پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: شهرستان طارم به عنوان قطب تولید زیتون در کشور، سال‌هاست بر روی ظرفیتی بی نظیر از اراضی شیب‌دار تکیه زده است؛ پروژه‌ای راهبردی که از اواخر دهه 1380 با هدف مدیریت الگوی کشت، حفظ بستر خاک و ایجاد اشتغال پایدار برای هزاران جوان روستایی کلید خورد. اما اکنون پس از گذشت نزدیک به یک دهه و نیم، این طرح آینده‌ساز به دلیل ناهماهنگی‌های بین‌بخشی و کلاف سردرگم بروکراسی اداری، به پرونده‌ای فرسایشی و بن‌بستی 14 ساله در شهرستان تبدیل شده است. قصه‌ای پرغصه که در یک سوی آن کشاورزانی چشم‌انتظار قرار دارند که با اعتماد به ساختارهای رسمی، مبالغ قابل توجهی را به حساب دستگاه‌های متولی واریز کرده‌اند و در سوی دیگر، زمین‌هایی قرار دارد که همچنان معطلِ صدور اسناد مالکیت و مجوزهای قانونی مانده‌اند.

در این میان، چالش‌های ساختاری در نحوه مدیریت منابع آب رودخانه قزل‌اوزن ابعاد دیگری به این بلاتکلیفی بخشیده است. در حالی که توسعه باغات زیتون با تکیه بر سیستم‌های نوین آبیاری تحت فشار و مصرف نازل آب، پشت سد عدم تخصیص آب متوقف مانده است، کشاورزان منطقه از وجود برخوردهای دوگانه و تناقض‌آمیز گلایه دارند؛ جایی که به گفته بهره‌برداران، از یک سو صدور مجوز برای کشت کم‌مصرف زیتون در اراضی شیب‌دار متوقف می‌شود و از سوی دیگر، اراضی از بستر و حریم رودخانه تحت عناوینی چون اجاره بستر واگذار گردیده و در عملی کاملاً مغایر با مفاد قراردادها، زیر کشت برنج با مصرف بسیار بالای آب می‌رود.

پرداخت هزینه به منابع طبیعی و بلاتکلیفی از سال 1389

رضا یکی از کشاورزان و اعضای شرکت‌های تعاونی شهرستان طارم در گفت‌وگو با صدای زنجان با تشریح روند تاریخی اجرای این طرح اظهار کرد: طرح تبدیل اراضی شیب‌دار به باغات زیتون قبل از سال 1390 آغاز شد و در قالب فازبندی‌های مختلف به تصویب رسید. فاز نخست در برخی روستاها اجرایی شد، اما روستاهای مشمول فازهای 2 و 3 با وجود طی مراحل قانونی و اداری به طور کامل متوقف ماندند.

وی افزود: شرکت تعاونی ما پس از اخذ موافقت کمیسیون 9 نفره استانداری، مبلغ 164 میلیون تومان را به حساب منابع طبیعی واریز کرد. متاسفانه با گذشت حدود 14 سال، نه زمین‌ها واگذار و نه وجوه.

این کشاورز طارمی با اشاره به وجود رویکردهای سلیقه‌ای در پیگیری پرونده‌ها تصریح کرد: در سال‌های اخیر چند روستا با پیگیری‌های نمایندگان مجلس موفق به دریافت مجوز شدند، اما بخش عمده‌ای از اراضی و شرکت‌های تعاونی با وسعتی بالغ بر 4 تا 5 هزار هکتار کماکان در بلاتکلیفی به سر می‌برند، در حالی که کل ظرفیت توسعه این باغات در اراضی شیب‌دار منطقه تا 20 هزار هکتار برآورد می‌شود.

تناقض در مدیریت منابع آب؛ زیتون کم‌مصرف متوقف، شالیکاری پرمصرف مجاز

این کشاورز طارمی با انتقاد شدید از سیاست‌های شرکت آب منطقه‌ای گفت: عمده اراضی شیب‌دار در حاشیه رودخانه قزل‌اوزن قرار دارند و وابستگی مستقیمی به سفره‌های زیرزمینی ندارند که موضوع فرونشست زمین مطرح شود؛ این اراضی وابسته به آب‌های سطحی همین رودخانه هستند و قرار بود با سیستم‌های آبیاری نوین و تحت فشار زیر کشت زیتون بروند.  وی با مقایسه مصرف آب زیتون و برنج ادامه داد: کشت زیتون مصرف آب بسیار پایینی دارد، به طوری که آب مصرفی یک هکتار برنج معادل آب مورد نیاز ده‌ها هکتار باغ زیتون است. چگونه است که برای توسعه باغات زیتون با سیستم آبیاری قطره‌ای مجوز آب صادر نمی‌شود، اما اراضی حریم و بستر رودخانه قزل‌اوزن تحت عنوان اجاره بستر واگذار شده و در آن برنج با مصرف آب بسیار بالا کشت می‌شود؟

این تولیدکننده طارمی با بیان اینکه شالیزارهای مستثنیات و سنتی کشاورزان حسابش جداست، تاکید کرد: با متخلفان نیز برخورد قانونی صورت نمی‌گیرد؟

وی با اشاره به اثرات اقتصادی باغات زیتون خاطرنشان کرد: توسعه 5 هزار هکتار باغ زیتون در اراضی شیب‌دار طارم می‌تواند برای 4 تا 5 هزار نفر از جوانان منطقه اشتغال‌زایی مستقیم و پایدار ایجاد کند و درآمد اقتصادی پایداری به همراه داشته باشد.

 ظرفیت اراضی شیب‌دار طارم، پتانسیلی راهبردی برای تحول اقتصادی استان است

محمود عباسی نیز در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به توقف‌های مکرر و فرسایشی شدن پروژه‌های بین‌بخشی در این اراضی، اظهار کرد: متأسفانه مشکلات موجود در مسیر اجرای این طرح‌ها و بهره‌برداری از اراضی، سال‌هاست به عنوان مانعی جدی پیش روی کشاورزان منطقه باقی مانده و روند توسعه را با کندی مواجه کرده است.

وی تاکید کرد: لازم است همه دستگاه‌های متولی با اتخاذ نگاهی جهادی، مسئله‌محور و با اولویت‌بندی دقیق، نسبت به شناسایی و رفع موانع موجود اقدام کنند تا شاهد استمرار این بلاتکلیفی برای کشاورزان زحمتکش منطقه نباشیم.

عباسی با بیان اینکه ظرفیت اراضی شیب‌دار طارم، پتانسیلی راهبردی برای تحول اقتصادی استان است، گفت: بهره‌برداری صحیح از این اراضی می‌تواند نقش مؤثری در توسعه بخش کشاورزی، ایجاد اشتغال پایدار، افزایش تولید محصولات باغی و تقویت بنیه اقتصادی منطقه ایفا کند؛ بنابراین، رفع موانع در مسیر بهره‌برداری از این ظرفیت باید با جدیت و سرعت بیشتری دنبال شود.

وی افزود: انتظار می‌رود با پیگیری مستمر دستگاه‌های مربوط، مراحل واگذاری اسناد مالکیت به شرکت‌های تعاونی هرچه سریع‌تر به سرانجام برسد و وضعیت اراضی باقی‌مانده نیز تعیین تکلیف شود.

 اجرای طرح باغ زیتون 504 هکتاری منطقه هزاررود

اکبر کرامتی، مدیرکل جهاد کشاورزی استان زنجان نیز در این باره با اشاره به اینکه حدود 2 هزار و 700 هکتار از اراضی شیب‌دار واقع در روستاهای هزاررود، دهنه، ونیسر، پاوه‌رود، کلتان و میرزاخانلو واقع شده است، اضافه کرد: اجرای پروژه‌های باغی و تعیین تکلیف اراضی باقی‌مانده مورد توجه است.

مدیرکل جهاد کشاورزی استان زنجان تثبیت خاک، حفاظت از بستر منابع طبیعی و مدیریت مصرف آب را از مزایای توسعه باغات در شیب‌های تند عنوان کرد و بر ضرورت رفع سریع چالش‌های پیش روی بهره‌برداران تاکید کرد. وی با اشاره به اهمیت راهبردی توسعه باغات در اراضی شیب‌دار افزود: اجرای دقیق و اصولی این قبیل طرح‌ها، علاوه بر استفاده بهینه از منابع و ظرفیت‌های طبیعی موجود، گامی موثر در جهت جهش سطح تولید محصولات باغی، اشتغال‌زایی پایدار برای جوامع محلی و تقویت زیرساخت‌های اقتصادی در مناطق روستایی به شمار می‌رود.

وی از اجرای طرح باغ زیتون 504 هکتاری منطقه هزاررود خبر داد و افزود: این طرح یکی از نمونه‌های موفق اقدامات فنی و مهندسی در توسعه باغات کشور است.