پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ تجمعات شبانه که قرار بود نمایش حضور مردمی و وحدت ملی باشند، پس از بازداشت یک زن توسط مرکز رسانه‌ی قوه‌ی قضائیه در 11 آبان 1405 به میدان جنگ روایت‌ها و تسویه‌حساب‌های درون‌گروهی در قلب جریان تندرو تبدیل شدند: نهادی رسمی از انحراف مطالبات گفت و همان جریان‌ها یکدیگر را به کودتا، سیاسی‌کردن تریبون و تفرقه‌افکنی متهم کردند.

یادداشت با مرور روایت روزنامه‌هایی چون خراسان، کیهان، اطلاعات، جمهوری اسلامی، اعتماد، شرق، هم‌میهن، آرمان ملی و همشهری نشان می‌دهد که این نگرانی مختص یک جناح نیست. خراسان از خطر سوءاستفاده از خیابان و پاسخ‌گویی شریان و مصاف نوشت؛ کیهان همان انتقادها را توهین به ملّت خواند؛ اطلاعات و جمهوری اسلامی از انحراف شعارها و سوزاندن سرمایه‌ی اجتماعی هشدار دادند؛ اعتماد ترکیب ناهمگون حاضران را برجسته کرد؛ شرق از تندروها علیه اهل خانه گفت؛ هم‌میهن بر مشروعیتِ حضور طیف‌ها تأکید کرد؛ آرمان ملی از مصادره توسط جریان خاص تندرو نوشت و همشهری و صبح صادق هشدار دادند که میدان مردم به حیاط خلوت احزاب و سیاهی‌لشکر تبدیل نشود. نتیجه، پدیده‌ای است که منتقدان درون اردوگاه خودی آن را فرماندهی بدون فرماند می‌خوانند. رد سازماندهی متمرکز در گفتار، اما هماهنگی روایی و بسیج صحنه در عمل؛ با چهره‌هایی مانند جلیلی و رائفی‌پور و رسانه‌های شریان و مصاف در مرکز. خطر اصلی نه دستگیری یک فرد، بلکه فرسایش اعتماد، کاهش سرمایه‌ی اجتماعی تجمعات و عمیق‌تر شدن شکافی است که دیگر پشت شعار وحدت پنهان نمی‌شود و پرسش بی‌پاسخ می‌ماند: اگر فرماندهی نیست، چه کسی مسئول این میدان است؟

وقتی مرکز رسانه‌ی قوه‌ی قضائیه در 11 آبان 1405 خبر بازداشت یک زن را منتشر کرد که به ادعای آن نهاد "تلاش داشت مطالبات مردم را در تجمعات خیابانی منحرف کند"، کمتر کسی می‌توانست پیش‌بینی کند که این خبر کوچک، پرده از شکافی عمیق درست در قلب جریان تندرو بردارد. از یک سو، نهادی رسمی مدعی شد فردی قصد داشته شعارها را از دشمن به سمت مسائل داخلی بچرخاند. از سوی دیگر، همان جریان‌هایی که خود را پرچم‌دار انقلاب می‌دانند، در توییتر و تلگرام و ایتا یکدیگر را به کودتا، سیاسی‌کردن تریبون و تفرقه‌افکنی متهم می‌کنند. تجمعاتی که قرار بود نماد وحدت ملی باشند، حالا به عرصه‌ی جنگ روایت درون اردوگاه قدرت بدل شده‌اند.

روایت رسمی: یک زن، چند اتهام، و سکوت درباره‌ی پشت‌صحنه

گزارش رسمی قوه‌ی قضائیه جزئیات مشخصی ارائه می‌دهد: زن بازداشت‌شده در هماهنگی تجمعات خارج از زمان‌های مرسوم نقش داشته، تلاش کرده شعارها را با هدف دور کردن از دشمن و سمت‌وسو دادن تقصیر و قصور به داخل کشور هدایت کند، و سابقه‌ی حضور در رویدادهای 1388 و 1398 و ارتباط با جمشید شارمهد و گروه تندر را دارد. گزارش ادعا می‌کند فایل صوتی کشف شده است که در آن این زن صراحتاً از قصد انقلاب و سرنگونی نظام سخن گفته است. مقامات او را لیدر مرتبط با جریان‌های نفوذ معرفی کرده‌اند که ماه‌ها تحت رصد امنیتی بوده و پس از وقایع دی 1404 نیز سفری به ارمنستان داشته است.

نکته‌ای که در این گزارش رسمی به چشم نمی‌خورد، هرگونه اشاره به پشتیبانان فکری چنین افرادی است. اتهامات کاملاً در سطح فردی باقی مانده و پرونده به جریان نفوذ گره خورده است، نه به احزاب یا چهره‌های شناخته‌شده‌ای که تریبون‌های تجمعات را در دست دارند و میدان‌دار این افراد شده‌اند. بر اساس ادعاهای رسمی منتشرشده، نفوذ ادعاشده عمدتاً در قالب همین فرد توصیف شده و جزئیات گسترده‌تری از شبکه‌های سازمان‌یافته یا نفوذ سنگین در بدنه‌ی جریان‌های فعال در تجمعات یا سخنرانان اصلی، به‌صورت علنی ارائه نشده است.

 مشرق‌نیوز نیز تأکید کرده است شایعات درباره‌ی گزارش‌هایی علیه برخی گروه‌ها و شخصیت‌ها صحت ندارد. با این حال، بازداشت اخیر این ظن جدی را تقویت می‌کند که نفوذهای سنگین‌تر و گسترده‌تری در بدنه‌ی این جماعت و در میان لیدرهای پنهان و پیدای آنان وجود داشته باشد؛ نفوذهایی که ممکن است از لایه‌های سطحی فراتر رفته و به لایه‌های سازمان‌دهنده و گفتمان‌ساز رسیده باشند. منابع منتقد نیز این پرسش را مطرح کرده‌اند که چرا برخورد از یک چهره‌ی ناشناس آغاز شده، در حالی که ماه‌هاست چهره‌های شناخته‌شده‌ی جریان تندرو تریبون‌ها را در اختیار دارند.

در همین زمینه، روزنامه‌ی اطلاعات نوشت که "تنوع مردم در تجمعات اولیه برای دفاع از ایران، اکنون با رویکرد جناحی برخی تریبون‌داران به چالش کشیده شده است و هشدار داد که تبدیل فضای همدلی به میدان تسویه‌حساب‌های سیاسی، نه‌تنها موجب کاهش مشارکت عمومی شده، بلکه انسجام ملی را نیز به مخاطره می‌انداز. روزنامه‌ی جمهوری اسلامی نیز با لحنی هشداردهنده نوشت که تجمعات شبانه که با شعار علیه دشمن خارجی آغاز شده بودند، رفته‌رفته به شعار علیه این مسئول کنونی و آن مسئول سابق رسیده‌اند؛ جمله‌ای که نشان می‌دهد نگرانی از انحراف شعارها و جناحی‌شدن میدان، مختص یک جناح یا یک روزنامه نیست. هم‌میهن هم در تحلیلی تأکید کرد که مشروعیت تجمع خیابانی، از حضور طیف‌های مختلف مردم می‌آید؛ اگر تریبون به انحصار یک جریان درآید، همین مشروعیت اولین قربانی خواهد بود.

 شریان و مصاف؛ از جنبش سخنرانی تا پاسخ‌گویی

در سوی دیگر میدان، حزب شریان و مجموعه‌ی رسانه‌ای مصاف فعالانه در حال سازمان‌دهی صحنه‌اند. کانال‌های وابسته به شریان، جنبش "سخنرانی حق مردم»" را تبلیغ می‌کنند و سخنرانان را در مساجد و میادین مختلف بسیج می‌کنند. ابوالقاسم جراره، دبیرکل شریان، مستقیماً قالیباف را خطاب قرار داده است که" از راه غلط برگردید"  و او را متهم کرده است که از اهرم فشار در جای دیگر برای پیشبرد دستور کار خود استفاده می‌کند. اما این فعالیت‌ها بی‌پاسخ نمانده است. روزنامه‌ی خراسان، نزدیک به قالیباف، در یادداشتی با عنوان "خطر سوءاستفاده از خیابان" صریحاً از حزب شریان، مجموعه‌ی رسانه‌ای مصاف و برخی چهره‌های جبهه‌ی پایداری خواسته است درباره‌ی نقش خود در سیاسی‌شدن تریبون‌های تجمعات و کاهش شمار شرکت‌کنندگان پاسخ دهند. 

این یادداشت هشدار می‌دهد که تبدیل تجمع شبانه به میدان محاکمه‌ی سیاسی، کوچک‌کردن یک حرکت ملی به اندازه‌ی یک جناح است و کسانی که از پشت تریبون برای همه تعیین‌تکلیف می‌کنند باید پاسخ دهند چرا خیابانی را که مردم با سلیقه‌های گوناگون پر کرده بودند، به فضایی بدل کرده‌اند که بخشی از همان مردم دیگر خود را در آن نمی‌بینند.

روزنامه‌ آرمان ملی نیز در گزارشی با عنوان "میتینگ انتخاباتی تندروها در میدان خالی؟ " تصریح کرد که تریبون‌های شبانه قرار بود محلی برای تقویت انسجام ملی باشد؛ اما هر چقدر از روزهای ابتدایی فاصله گرفتیم، دیدیم که این تجمعات از سوی جریان خاص تندرو مصادره شد و اهداف شکل‌گیری آن به کل تغییر کرد. این روزنامه همچنین نوشت که برگزارکنندگان تجمعات شبانه به گونه‌ای رفتار نکردند که نشان دهند توصیه‌های دلسوزانه را جدی گرفته‌اند و تجمعات به محل اظهارنظرهای سیاسی و جریانی تبدیل شد. 

روزنامه‌ی اعتماد هم با اشاره به ترکیب ناهمگون حاضران و تفاوت انگیزه‌ها نوشت که " مصادره‌ تریبون توسط یک جریان، به معنای مصادره‌ی صدای طیف‌های دیگر حاضر در میدان است" ؛ نکته‌ای که به گفته‌ آن روزنامه، سرمایه‌ی اجتماعی تجمعات را بیش از هر حملاتی فرسوده می‌کن. روزنامه‌ی شرق نیز در گزارش‌هایی با عنوان "تندروها این بار علیه اهل خانه" و "نگرانی از انحراف تجمعات" تأکید کرد که رفتار جریان تندرو را دیگر نمی‌شود صرفاً با اختلاف معمول جناحی توضیح داد و شعار علیه مسئولان در میدانی که باید نماد وحدت باشد، نشانه‌ی سیاسی‌شدن و جناحی‌شدن آن است.

در سوی مقابل، روزنامه کیهان در واکنش به همین گزارش‌ها و تحلیل‌ها، آن‌ها را توهین به ملّت و" نگران‌نمایی از شعارهای شبانه مردمی" خواند و مدعی شد که برخی روزنامه‌ها با برچسب‌هایی چون اقلیت و تندرو، اجتماعات عظیم مردمی را هدف قرار می‌دهند. 

این تقابل، خود نشانه‌ای از عمق شکاف روایی است. آنچه یک روزنامه نقد تندروها می‌نامد، روزنامه‌ی دیگر توهین به مردم می‌خواند. نشریه‌ی صبح صادق، هفته‌نامه‌ی معاونت سیاسی سپاه نیز در یادداشتی با عنوان " بدعت شوم در بعثت مردم" نوشت: " بعثت زیبای مردم را نباید با رقابت‌های جناحی و سهم‌خواهی‌های سیاسی مخدوش کرد. میدان مردم، سرمایه‌ی همه‌ی مردم است؛ نه حیاط خلوت احزاب و نه ملک مشاع جناح‌ها". این نشریه حتی از برگزارکنندگان تجمعات خواست که اگر وابستگی تشکیلاتی یا سیاسی دارند، صریح و شفاف اعلام کنند که زیر نظر کدام حزب یا جریان برگزار می‌شود و مسئولیت کامل شعارها و مواضع آن را نیز بپذیرند. 

همشهری هم در سرمقاله‌ای با عنوان "شب دویستم و 5 دشمنی با تجمعات" تلاش کرد مخالفان تجمعات را در پنج دسته تقسیم کند - از دشمن تا جریان انحصارطلب - و نوشت که مقابل انحصارطلبی، عاملیت مردم باید احیا شود: "مردم صاحب میدان باشند، نه سیاهی‌لشکر آن". این موضع، هرچند از زاویه‌ای متفاوت، اما همان نگرانی‌ای را بازتاب می‌دهد که منتقدان جناحی‌شدن تجمعات مطرح می‌کنند؛ میدانی که قرار بود متعلق به مردم باشد، به میدان رقابت نخبگان سیاسی و رسانه‌ای تبدیل شده است.