پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ اعتماد عمومی بزرگ‌ترین سرمایه نهاد وقف است؛ سرمایه‌ای که اگر خدشه‌دار شود، با هیچ گزارش و آماری بازسازی نخواهد شد.

زنجان را سال‌هاست «پایتخت شور و شعور حسینی» می‌نامند. این عنوان فقط یک شعار مناسبتی نیست؛ پشت آن تاریخی از ایمان، فرهنگ، هیئت‌ها، مساجد و مردمانی ایستاده که کار خیر را بخشی از هویت خود می‌دانند. در این شهر، وقف یک پرونده اداری نیست؛ یک سنت زنده اجتماعی است که نسل‌ها آن را پاس داشته‌اند. از دل همین فرهنگ بود که زنجان به «بهشت خیرین» شهرت یافت.

اما باید یک پرسش جدی را با خودمان مرور کنیم: امروز حال اعتماد عمومی به نهاد وقف چگونه است؟

وقف پیش از آنکه زمین و ملک باشد، امانت است؛ امانت نیت مردم. اگر واقفی مالی را برای درمان، آموزش، فرهنگ یا حمایت از نیازمندان اختصاص می‌دهد، انتظار دارد آن نیت دقیق، شفاف و تخصصی اجرا شود. سرمایه اصلی این سازوکار نه ساختمان‌ها، بلکه اعتمادی است که مردم با آن دارایی خود را به یک نهاد می‌سپارند.

در هر جامعه‌ای، هر حوزه‌ای متولی و تخصص خود را دارد. سلامت، آموزش، فرهنگ، خدمات اجتماعی و عمران هرکدام ساختار و دانش ویژه خود را می‌طلبند. منطق وقف نیز همین را می‌گوید؛ نیت واقف باید در همان مسیر تخصصی و با استفاده از ظرفیت نهادهای مرتبط به ثمر برسد. اگر واقفی نیتی در حوزه درمان دارد، نتیجه آن باید در میدان سلامت دیده شود؛ اگر نیتی فرهنگی دارد، باید در بستر فرهنگ شکوفا شود.

با این حال، نگرانی از آنجا آغاز می‌شود که گاهی به جای صیانت از نیت واقف، نگاه اقتصادی بر ماهیت فرهنگی و اجتماعی وقف سایه می‌اندازد. وقف قرار نیست به یک بنگاه اقتصادی تبدیل شود. فلسفه آن، تبدیل سرمایه مردم به خدمت عمومی است؛ خدمتی که دقیقاً در همان مسیری تحقق یابد که واقف برای آن نیت کرده است.

در کنار این مسئله، موضوع دیگری نیز قابل تأمل است. مدیریت فرهنگی و اجتماعی در استانی با پیشینه مذهبی و اجتماعی مانند زنجان، تنها یک مسئولیت اداری نیست. اینجا سرزمین سنت‌ها، اعتمادهای تاریخی و شبکه‌های عمیق اجتماعی است. طبیعی است که شناخت این فضا، بدون آشنایی با فرهنگ، روحیات و حتی زبان مردم منطقه کار آسانی نباشد.

از همین روست که در سال‌های اخیر، در میان فعالان اجتماعی و خیرین استان یک مطالبه مشترک بیشتر شنیده می‌شود: ضرورت بهره‌گیری از مدیران بومی، آشنا با فرهنگ منطقه و دلسوز سرمایه اجتماعی وقف. مدیرانی که بتواند با مردم سخن بگوید، زبان آنان را بفهمد و اعتماد از دست رفته را دوباره تقویت کند.

زنجان شهری است که فرهنگ وقف در آن از دل جامعه جوشیده است، نه از دل بخشنامه‌ها. چنین ظرفیتی با گزارش‌های اداری یا رویکردهای صرفاً اقتصادی تقویت نمی‌شود؛ بلکه با شفافیت، امانت‌داری و پیوند نزدیک با مردم زنده می‌ماند.

وقف، پیش از هر چیز، بر ستون اعتماد مردم استوار است. اگر این ستون آسیب ببیند، نه ساختمان‌ها و نه آمارها نمی‌توانند آن را نگه دارند. زنجان، به عنوان پایتخت شور و شعور حسینی، برای پاسداری از این میراث بیش از هر چیز به مدیرانی نیاز دارد که وقف را پیش از هر چیز «امانت مردم» بداند؛ نه صرفاً یک ساختار اداری یا اقتصادی.