پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ نقد پیشِ رو، با احترام به تمامی همکاران گران‌قدری که در این مراسم حضور داشتند و با ارج نهادن به دغدغه‌های حرفه‌ای آنان، نوشته می‌شود. هدف این یادداشت، نه قضاوت درباره‌ی افراد، که بررسی ساختار و محتوای مراسمی است که به نام “روز خبرنگار” در زنجان برگزار شد؛ آیینی که می‌بایست به پاسداشت جایگاه رسانه بپردازد، اما عملاً به جلسه‌ای برای ارائه گزارش عملکرد مسئولان بدل گشت و در آن، جای خالی رسانه‌های منتقد و صاحبان دیدگاه‌های نقادانه به‌وضوح احساس می‌شد. افزون بر این، غیبت پررنگ و معنادار اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و خانه‌ی مطبوعات استان در این رویداد، خود گویای آن است که مراسمی که قرار بود نهاد متولی رسانه و تشکل صنفی اصحاب قلم را در کانون خود داشته باشد، عملاً از پشتوانه‌های ساختاری و صنفی تهی شده و به قالبی فرمالیته، تبلیغاتی و همسو با اهداف از پیش تعیین‌شده بدل گشته است که در آن، از روز خبرنگار و اهالی منتسب به این روز، استفاده‌ای ابزاری شده است.

در مراسم عصر روز شنبه ۱۷ مرداد، که در سالن شرکت برق زنجان برگزار شد، حاضران با صحنه‌ای مواجه شدند که در برنامه‌ریزی‌های اعلامی پیش‌بینی نشده بود. بنری آبی‌رنگ با عنوان “نشست خبری استاندار و معاونین” در تالار نصب شده بود و ماهیت برنامه را از یک آیین بزرگداشت، به نشست خبری یک‌سویه تغییر می‌داد. استاندار، معاونان و جمعی از مدیران کل پشت تریبون قرار گرفتند و سخنرانی‌های بلندی درباره‌ی عملکرد مجموعه‌ی تحت مدیریت خود ایراد کردند. در این میان، آنچه بیش از یک غیبت ساده، ساختارشکنانه به نظر می‌رسد، نبود اثرگذار اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و خانه‌ی مطبوعات استان است؛ دو نهادی که به‌عنوان متولیان اصلی حوزه‌ی رسانه و تشکل صنفی خبرنگاران، می‌بایست در چنین مراسمی نقش‌آفرین و تعیین‌کننده باشند. اما در عمل، این دو نهاد نه تنها حضوری پررنگ نداشتند، بلکه به‌نظر می‌رسد از فرآیند برنامه‌ریزی و اجرای مراسم نیز حذف شده‌اند. این غیبت معنادار، این پرسش را به ذهن متبادر می‌کند که آیا مراسمی که به نام خبرنگاران برگزار می‌شود، باید توسط نهادهای صنفی و متولی امر رسانه مدیریت شود، یا صرفاً به ابزاری در دست استانداری برای پیشبرد اهداف تبلیغاتی و گزارش‌دهی عملکرد خود بدل می‌گردد؟

پرسش اساسی اینجاست: چرا روزی که به نام خبرنگاران نام‌گذاری شده، باید به تریبونی برای سخنرانی مسئولان تبدیل شود؟ اگر هدف، برگزاری یک نشست خبری بود، شایسته بود با همان عنوان اعلام شود؛ اما استفاده از عنوان بزرگداشت روز خبرنگار برای رویدادی که عملاً یک جلسه‌ی گزارش‌دهی است، نه تنها با روح این روز همخوانی ندارد، بلکه در افکار عمومی این برداشت را ایجاد می‌کند که از نام و جایگاه خبرنگاران، صرفاً به‌عنوان ابزاری برای انعکاس سخنان مدیران استفاده شده است. این رویکرد ابزاری، زمانی آشکارتر می‌شود که می‌بینیم نهادهای متولی رسانه و تشکل‌های صنفی در این مراسم نقشی ایفا نمی‌کنند و عملاً مراسمی که می‌بایست رنگ و بوی صنفی و منسجم داشته باشد، به یک ویترین صرفاً دولتی و پروپاگانداگونه برای نمایش یک‌سویه عملکرد مدیریتی بدل شده است.

یکی از حاضران در این مراسم، با تمثیلی گویا، وضعیت خبرنگاران را به کارمند بانکی تشبیه کرد که با لباس رسمی به عروسی دعوت می‌شود، اما ناگهان صاحب مجلس او را به پشت میز حساب‌ می‌کشاند تا اسکناس‌ها را شمارش کند. این تمثیل، به‌خوبی نشان‌دهنده‌ی فاصله‌ی میان شعار و عمل در این مراسم است. در این میان، آنچه بیش از هر چیز جلب توجه می‌کند، غیبت چشم‌گیر رسانه‌ها و خبرنگارانی است که رویکردی انتقادی نسبت به عملکرد مجموعه‌ی استانداری داشته‌اند. نبود این طیف از اصحاب رسانه در مراسمی که ادعای تجلیل از خبرنگاران را دارد، این پرسش را می‌سازد که آیا ملاک دعوت‌ها، سابقه و تجربه‌ی حرفه‌ای بوده یا همسویی با روایت رسمی؟ آیا این گزینشی‌گری، با غیبت نهادهای صنفی و متولی رسانه، هماهنگ و همسو نبوده تا مراسمی کاملاً هماهنگ با اهداف استانداری رقم بخورد و هیچ صدای مخالفی در آن شنیده نشود؟

در پیام مکتوب استاندار به مناسبت روز خبرنگار، بر مفاهیمی همچون صیانت از حقیقت، آگاهی‌بخشی و پاسداری از سرمایه‌ی اجتماعی تأکید شده است. اما در نشست خبری، ایشان برخی از کانال‌های منتقد را فیک خطاب کردند؛ واژه‌ای که در فضای مجازی به محتوای جعلی یا هویت‌های غیرواقعی اطلاق می‌شود، نه به رسانه‌ای که دارای هویت مشخص، مخاطب و سوالات مستند است. این تناقض، پرسش‌های متعددی درباره‌ی رویکرد مجموعه‌ی استانداری به نقد رسانه‌ای ایجاد می‌کند. آیا هر صدای انتقادی جعلی تلقی می‌شود؟! آیا رسانه‌ای که عملکرد مسئولان را رصد می‌کند، فیک محسوب می‌شود؟! اگر پاسخ مثبت است، چرا استاندار ذهن خود را مشغول پاسخگویی به این رسانه‌ها کرده است؟! واکنش تند به یک رسانه، خود بهترین گواه بر واقعی بودن آن و تأثیرگذاری نقدهایش است؛ نقدهایی که به‌جای پاسخگویی مستدل، با برچسب‌زنی غیرحرفه‌ای، از پاسخ به آنها طفره می‌روند. این برخورد متناقض با نقد، در کنار غیبت نهادهای صنفی و رسانه‌های منتقد، تصویری از یک مراسم کاملاً فرمایشی و پروپاگانداگونه ترسیم می‌کند که در آن، هیچ فضایی برای شنیدن صدای مخالف یا حتی گفت‌وگوی صنفی واقعی وجود ندارد.

در پیام استاندار، بر مفاهیمی همچون جنگ ترکیبی، مدیریت شکاف‌ها و امنیت ملی تأکید شده است. اگر این مفاهیم را در بستری قرار دهیم که خبرنگاران منتقد در آن حضور ندارند، نهادهای صنفی در آن نقشی ایفا نمی‌کنند و فضای پرسش‌گری واقعی ایجاد نشده است، پیام ضمنی آن به اصحاب رسانه این خواهد بود که نقش شما، انعکاس روایت رسمی است و هرگونه نقد، در زمره‌ی جنگ ترکیبی قرار می‌گیرد. این رویکرد، نه تنها با اصول حرفه‌ای روزنامه‌نگاری همخوانی ندارد، بلکه به تضعیف اعتماد عمومی و فاصله‌گیری میان حاکمیت و رسانه دامن می‌زند. خبرنگار، نه یک مبلغ بی‌چون‌وچرا، که پل ارتباطی نقد و اصلاح است. وقتی مدیر ارشد استان، نقد را با شکاف‌افکنی و فیک یکی می‌داند و در عمل نیز با حذف نهادهای صنفی و رسانه‌های منتقد، فضایی یکدست و بی‌چالش برای خود ایجاد می‌کند، عملاً رسانه را به ابزاری برای تثبیت وضع موجود تقلیل داده است، نه عاملی برای بهبود آن. این استفاده‌ی ابزاری از روز خبرنگار، در سایه‌ی غیبت نهادهای متولی و صنفی، به‌وضوح نمایان می‌شود و نشان می‌دهد که این مراسم، بیش از آنکه بزرگداشتی برای اصحاب رسانه باشد، نمایشی برای مصرف داخلی و خارجی استانداری بوده است.

از دیگر نکات قابل تأمل، نادیده گرفته شدن کامل مسائل صنفی و معیشتی خبرنگاران بود. در روزی که به نام اهالی رسانه نام‌گذاری شده، هیچ‌یک از سخنرانان به موضوعاتی مانند بیمه، امنیت شغلی، دسترسی به اطلاعات یا برخوردهای سلیقه‌ای برخی نهادها با رسانه‌ها اشاره نکردند. گویی خبرنگاران تنها به‌عنوان ابزارهایی برای انتقال پیام‌های مدیریتی تعریف شده‌اند و نیازی به زندگی، معیشت و امنیت حرفه‌ای ندارند. این غفلت، در کنار غیبت رسانه‌های منتقد و نهادهای صنفی، نشان از نگاهی دارد که صدای دردهای صنفی را برنمی‌تابد و ترجیح می‌دهد با حذف منتقدان و بی‌اثر کردن نهادهای متولی، فضایی یکدست و بی‌چالش برای خود ایجاد کند؛ فضایی که با شعار وفاق ملی نیز همخوانی ندارد. در چنین شرایطی، مراسمی که می‌بایست بستری برای گفت‌وگو و رفع دغدغه‌های صنفی باشد، به یک رویداد کاملاً فرمالیته و تشریفاتی تبدیل می‌شود که در آن، خبرنگاران صرفاً نقش تماشاگران مودب سخنرانی‌های مسئولان را ایفا می‌کنند و هیچ اثری از نقش‌آفرینی نهادهای صنفی و متولی رسانه در آن دیده نمی‌شود.

این برخورد دوگانه، در مراسم سال گذشته نیز دیده شد؛ جایی که استانداری با تکیه بر شعار وفاق، عملاً تابع نظر مخالفان دولت شد و رسانه‌های همسوی دولت برای همراهی سکوت کردند، اما در عمل و در یک سال گذشته، هر آنچه دیده شد، به بهانه و بی‌بهانه، در راستای سرکوب نقد بود.

مراسم روز خبرنگار در زنجان، فرصتی ارزشمند برای بازسازی اعتماد، شنیدن دغدغه‌های صنفی و ایجاد فضایی دوسویه میان مسئولان و رسانه بود؛ فرصتی که به دلایل متعدد، از دست رفت. تبدیل یک آیین صنفی به جلسه‌ی گزارش‌دهی یک‌طرفه، گزینشی‌گری در دعوت‌ها، تناقض در مواجهه با نقد، نادیده گرفتن مسائل معیشتی و غیبت پررنگ نهادهای متولی رسانه و تشکل‌های صنفی، همگی نشانه‌هایی از یک رویکرد نیازمند بازنگری اساسی هستند. این مراسم، بیش از آنکه بزرگداشتی برای خبرنگاران باشد، نمایشی فرمالیته، پروپاگانداگونه و همسو با اهداف استانداری بود که در آن، از روز خبرنگار و اهالی منتسب به این روز، استفاده‌ای ابزاری شده و نهادهای صنفی و متولی رسانه، عملاً از فرآیند حذف گردیده‌اند.

اگر سال آینده نیز چنین مراسمی برنامه‌ریزی می‌شود، انتظار می‌رود که همه طیف‌های رسانه‌ای، از جمله رسانه‌های منتقد و پیشکسوتان صنفی، به این مراسم دعوت شوند؛ اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و خانه‌ی مطبوعات استان به‌عنوان نهادهای متولی و صنفی، نقش‌آفرین و تعیین‌کننده در فرآیند برنامه‌ریزی و اجرا باشند؛ سخنرانی‌های یک‌طرفه حذف و با میزگردهای پرسش‌وپاسخ دوسویه جایگزین گردند؛ دست‌کم نیمی از زمان مراسم به شنیدن دغدغه‌های صنفی و حرفه‌ای خبرنگاران اختصاص یابد و مسئولان میان فیک و نقد واقعی تمایز قائل شوند و پاسخگویی به نقدها را جایگزین برچسب‌زنی کنند. روز خبرنگار، روز خبرنگاران است، نه روز سخنرانی مسئولان و نه ویترینی برای پروپاگاندا و استفاده ابزاری از اصحاب رسانه.