تبدیل کرده است.

تمدن‌ها مرهون انسان‌های جسور هستند

جوادی با تأکید بر اینکه تمدن‌ها با درخشش‌های ناگهانی شخصیت‌های بزرگ جان می‌گیرند، گفت: اگر تنها به آموزش‌های معمول اکتفا کنیم، اتفاق بزرگی رخ نخواهد داد؛ پیشرفت تمدن‌ها مرهون انسان‌های خلاق، جسور و نوآور است که مسیرهای تازه‌ای را پیش روی جامعه می‌گشایند.

وی ادامه داد: روحیه نوآوری باید در حوزه‌های مختلف از جمله دانش، فلسفه، ادبیات، فعالیت‌های خیرخواهانه و حتی عرصه‌های قرآنی تداوم یابد، زیرا این ظرفیت‌ها می‌توانند جامعه را به سمت پیشرفت سوق دهند.

معاون وزیر ارشاد، زنجان را استانی با جایگاه ویژه در تاریخ ایران دانست و افزود: زنجان به واسطه پرورش شخصیتی چون سهروردی، همواره مهد پرورش بزرگان علم، فرهنگ، شعر و ادب بوده و امروز نیز این ظرفیت همچنان در آن وجود دارد.

جوادی، مؤسسه خیریه مهرانه را نمونه‌ای از نوآوری اجتماعی در این استان خواند و بیان کرد: همان‌گونه که سهروردی در عرصه فلسفه منشأ تحول شد، مجموعه‌هایی مانند مهرانه نیز با تکیه بر سرمایه مردمی، جلوه‌ای از خلاقیت و مدنیت را به نمایش گذاشته‌اند.

وی با تجلیل از روحیه مردم این دیار گفت: مردم این استان همواره بدون چشمداشت در حفظ فرهنگ، تاریخ و تمامیت ارضی ایران نقش‌آفرین بوده‌اند و تقدیم بیش از هزار شهید، گواهی روشن بر ایثار و وفاداری آنان به میهن است.

جوادی خاطرنشان کرد: امروز همه ما بر سفره ایثار، فرهنگ و تلاش مردمانی نشسته‌ایم که با علم، اندیشه، نیکوکاری و فداکاری، سهم بزرگی در اعتلای ایران اسلامی داشته‌اند.

زنجان؛ مهد علم، اخلاق و منش انسانی

وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری نیز، در آیین بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی با تأکید بر لزوم بازخوانی اندیشه مفاخر علمی در جهت تقویت هویت ملی، سهروردی را یکی از ارکان صورت‌بندی هویت و خودآگاهی تاریخی ایرانیان توصیف کرد.

معاون فرهنگی وزارت علوم در ابتدای سخنان خود با ابراز خرسندی از حضور در زنجان گفت: حضور در زنجان، شهری که خاستگاه اندیشمندان و شخصیت‌های بزرگ علمی و فرهنگی است، مایه افتخار است. این شهر در طول تاریخ بزرگان بسیاری را پرورش داده که علاوه بر جایگاه علمی، در اخلاق و منش نیز الگو بوده‌اند.

وی با طرح پرسشی اساسی درباره نسبت اندیشه سهروردی با دنیای معاصر افزود: درباره سهروردی می‌توان از زوایای گوناگون سخن گفت، اما مهم‌ترین پرسش این است که سهروردی برای ایران امروز چه ظرفیتی دارد و چگونه می‌تواند در مواجهه با مسائل و چالش‌های معاصر الهام‌بخش باشد.

زنجان؛ فراتر از اقتصاد و صنعت، به سوی جایگاه تمدنیِ کانون حکمت و فرهنگ

سید محسن صادقی، استاندار زنجان، نیز در آیین بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی با انتقاد از محدود کردن جایگاه زنجان به توانمندی‌های اقتصادی، معدنی و صنعتی، بر ضرورت بازشناسی و احیای ذخیره دانایی و سرمایه‌های فرهنگی این استان تأکید کرد. وی با اعلام خبر تأسیس مرکز زنجان‌شناسی و بنیاد سهروردی‌شناسی، از برنامه‌ریزی مدیریت ارشد استان برای تبدیل زنجان به یکی از کانون‌های مهم علمی و فرهنگی کشور خبر داد.

استاندار زنجان با اشاره به جایگاه ممتاز شیخ اشراق گفت: سهروردی تنها متعلق به یک دوره تاریخی یا جغرافیای محدود نیست، بلکه متعلق به تاریخ بشر است. او با بنیان‌گذاری حکمت اشراق، پیوندی عمیق میان فلسفه و معنویت برقرار کرد و نور در اندیشه او، تنها یک عنصر فیزیکی نیست، بلکه نماد حقیقت، فضیلت و تعالی انسان است.

صادقی افزود: این حکیم بزرگ به خوبی نشان داد که چگونه می‌توان میان حکمت ایرانی و معارف دینی، هم‌افزایی ایجاد کرد و این دو را در مسیر تعالی و شکوفایی تمدنی به کار گرفت.

استاندار زنجان، توسعه پایدار را در گرو پیوند میان دانش و مسئولیت‌پذیری دانست و تصریح کرد: در نگاه سهروردی، علم و فناوری به تنهایی کافی نیست. دنیای امروز بیش از هر زمان دیگری به اخلاق، معنویت و حکمت نیاز دارد. فرهنگ در دیدگاه مدیریتی ما، نه یک موضوع حاشیه‌ای، بلکه رکن اصلی حکمرانی و از پایه‌های اساسی توسعه است.

صادقی به برنامه‌های اولویت‌دار استان در حوزه فرهنگ اشاره کرد و گفت: پاسداشت مفاخر و بهره‌گیری از سرمایه‌های فکری، جزو اولویت‌های جدی مدیریت استان است. در همین راستا، مقدمات احداث مرکز زنجان‌شناسی به عنوان یکی از برنامه‌های اولویت‌دار دولت چهاردهم و با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی آغاز شده و اکنون در فرآیند اجرایی قرار دارد.

وی همچنین از پیگیری برای تأسیس بنیاد سهروردی‌شناسی خبر داد و افزود: این بنیاد با همکاری نهادهای ملی و دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی در دست پیگیری است تا اندیشه سهروردی از یک میراث تاریخی، به یک جریان زنده علمی و فرهنگی تبدیل شود؛ جریانی که نسل جوان و پژوهشگران بتوانند از آن برای شناخت بهتر هویت ایرانی-اسلامی بهره ببرند.

استاندار زنجان در پایان با تأکید بر شناسایی و معرفی سایر مفاخر استان خاطرنشان کرد: زنجان با برخورداری از ظرفیت دانشگاهی، مراکز علمی، میراث تاریخی و نسل جوان خلاق، می‌تواند علاوه بر نقش اقتصادی، به یکی از قطب‌های مهم فرهنگی ایران تبدیل شود. نام زنجان باید نه تنها با تولید و صنعت، بلکه با حکمت، دانایی و اندیشه در سطح ملی شناخته شود و معرفی شخصیت‌های علمی، فرهنگی و دینی استان، وظیفه انکارناپذیر دستگاه‌های فرهنگی است.

وی از راه‌اندازی مرکز سهروردی‌شناسی در استان خبر داد و گفت: پاسداشت مفاخر و بهره‌گیری از سرمایه‌های فرهنگی از اولویت‌های مدیریت استان است و در همین راستا، مقدمات احداث مرکز سهروردی‌شناسی با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حال انجام بوده و این طرح وارد فرآیند اجرایی شده است.

قرآن های کتابت شده آثار استاد سید عیسی شبیری زنجانی رونمایی شد

در حاشیه آیین بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی و با حضور معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، امام جمعه و استاندار زنجان و جمعی صاحبنظران و پژوهشگران، قرآن های کتابت شده آثار استاد سید عیسی شبیری زنجانی رونمایی شد. از دیگر برنامه های آیین بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی، رونمایی از کتاب"از پیله تا پرواز" با موضوع زندگی شیخ شهاب‌الدین سهروردی نوشته محمد ملکی  بود.

همچنین در این آیین از سرکار خانم سحر کاوندی از پژوهشگر و محقق زنجانی که خدمات ارزشمندی در زمینه شیخ شهاب‌الدین سهروردی در استان انجام داده است، تقدیر شد.

بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی، فیلسوف بزرگ ایرانی، هفتم مردادماه با حضور چهره‌های ملی، اندیشمندان عرصه فلسفه و اهالی فرهنگ در مرکز همایش مهرانه زنجان برگزار شد.

فرهنگ؛ تنها راه خشکاندن ریشه‌های خشونت

حجت‌الله ایوبی، رئیس امور فرهنگی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در آیین بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی، با تأکید بر اینکه پیروی از بزرگان نباید به تشریفات محدود شود، تصریح کرد که اندیشه و منش سهروردی راهکاری برای برون‌رفت از بحران‌های معنایی در دنیای امروز است.

 ایوبی با اشاره به اینکه بزرگان تاریخ علم و فلسفه، چراغ‌های فروزان بشریت هستند، گفت: پیروی واقعی از شخصیت‌هایی همچون سهروردی، تنها به برگزاری آیین‌های بزرگداشت محدود نمی‌شود. اگر خود را پیرو این اندیشمندان می‌دانیم، باید راه آنان را ادامه دهیم و منش فکری و عملی آنان را در متن زندگی و جامعه جاری سازیم.

وی با یادآوری اقدامات پیشین در معرفی سهروردی، از جمله برگزاری همایش‌های بین‌المللی، انتشار آثار علمی و چاپ کتاب برای کودکان، بر اهمیت پیوند نسل جدید با مفاخر فرهنگی تأکید کرد و افزود: نمادها، آثار هنری، معماری و چهره‌های درخشان فرهنگی، به تدریج در ضمیر ناخودآگاه جامعه جای می‌گیرند و هویت، ذوق و سلیقه نسل‌ها را شکل می‌دهند. ضروری است کودکان و نوجوانان ما از همان سال‌های نخست زندگی با این سرمایه‌ها آشنا شوند تا این میراث، بخشی از وجود آنان شود.

ایوبی با تحلیل وضعیت دنیای معاصر اظهار داشت: قرن‌های نوزدهم و بیستم، دوران غلبه عقلانیت ابزاری، صنعت و منفعت‌گرایی بود؛ دورانی که انسان با معیار سود محاسبه می‌شد. اما امروز جهان در حال گذار به مرحله‌ای تازه است و بشر بار دیگر به عشق، احساس، عاطفه و معنویت روی آورده است.

وی حکمت اشراق را پاسخی به این نیاز جهانی دانست و گفت: جهان امروز پس از تجربه تلخ فاصله گرفتن از معنویت، در جست‌وجوی بازگشت به نور است و در این میان، اندیشه‌های سهروردی می‌تواند بیش از گذشته مورد توجه جهانیان قرار گیرد.

رئیس امور فرهنگی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، با بیان اینکه یکی از اهداف اصلی این سازمان، خشکاندن ریشه‌های خشونت در ذهن انسان‌ها از طریق فرهنگ و گفت‌وگو است، خاطرنشان کرد: امروز نگاه جهانیان بیش از گذشته به ایران معطوف شده و بسیاری از جهانیان می‌خواهند راز ایستادگی، دانش و اراده ملت ایران را بدانند.

ایوبی در پایان با یادآوری سخنی نمادین درباره تقابل غرب و شرق گفت: اینکه گفته می‌شود ما در مغرب، سرزمین غروب هستیم و شما در مشرق، سرزمین طلوع؛ و ما منتظریم خورشید بار دیگر از مشرق طلوع کند، نشان‌دهنده تشنه بودن جهان امروز به پیام فرهنگ و حکمت مشرق‌زمین است. اکنون زمان آن است که با تکیه بر سرمایه‌های فکری و فرهنگی خود، از جمله میراث شیخ شهاب‌الدین سهروردی، پیام حکمت و انسانیت ایران را به جهان عرضه کنیم.

سهروردی؛ نقش‌آفرین خودآگاهی تاریخی و هویت ایرانی

شالچی با اشاره به نقش این فیلسوف بزرگ در تحکیم هویت ملی تصریح کرد: سهروردی نقش مهمی در خودآگاهی تاریخی ایرانیان ایفا کرده است؛ اگر ایران را فراتر از مجموعه‌ای از اقوام و سرزمین‌ها بدانیم، درمی‌یابیم که هویت ایران محصول اندیشه و میراث شخصیت‌هایی همچون سهروردی است.

وی، عبور از دوگانه‌سازی‌های نادرست میان ایرانیت و اسلامیت را از ویژگی‌های کلیدی حکمت اشراق دانست و یادآور شد: دوگانه‌سازی‌هایی که در دوره معاصر، به‌ویژه از دوران پهلوی اول، میان هویت ایرانی و اسلامی شکل گرفت، خسارت‌های فراوانی به جامعه وارد کرد. سهروردی نشان می‌دهد که می‌توان هم ایرانی بود و هم مسلمان و این دو هویت را در قالب یک سنت فکری و تمدنی در کنار یکدیگر معنا کرد.

تلفیق خلاقانه میراث ایران باستان و حکمت اسلامی

معاون وزیر علوم افزود: سهروردی فیلسوفی مسلمان است که از قرآن، حکمت و عرفان اسلامی الهام گرفته و در عین حال از میراث ایران باستان نیز بهره برده است. این تلفیق، نمونه‌ای موفق از استفاده خلاقانه از منابع متنوع تمدنی است و می‌تواند الگویی برای عبور از نگاه‌های افراطی و انحصارگرایانه باشد.

وی با بیان اینکه سهروردی روایتی فلسفی از هویت ایرانی ارائه داده است، خاطرنشان کرد: هویت ملی در بسیاری از کشورها بر پایه زبان، ادبیات، آیین‌ها و حماسه‌ها شکل می‌گیرد، اما در ایران این ظرفیت وجود دارد که هویت ملی در سطح فلسفی نیز صورت‌بندی شود و سهروردی یکی از مهم‌ترین نمایندگان این نگاه است.

شالچی تشریح کرد: اگر فردوسی روایت حماسی ایران است و حافظ بیان شاعرانه و عرفانی ایران را نمایندگی می‌کند، سهروردی را باید نماد خودآگاهی فلسفی ایرانیان دانست؛ شخصیتی که ایران را سرزمینی مبتنی بر نور، فضیلت و سلوک انسانی معرفی می‌کند.

ظرفیت مفهوم «نور» در هنر معاصر و شجاعت فکری سهروردی

عضو کابینه فرهنگی وزارت علوم با اشاره به کاربردهای فرهنگی اندیشه اشراقی گفت: مفهوم نور در حکمت اشراق، ظرفیتی بزرگ برای توسعه فعالیت‌های فرهنگی و هنری کشور است. این مفهوم می‌تواند در عرصه‌هایی همچون ادبیات، هنرهای تجسمی، سینما، هنرهای دیجیتال و سایر قالب‌های هنری به زبان امروز بازآفرینی شود و الهام‌بخش تولید آثار فرهنگی باشد.

وی با اشاره به ضرورت تعامل فکری با جهان ادامه داد: «سهروردی به ما می‌آموزد که وفاداری به هویت ایرانی و اسلامی به معنای بستن درهای اندیشه و گفت‌وگو با جهان نیست، بلکه می‌توان ضمن حفظ هویت، از منابع گوناگون فکری و تمدنی نیز بهره گرفت.»

شالچی شجاعت فکری را ویژگی برجسته دیگر این حکیم خواند و تصریح کرد: سهروردی صرفاً مفسر اندیشه گذشتگان نبود، بلکه با جسارت، نظام فلسفی مستقلی را بنیان گذاشت. این روحیه می‌تواند برای دانشگاه‌ها، پژوهشگران و نسل جوان الهام‌بخش باشد تا ضمن بهره‌گیری از میراث گذشته، نگاه نقادانه و خلاقانه نیز داشته باشند.

پاسخ اندیشه اشراق به فقر معنایی جهان مدرن

وی با تحلیل چالش‌های عصر حاضر خاطرنشان کرد: در مواجهه با چالش‌های دنیای معاصر از جمله گسترش فناوری، مصرف‌گرایی، شتاب زندگی و فقر معنایی، اندیشه سهروردی می‌تواند راهگشا باشد و افق‌های تازه‌ای برای بازاندیشی در حوزه فرهنگ، هویت و معنویت بگشاید.

شالچی در پایان با تأکید بر برنامه‌های وزارت علوم در حوزه مفاخر ملی اظهار داشت: سیاست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری توجه جدی به مفاخر و بزرگان علمی و فرهنگی کشور است و شناخت و بازخوانی اندیشه این ستارگان می‌تواند در حل مسائل امروز جامعه و تقویت هویت ملی و فرهنگی نقش‌آفرین باشد

سهروردی شهید راه فلسفه اسلامی است

نبی‌الله محمدی، نماینده مردم زنجان و طارم در مجلس در آیین بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی با اشاره به تجربه شخصی خود در مطالعه فلسفه، سهروردی را اندیشمندی فرادیدگاهی دانست و تأکید کرد: آثار شیخ اشراق جایگاهی فراتر از یک مکتب و پارادایم فلسفی دارد و همچنان در تاریخ اندیشه اسلامی ماندگار است.

محمدی با بیان اینکه سال‌ها به مطالعه مکاتب و نظریه‌های مختلف فلسفی پرداخته است، گفت: حتی کتابی در ۳۰ فصل درباره جریان‌های فکری از پیشروگرایی تا نوگرایی و فرانوگرایی تدوین کرده‌ام، اما به دلیل ورود به عرصه مسئولیت‌های سیاسی، فرصت تکمیل و انتشار آن را نیافته‌ام.

وی مطالعه فلسفه را یکی از جذاب‌ترین تجربه‌های زندگی خود توصیف کرد و افزود: مطالعه فلسفه لذت‌بخش‌ترین تجربه علمی و فرهنگی زندگی من بوده است؛ هیچ سفری برای من به اندازه ورود به دنیای مکاتب فلسفی و مطالعه اندیشه‌های فیلسوفان مختلف جذاب نبوده است.

نماینده مردم زنجان و طارم با مقایسه فلسفه اسلامی و فلسفه غرب تصریح کرد: تفاوت اساسی این دو در آن است که فیلسوفان اسلامی در کنار عقل و استدلال، ارتباط با خداوند و بهره‌مندی از انوار الهی را نیز فراموش نکرده‌اند.

محمدی ادامه داد: بسیاری از نظریه‌های فلسفه اسلامی علاوه بر استحکام نظری، قابلیت تبدیل شدن به عمل را نیز دارند، در حالی که بخش قابل توجهی از فلسفه غرب نگاهی صرفاً زمینی دارد.

وی با اشاره به سرنوشت سهروردی گفت: جرم سهروردی آن بود که حقایق را آشکار می‌کرد. او از سوی حاکمان وقت در حلب به ارتداد متهم شد و به زندان افتاد.

محمدی افزود: نقل شده است که شب پیش از اجرای حکم، با خداوند مناجات کرد و از او خواست روحش را از قید جسم رها سازد و روز بعد، پیش از اجرای حکم، جان به جان‌آفرین تسلیم کرد و سپس پیکرش را به دار آویختند.

وی با تأکید بر جایگاه تاریخی این حکیم بزرگ تصریح کرد: سهروردی شهید راه فلسفه اسلامی است.

نماینده مردم زنجان و طارم با اشاره به جایگاه برخی متفکران در تاریخ فلسفه اظهار کرد: برخی اندیشمندان همچون سقراط، افلاطون، ارسطو و سهروردی محدود به یک مکتب یا پارادایم نیستند، بلکه اندیشمندانی فرادیدگاهی هستند که آثار و اندیشه‌هایشان مرزهای مکاتب فلسفی را درنوردیده است.

محمدی در پایان با بیان اینکه مردم این استان به انتساب نام سهروردی افتخار می‌کنند، خاطرنشان کرد: باید از میراث فکری و فلسفی این حکیم بزرگ بیش از پیش بهره گرفت.

وی همچنین تأکید کرد: فلسفه اسلامی با تکیه بر عقل، ایمان و معنویت، مسیر هدایت انسان را هموار می‌کند.

انتهای پیام/